Отвори го главното мени

Кобалт е хемиски елемент со симбол Co и атомски број 27. Како никел, кобалт е застапен во Земјината кора само во хемиски комбинирана форма, освен за малите депозити кои се наоѓаат во легури на природно метеорско железо. Слободниот елемент, произведен со редуктивно топење е тежок, блескав, сребрено-сив метал.

Кобалт  (27Co)
Kobalt electrolytic and 1cm3 cube.jpg
Електролитски рафинирани парчиња кобалт
Општи својства
Име и симболкобалт (Co)
Изгледцврст сив сјаен метал
Кобалтот во периодниот систем
Водород (двоатомски неметал)
Хелиум (благороден гас)
Литиум (алкален метал)
Берилиум (земноалкален метал)
Бор (металоид)
Јаглерод (повеќеатомски неметал)
Азот (двоатомски неметал)
Кислород (двоатомски неметал)
Флуор (двоатомски неметал)
Неон (благороден гас)
Натриум (алкален метал)
Магнезиум (земноалкален метал)
Алуминиум (слаб метал)
Силициум (металоид)
Фосфор (повеќеатомски неметал)
Сулфур (повеќеатомски неметал)
Хлор (двоатомски неметал)
Аргон (благороден гас)
Калиум (алкален метал)
Калциум (земноалкален метал)
Скандиум (преоден метал)
Титан (преоден метал)
Ванадиум (преоден метал)
Хром (преоден метал)
Манган (преоден метал)
Железо (преоден метал)
Кобалт (преоден метал)
Никел (преоден метал)
Бакар (преоден метал)
Цинк (преоден метал)
Галиум (слаб метал)
Германиум (металоид)
Арсен (металоид)
Селен (повеќеатомски неметал)
Бром (двоатомски неметал)
Криптон (благороден гас)
Рубидиум (алкален метал)
Стронциум (земноалкален метал)
Итриум (преоден метал)
Циркониум (преоден метал)
Ниобиум (преоден метал)
Молибден (преоден метал)
Технициум (преоден метал)
Рутениум (преоден метал)
Родиум (преоден метал)
Паладиум (преоден метал)
Сребро (преоден метал)
Кадмиум (преоден метал)
Индиум (слаб метал)
Калај (слаб метал)
Антимон (металоид)
Телур (металоид)
Јод (двоатомски неметал)
Ксенон (благороден гас)
Цезиум (алкален метал)
Бариум (земноалкален метал)
Лантан (лантаноид)
Цериум (лантаноид)
Празеодиум (лантаноид)
Неодиум (лантаноид)
Прометиум (лантаноид)
Самариум (лантаноид)
Европиум (лантаноид)
Гадолиниум (лантаноид)
Тербиум (лантаноид)
Диспрозиум (лантаноид)
Холмиум (лантаноид)
Ербиум (лантаноид)
Тулиум (лантаноид)
Итербиум (лантаноид)
Лутециум (лантаноид)
Хафниум (преоден метал)
Тантал (преоден метал)
Волфрам (преоден метал)
Рениум (преоден метал)
Осмиум (преоден метал)
Иридиум (преоден метал)
Платина (преоден метал)
Злато (преоден метал)
Жива (преоден метал)
Талиум (слаб метал)
Олово (слаб метал)
Бизмут (слаб метал)
Полониум (слаб метал)
Астат (металоид)
Радон (благороден гас)
Франциум (алкален метал)
Радиум (земноалкален метал)
Актиниум (актиноид)
Ториум (актиноид)
Протактиниум (актиноид)
Ураниум (актиноид)
Нептуниум (актиноид)
Плутониум (актиноид)
Америциум (актиноид)
Кириум (актиноид)
Берклиум (актиноид)
Калифорниум (актиноид)
Ајнштајниум (актиноид)
Фермиум (актиноид)
Менделевиум (актиноид)
Нобелиум (актиноид)
Лоренциум (актиноид)
Радерфордиум (преоден метал)
Дубниум (преоден метал)
Сиборгиум (преоден метал)
Бориум (преоден метал)
Хасиум (преоден метал)
Мајтнериум (непознати хемиски својства)
Дармштатиум (непознати хемиски својства)
Рентгениум (непознати хемиски својства)
Копернициум (преоден метал)
Нихониум (непознати хемиски својства)
Флеровиум (слаб метал)
Московиум (непознати хемиски својства)
Ливермориум (непознати хемиски својства)
Тенесин (непознати хемиски својства)
Оганесон (непознати хемиски својства)


Co

Rh
железокобалтникел
Атомски број27
Стандардна атомска тежина (±) (Ar)58,933194(4)[1]
Категорија  преоден метал
Група и блокгрупа 9, d-блок
ПериодаIV периода
Електронска конфигурација[Ar] 3d7 4s2
по обвивка
2, 8, 15, 2
Физички својства
Бојаметалик сива
Фазацврста
Точка на топење1.768 K ​(1.495 °C)
Точка на вриење3.200 K ​(2.927 °C)
Густина близу с.т.8,90 г/см3
кога е течен, при т.т.8,86 г/см3
Топлина на топење16,06 kJ/mol
Топлина на испарување377 kJ/mol
Моларен топлински капацитет24,81 J/(mol·K)
парен притисок
P (Pa) 1 10 100 1 k 10 k 100 k
при T (K) 1.790 1.960 2.165 2.423 2.755 3.198
Атомски својства
Оксидациони степени−3, −1, +1, +2, +3, +4, +5[2] ​(амфотеричен оксид)
ЕлектронегативностПолингова скала: 1,88
Енергии на јонизацијаI: 760,4 kJ/mol
II: 1.648 kJ/mol
II: 3.232 kJ/mol
(повеќе)
Атомски полупречникемпириски: 125 пм
Ковалентен полупречникСлаб спин: 126±3 pm
Силен спин: 150±7 пм
Color lines in a spectral range
Спектрални линии на кобалт
Разни податоци
Кристална структурашестаголна збиена (шаз)
Кристалната структура на кобалтот
Брзина на звукот тенка прачка4.720 м/с (при 20 °C)
Топлинско ширење13,0 µм/(m·K) (при 25 °C)
Топлинска спроводливост100 W/(m·K)
Електрична отпорност62,4 nΩ·m (при 20 °C)
Магнетно подредувањеферомагнетно
Модул на растегливост209 GPa
Модул на смолкнување75 GPa
Модул на збивливост180 GPa
Поасонов сооднос0,31
Мосова тврдост5,0
Викерсова тврдост1.043 MPa
Бринелова тврдост470–3.000 MPa
CAS-број7440-48-4
Историја
ОткриенГеорг Брандт (1732)
Најстабилни изотопи
Главна статија: Изотопи на кобалтот
изо ПЗ полураспад РР РЕ (MeV) РП
56Co веш 77,27 d ε 4,566 56Fe
57Co веш 271,79 d ε 0,836 57Fe
58Co веш 70,86 d ε 2,307 58Fe
59Co 100% 59Co е стабилен со 32 неутрони
60Co веш 5,2714 y β, γ 2,824 60Ni
| наводи | Википодатоци

Сините пигменти базирани на кобалт (кобалт син) се користат уште од античко време за накит и бои и за давање карактеристична сина боја на стаклото, но подоцна алхемичарите сметаа дека бојата се должи на познатиот метал бизмут. Рударите долго време го користеле името руда од коболд (германски за гоблинска руда) за некои од минералите за производство на син пигмент; тие беа така именувани затоа што не беа познати метали, и испуштаа отровни гасови што содржат арсен, кога се топат. Во 1735 година, било откриено дека таквите руди можат да бидат сведени во нов метал (првиот бил откриен уште од античките времиња), и тоа било крајното именување на коболдот.

Денес, некои кобалти се произведуваат специјално од еден од големиот број метално-блескави руди, како на пример кобалтит (CoAsS). Сепак, елементот најчесто се произведува како нуспродукт од бакар и никел. Бакарниот појас во Демократска Република Конго (ДРК) и Замбија произведува најголемо количество на кобалт во светот. Само ДРК произведуваше повеќе од 50% од светското производство во 2016 година (123 000 тони), според Министерството за Природни Ресурси на Канада.[3]

Кобалтот првенствено се користи во производството на магнетни легури, легури отпорни на абење и легури со висока јачина. Соединенијата кобалт силикат и кобалт(II) алуминат (CoAl2O4, кобалт син) даваат карактеристична длабока сина боја на стакло, керамика, мастила, бои и лакови. Кобалтот природно се јавува како единствен стабилен изотоп, кобалт-59. Кобалт-60 е комерцијално важен радиоизотоп, кој се користи како радиотрасер и за производство на високо-енергетски гама зраци.

Кобалтот е активен центар на група коензими наречени кобаламини. Витамин Б12, најпознатиот пример од оваа група, е неопходен витамин за сите животни. Кобалт во неорганска форма е исто така микронутриент за бактерии, алги и габи.

Содржина

KарактеристикиУреди

 
Број на електролитички рафиниран кобалт (99% чистота) отсечен од голема плоча

Кобалтот е феромагнетски метал со специфична тежина од 8,9. Кјуриевата температура е 1115°C (2039°F)[4], а магнетниот момент е 1,6-1,7 Борови магнетони по атом.[5] Кобалтот има релативна пермеабилност две третини од пермеабилноста на железото.[6] Металниот кобалт се јавува во две кристалографски структури: зес и ткс. Идеалната транзициона температура помеѓу зес и ккс структурите е 450°C (842°F), но во пракса енергетската разлика помеѓу нив е толку мала што случаен пораст на двете структури е честа појава.[7][8][9]

Кобалтот е слабо редуцирачки метал кој е заштитен од оксидација со пасивизационен оксиден филм. Тој е нападнат од халогени и сулфур. Греењето во кислородот создава Co3O4, којшто губи кислород на 900°С (1650 °F) за да се добие моноксид CoO.[10] Металот реагира со флуор (F2) на 520К за да даде CoF3; со хлор (Cl2), бром (Br2) и јод (I2), создавајќи еквивалентни бинарни халиди. Не реагира со водороден гас (H2) или азотен гас (N2), дури и кога е загреан, но реагира со бор, јаглерод, фосфор, арсен и сулфур.[11] На собни температури, бавно реагира со минерални киселини, и многу бавно со влажен, но не реагира со сув воздух.

СоединенијаУреди

Честите оксидациски состојби на кобалтот ги вклучуваат +2 и +3, иако се познати и соединенијата со оксидни состојби кои се движат од -3 до +5. Честа оксидациска состојба за едноставни соединенија е +2 (кобалт (II)). Овие соли го формираат металниот аквакомплекс со розова боја [Co(H2O)6]2+ во вода. Додавањето на хлорид дава интензивна сина [CoCl4]2−.[2] Во тест за огнот на боракс, кобалтот покажува длабоко сина и во оксидирачки и во редуцирачки оган.[12]

Кислородни и халогени соединенијаУреди

Има неколку познати оксиди на кобалт. Зелениот кобалт(II) оксид (CoO) има тесерална структура. Лесно се оксидизира со вода и кислород до кафеав кобалт(III) хидроксид (Co(OH)3). На температури од 600-700°C, CoO оксидира до синиот кобалт(II, III) оксид (Co3O4), кој има спинелна структура.[2] Црниот кобалт(III) оксид (Co2O3) е исто така познат.[13] Оксидите од кобалт се антиферомагнетици при ниска температура: CoO (Неелова температура: 291 K) и Co3O4 (Неелова температура: 40 K), што е аналогно на магнетит (Fe3O4), со мешавина од +2 и +3 оксидациски состојби.[14]


Главните халкогениди на кобалтот ги вклучуваат црниот кобалт(II) сулфиди, CoS2, кои усвојуваат структура слична на пирит, и кобалт(III) сулфид (Co2S3).

ХалидиУреди

 
Кобалт(II) хлорид хексахидрат

Познати се четири дихалиди на кобалт(II): кобалт(II) флуорид (CoF2, розев), кобалт(II) хлорид (CoCl2, син), кобалт(II) бромид (CoBr2, зелен), кобалт(II) јодид (CoI2 , сино-црна). Овие халиди постојат во анхидрирани и хидрирани форми. Додека анхидридниот дихлорид е син, хидратот е црвен.[15]

Редукциониот потенцијал на реакцијата Co3+ + e- → Co2+ е еднаков на 1,92 V, што е повеќе од оној за хлор до хлорид, 1,36 V. Следствено, кобалт(III) и хлорид ќе резултираат со намалување на кобалт(III) на кобалт(II). Бидејќи редукциониот потенцијал за флуор да флуорид е многу висок, +2,87 V, кобалт(III) флуорид е еден од ретките едноставни стабилни кобалт(III) соединенија. Кобалт(III) флуорид, кој се користи во некои флуоринарни реакции, енергично реагира со вода.[10]

Координатни соединенијаУреди

Како и за сите метали, молекуларните соединенија и повеќеатомските јони на кобалтот се класифицирани како координатни комплекси, односно молекули или јони кои содржат кобалт поврзан со неколку лиганди. Принципите на електронегативност и цврстина-мекост на серија лиганди може да се користат за да се објасни вообичаената оксидациска состојба на кобалтот. На пример, комплексите Co+3 се склони да имаат амино лиганди. Бидејќи фосфорот е помек од азотот, фосфинските лиганди имаат тенденција да ги прикажуваат помеките Co2+ и Co+, на пример трис(трифенилфосфин)кобалт(I) хлорид ((P(C6H5)3)3CoCl). Повеќе електронегативниот (и потежок) оксид ќе овозможи и флуоридот да може да ги стабилизира Co4+ и Co5+ дериватите, на пр. цезиум хексафлуорокобалтат (Cs2CoF6) и калиум перкобалт (K3CoO4).[10]

Алфред Вернер, прв добитник на Нобеловата награда за координатна хемија, работел со соединенија со емпириска формула [Co(NH3)6]Cl3. Еден од утврдените изомери беше кобалт(III) хексамин хлорид. Овој координатен комплекс, типичен Вернеров комплекс, се состои од централен атом на кобалт координиран од шест амински ортогонални лиганди и три хлоридни контрајони. Користењето хелантни етилендиамин лиганди на местото на амонијак дава трис(етилендиамин) кобалт(III) хлорид ([Co(ен)3]Cl3), што беше еден од првите координатни комплекси кои биле решени во оптички изомери. Комплексот постои во две форми од "пропелер со три лопатки". Овој комплекс прв пат го изолирал Вернер како жолто-златни игли, со изглед на кристали.[16][17]

Органометални соединенијаУреди

 
Структура на тетракис (1-норборнил) кобалт (IV)

Кобалтоцен е структурен аналог на фероцен, со кобалт наместо железо. Кобалтоценот е многу поосетлив на оксидација отколку фероценот.[18] Кобалт карбонил (Co2(CO)8) е катализатор во реакциите на карбонилација и хидросилилација.[19] Витаминот Б12 е органометално соединение пронајдено во природата и е единствениот витамин кој содржи метален атом.[20] Пример за еден алкилкобалтов комплекс во невообичаената +4 оксидациона состојба на кобалтот е хомолептичниот комплекс тетракис(1-норборнил) кобалт(IV) (Co (1-норб)4), транзициски метал-алкил комплекс, кој е значаен за неговата стабилност до β-водород елиминацијата.[21] Исто така се познати кобалт(III) и кобалт(V) комплексите [Li(THF)4]- + [Co(1-норб)4]- и [Co(1-норб)4]+[BF4]-.[22]

ИзотопиУреди

59Co е единствениот стабилен кобалтен изотоп и единствениот изотоп што постои во природата. Дваесет и два радиоизотопи се карактеризираат; најстабилниот, 60Co има период на полураспад 5,2714 години, 57Co има 271,8 дена, 56Co има 77,27 дена, а 58Co 70,86 дена. Сите други радиоактивни изотопи на кобалтот имаат период на полураспад помал од 18 часа, а во повеќето случаи помалку од 1 секунда. Овој елемент, исто така има 4 мета состојби, од кои сите имаат полураспади пократки од 15 минути.[23]

Изотопите на кобалт можат да имаат атомска тежина од 50 u (50Co) до 73 u (73Co). Примарниот начин на распаѓање на изотопи со вредности на атомска единица на маса помали од вредностите на најзастапениот стабилен изотоп, 59Co, е електронски зафат, а примарен начин на распаѓање на изотопи со атомска маса поголема од 59 атомски единици на маса е бета распаѓање. Примарните продукти од распаѓање на изотопи помали од 59Co се изотопите на елементот 26 (железо), а продуктитеод распаѓање на изотопи поголеми од 59Co се изотопите на елементот 28 (никел).[23]

ИсторијаУреди

 
Кинески син и бел порцелан

Кобалтните соединенија со векови се користеле за да се пренесе сина боја на стакло, глазури и керамика. Кобалт е откриен во египетската скулптура, во персискиот накит од третиот милениум п.н.е., во урнатините на Помпеја, уништени во 79 н.е., и во Кина, кои датираат од династијата Танг (618-907 година) и династијата Минг (1368-1644 година).[24]

Кобалтот се користи за боење на стакло уште од бронзената доба. Ископувањето на бродоломот Улубурун даде инготи на сино стакло, фрлено во текот на 14 век п.н.е.[25][26] Синото стакло од Египет било обоено со бакар, железо или кобалт. Најстарото стакло со кобалт-боја е од осумнаесеттата династија на Египет (1550-1292 п.н.е.). Изворот за кобалт којшто Египќаните го користеле не е познат.[27]

Зборот кобалт е изведен од германскиот кобалт, од коболд што значи "гоблин", суеверен термин кој се користи за руда на кобалт. Првите обиди за топење на овие руди не успеа, давајќи наместо кобалт, кобалт(II) оксид. Бидејќи основните руди на кобалтот секогаш содржат арсен, топењето на рудата го оксидира арсенот во високо токсичен и испарлив арсенов оксид, додавајќи го на озлогласеноста на рудата.[28]

Шведскиот хемичар Георг Брант (1694-1768) е заслужен за откривање на кобалт околу 1735 година, покажувајќи дека претходно бил непознат елемент, различен од бизмут и другите метали. Брант го нарече нов "полуметал".[29][30] Тој покажал дека соединенијата од кобалт се извор на сина боја кај стаклото, што претходно му се припишува на бизмутот пронајден со кобалт. Кобалт стана првиот метал што бил откривен после предисторискиот период. Сите други познати метали (железо, бакар, сребро, злато, цинк, жива, калај, олово и бизмут) немале регистрирани откривачи.[31]

Во текот на 19-тиот век, значителен дел од светското производство на кобалт син (боја составена од кобалтни соединенија и алуминиум) и смалт (кобалт стакло во прав за употреба во керамика и сликарство) беше спроведена на норвешкиот Бларфарвеверкет.[32][33] Првите рудници за производство на смалт во 16 век се наоѓале во Норвешка, Шведска, Саксонија и Унгарија. Со откривањето на кобалтовата руда во Нова Каледонија во 1864 година, рударството на кобалт во Европа се намалило. Со откривањето на руда наоѓалишта во Онтарио, Канада во 1904 година и откривањето на уште поголеми депозити во покраината Катанга во Конго во 1914 година, рударските операции повторно започнаа.[28] Кога конфликтот Шаба започна во 1978 година, рудниците за бакар во провинцијата Катанга речиси го прекинаа производството.[34][35] Овој конфликт имаше помало влијание врз светската економија на кобалт од очекуваното: кобалтот е редок метал, пигментот е многу токсичен, и индустријата веќе воспостави ефикасни начини за рециклирање на материјалите од кобалтот. Во некои случаи, индустријата можеше да се смени до алтернативи без кобалт.[34][35]

Во 1938 година, Џон Живоуд и Глен Т. Себорг го откриле радиоизотопот кобалт-60.[36] Овој изотоп бил користен на Универзитетот Колумбија во 1950-тите за да се утврди погрешка на парност во радиоактивното бета распаѓање.</ref>[37]

По Втората светска војна, САД сакаа да го гарантираат снабдувањето со руда од кобалт за воена употреба (како што правеле Германците) во границите на територијата на САД. Адекватното снабдување со руда беше пронајдено во Ајдахо кај кањонот Блекбард. Компанијата "Калера рударска компанија" започна со производство кобалт.[38]

НастанувањеУреди

Стабилната форма на кобалт се произведува во супернови преку р-процесот.[39] Во Земјината кора е застапен со 0,0029%. Слободниот кобалт (чист метал) не се наоѓа на Земјата поради кислородот во атмосферата и хлорот во океаните. И двете се во изобилство во горните слоеви на Земјината кора за да го спречат создавањето на кобалт. Освен како предаден во метеорско железо, кобалт во чиста метална форма не е познат на Земјата. Елементот има средно изобилство, но природни соединенија на кобалт се бројни и сите количини на кобалтни соединенија се наоѓаат во повеќето карпи, почви, растенија и животни.

Во природата, кобалтот често асоцира на никел. И двете се карактеристични компоненти на метеорското железо, иако кобалтот е многу помалку застапен во метеорското железо од никелот. Како и со никелот, кобалтот во метеорски железни легури е доволно добро заштитен од кислородот и влагата да остане како слободен (но легуиран) метал,[40] иако ниту еден елемент не се гледа во таа форма во античката терестријална кора.

Кобалт во соединенијата се јавува во минерали на бакар и никел. Тоа е главната метална компонента која се комбинира со сулфур и арсен во сулфурен кобалтит (CoAsS), сафлорит (CoAs2), глаукодот ((Co,Fe)AsS) и скутерудит (CoAs3).[10]Минералниот катиерит е сличен на пирит и се јавува заедно со весит во бакарните наоѓалишта на покраината Катанга.[41] Кога ќе стигне до атмосферата, се појавуваат атмосферски влијанија; сулфидните минерали оксидираат и формираат розов еритрит ("кобалтен поглед": Co3(AsO4)2·8H2O) и сферокобалтити (CoCO3).[42]

Кобалтот исто така е составен дел на чадот од тутунот.[43] Тутунот лесно ги апсорбира и акумулира тешките метали како кобалт. Тие потоа се вдишуваат за време на пушењето.[44]

ПроизводствоУреди


Производство на кобалтна руда (2017) и резерви во тони според ГТИС[45]
Држава Производство Резерви
  Демократска Република Конго 64,000 3,500,000
  Русија 5,600 250,000
  Австралија 5,000 1,200,000
  Канада 4,300 250,000
  Куба 4,200 500,000
  Филипини 4,000 280,000
  Мадагаскар 3,800 150,000
  Папуа Нова Гвинеја 3,200 51,000
  Замбија 2,900 270,000
  Нова Каледонија 2,800 -
  ЈАР 2,500 29,000
  САД 650 23,000
Други држави 5,900 560,000
Вкупно во светот
 
Кобалтна руда

Главните руди на кобалтот се кобалтит, еритрит, глаукодот и скутерудит, но поголем дел кобалт се добива со намалување на кобалтните нуспроизводи од никел и бакар и со топење.[46][47] Од кобалт е генерално се произведуваат како нус-производ, понудата на кобалт зависи во голема мера на економската остварливост на бакар и никел рударството во даден пазар. Побарувачката за кобалт е проектиран да расте 6% во 2017.[48]

 
Светско производство

Постојат неколку начини за одвојување на кобалтот од бакар и никел, во зависност од концентрацијата на кобалтот и точниот состав на искористената руда. Еден начин е пенетска флотација, во кој сурфактантите се врзуваат за различни компоненти на рудата, што доведува до збогатување на кобалтните руди. Последователното печење ги претвора рудите во кобалт сулфат, и бакарот и железото се оксидираат до оксид. Ликсивијацијата со вода го екстрахира сулфатот заедно со арсенатите. Остатоците понатаму прават ликсивијација со сулфурна киселина, давајќи раствор од бакар сулфат. Кобалтот, исто така, може да биде ликсивијациран од згура од топење на бакар.[49]

Производите од горенаведените процеси се трансформираат во кобалт оксид (Co3O4). Овој оксид е редуциран на метал со алуминиотермична реакција или редукција со јаглерод на високи температури.[10]

Кобалтна екстракцијаУреди

Геолошкиот топографски институт на САД ги проценува светските резерви на кобалт на 7100000 тони.[50] Демократска Република Конго (ДРК) произведува 63% од светскиот кобалт. Овој удел на пазарот може да достигне 73% до 2025 година ако планираните проширувања од рударските производители како Гленкор се одвиваат како што се очекува. Но, до 2030 година, глобалната побарувачка би можела да биде 47 пати повеќе отколку што беше во 2017 година.[51]

Промените што Конго ги направи во рударските закони во 2002 година овозможи привлекување на инвеститори во Конго за производство на бакар и кобалт. Сепак Гленкор доминира на пазарот на колтан во ДРК. Рудникот Мутанда минатата година испорача 24500 тони кобалт, што е 40% од производството на Конго и речиси една четвртина од светското производство. Гленкоровиот проект за рударство во Катанга продолжува и треба да произведе 300000 тони бакар и 20000 тони кобалт до 2019 година, според Гленкор.[48]

Демократска Република КонгоУреди

Во 2005 година, врвниот производител на кобалт беа бакарните наоѓалишта во покраината Катанга во Демократска Република Конго. Порешната покраина Шаба, имаше речиси 40% од светските резерви, објави геолошкиот институт на Британија во 2009 година.[52] До 2015 година, Демократската Република Конго (ДРК) испорача 60% од светското производство на кобалт, 32000 тони со 20000 до 26000 долари по тон. Неодамнешниот раст на производството може барем делумно да се должи на тоа како ниското рударско производство паднало за време на многу насилните граѓански војни во Конго во раните 2000-ти, или на промените што земјата ги направила во својот кодекс за рударство во 2002 година за да ги охрабри странските инвестиции и што донесе голем број на инвеститори, вклучувајќи ги и Гленкор.

Рударството од мал обем обезбеди 10% до 25% од производството на ДРК.[53] Околу 100.000 рудари на кобалт во Конго користат рачни алатки за да копаат, со мало планирање и помалку безбедносни мерки, велат работниците и владините и невладини претставници, како и набљудувањата на Вашингтон Пост за посети на изолирани рудници. Недостатокот на безбедносни мерки често предизвикува повреди или смрт.[54] Рударството ја загадува околината и ги изложува околните животни и растенија и домородните заедници на токсични метали кои предизвикуваат вродени недостатоци и потешкотии во дишењето, според здравствените работници.[55]

Активистите за човековите права тврдат, а истражувачкото новинарство објави потврда[56][57] дека детскиот труд се користи во рударството на кобалт во африканското рударство од мал обем.[53][58] Ова откритие го поттикна производителот на мобилни телефони Ејпл, на 3 март 2017 година да престане да купува руда од снабдувачите како што е Жеџијанг Хујау Кобалт, чии извори од мали рудници се во ДРК и почнале да користат само добавувачи кои се верифицирани да ги исполнат работните стандарди.[59][60]

Политичката и етничката динамика на регионот во минатото предизвика насилства и вооружени конфликти, како и мигрирање на населението. Оваа нестабилност влијаеше на цената на кобалтот и исто така ги поттикна борбените лица од Првата и Втората граѓанска војна за продолжување на борбите, со оглед на тоа што пристапот до рудници за дијаманти и други вредни ресурси помогна во финансирањето на нивните воени цели, кои честопати се обвинуваат за геноцид, и исто така ги збогати борците. Додека Конго во 2010-тите беше нападнат од соседните држави, некои од најбогатите минерални наоѓалишта се поврзуваат со области каде што Тутси и Хуту сеуште често се судруваат, продолжуваат немирите, иако во помал обем.[61]

Кобалтот извлечен од рудници од мал обем во Конго, во 2007 година овозможи да дојде една кинеска компанија, Конго ДонгФанг интернационално рударство. Еден од најголемите производители на кобалт во светот, Конго ДонгФанг испорача кобалт кај некои од најголемите светски производители на батерии. Така, корпоративните договори за етичкиот синџир на снабдување беа исполнети со недоверба. Голем број набљудувачи ги повикаа техничките корпорации и другите производители да ги избегнат конфликтите за изворите на метали во Централна Африка, наместо да ризикуваат да постигнат финансиска експлоатација, злоупотреба на човековите права како киднапирања за присилна работа, еколошки опустошувања и човечки жртви на насилство, сиромаштија и токсични состојби.

Проектот за планината Мукондо, управуван од Централно Африканското претпријатие за рударство и истражување (ЦАПРИ) во покраината Катанга, е можеби најбогат резерват на кобалт во светот. Нивното производство е проценето на една третина од вкупното светско производство на кобалт во 2008 година.[62] Во јули 2009 година, ЦАПРИ објави долгорочен договор за испорака на целокупното годишно производство на кобалт од планината Мукондо до Жеџијанг Галико Кобалт и Никел Материјали на Кина.[63]

Во февруари 2018 година, глобалната компанија за управување со средства АлиансБернштејн го дефинира ДРК како економски "Саудиска Арабија од електрична возраст на возилото", поради своите кобалтни ресурси, како суштинско значење за литиум-јонските батерии што пренесуваат електрични возила.[64]

На 9 март 2018 година, претседателот Џозеф Кабила го ажурира кодот за рударство за 2002 година, со зголемување на надоместокот за кралско семејство и прогласување на кобалтот и колтанот за "стратешки метали".[65][66]


КанадаУреди

Во 2017 година, некои истражувачки компании планирале да ги истражат старите сребрени и кобалтни рудници во областа Кобалт, Онтарио, каде што се верува дека има значителни депозити.[67] Градоначалникот на Кобалт изјави дека жителите на Кобалт ги одобриле новите рударски напори и истакнаа дека локалната работна сила е мирна и зборува англиски, а добрата инфраструктура многу полесно ќе овозможи извори на резервни делови за опремата или другите набавки отколку што требаше да бидат пронајдени во конфликт-зони.

АпликацииУреди

Кобалтот се користи во производството на легури со високи перформанси.[46][47] Таа, исто така може да се користи за правење на акумулатори, а откривањето на електричните возила и нивниот успех со потрошувачите веројатно има голема врска со зголеменото производство на ДР Конго. Други важни фактори беа Кодексот за рударство од 2002 година, кој ги охрабри инвестициите на странски и транснационални корпорации како што се Гленкор и крајот на Првата и Втората војна во Конго.

ЛегуриУреди

Суперлегури засновани на кобалт историски го претставуваат најголемиот дел од произведениот кобалт. Температурната стабилност на овие легури ги прави погодни за турбинските сечила за гасни турбини и авионски млазни мотори, иако монокристалните легури базирани на никел ги надминуваат нив во перформансите.[68] Легурите базирани на кобалт исто така се корозивни и отпорни на абење, што ги прави, како титаниумот, корисни за правење ортопедски импланти кои престануваат со абење со текот на времето. Развојот на алуминиумски кобалтни легури отпорен на абење започна во првата деценија на 20-тиот век со стелински легури, кои содржат хром со различни количества на волфрам и јаглерод. Легурите со хром и волфрам карбиди се многу тврди и отпорни на абење.[69] Специјални кобалт-хром-молибден легури како виталиум се користат за протетски делови (замена на колк и колено).[70] Кобалтните легури исто така се користат за забна протеза како корисна замена за никел, кој може да биде алергентен.[71] Некои брзорезни челици, исто така, содржат кобалт за зголемена топлина и отпорност на абење. Специјални легури на алуминиум, никел, кобалт и железо, познати како алнико, и на самариум и кобалт (магнет од самариум-кобалт) се користат во постојани магнети.[72] Исто така е легиран со 95% платина за накит, со што се добива легура погодна за фино лиење, што исто така е малку магнетно.[73]

БатерииУреди

Литиум кобалт оксид (LiCoO2) е многу користен во литиум-јонските батерии. Материјалот е составен од слоеви на кобалт оксид со литиум интеркалација. За време на празнењето, литиумот се ослободува како литиумски јони.[74] Никел-кадмиум[75] (NiCd) и никел метал хидрид[76] (NiMH) батерии, исто така вклучуваат кобалт за подобрување на оксидацијата на никел во батеријата. Истражувањето на пазарот за транспарентност го проценува глобалниот пазар на литиум-јонски батерии на 30 000 000 000$ во 2015 година и предвидува зголемување преку 75 000 000 000$ до 2024 година.[77]


Иако во 2018 година најмногу кобалт во батериите се користеше кај мобилните уреди,[78] понов уред за кобалт се батерии за полнење на електрични автомобили. Оваа индустрија се зголеми пет пати во побарувачката за кобалт, што го прави итно да се најдат нови суровини во постабилни области на светот.[79] Побарувачката се очекува да продолжи или да се зголеми со зголемувањето на распространетоста на електричните возила.[80] Истражувањето во 2016-2017 година, ја вклучуваше површина околу Кобалт, Онтарио, област кадешто многу сребрени рудници престанаа да функционираат пред неколку децении.[79]


Бидејќи децата и робовите постојано се пријавувале во рударството со кобалт, пред се во рудниците од мал обем на ДР Конго, технолошките компании кои бараат етички синџир на набавка се соочиле со недостаток на оваа суровина[81] и цената на кобалтoт достигна висока цена во октомври 2017, повеќе од 30$ за килограм, наспроти 10$ на крајот од 2015 година.[82]

КатализаториУреди

Неколку кобалтни соединенија се оксидациски катализатори. Кобалтниот ацетат се користи за претворање на ксилен во терефтална киселина, претходник на најголемиот дел од полиетилен терефталат. Типични катализатори се кобалт карбоксилатите (познати како кобалтни сапуни). Тие исто така се користат во бои, лакови и мастила како "средства за сушење" преку оксидација на масла за сушење.[74] Истите карбоксилати се користат за подобрување на адхезијата помеѓу челикот и гумата во челични радијални гуми. Покрај тоа, тие се користат како акцелератори во полиестерна смола.

Катализаторите базирани на кобалт се користат во реакции кои вклучуваат јаглерод моноксид. Кобалтот е, исто така, катализатор во процесот Фишер-Тропшовиот процес за хидрогенација на јаглерод моноксид во течни горива.[83] Хидроформилација на алкени често користи кобалт октакарбонилот како катализатор,[84] иако често се заменува со поефикасни катализатори базирани на иридиум и родиум, на пр. Катива процесот.

Хидродесулфуризацијата на нафтата користи катализатор добиен од кобалт и молибден. Овој процес помага да се исчисти нафтата од нечистотии од сулфур што го попречуваат рафинирањето на течните горива.[74]

Пигменти и боиУреди

 
Кобалтно-боено стакло
 
Кобалт син стакло

Пред 19 век, кобалтот главно се користел како пигмент. Се користи од средниот век за да се направи смалт, сино стакло. Смалт се произведува со топење на мешавина од печени минерален смалтит, кварц и калиум карбонат, што дава темно сино силикатно стакло, кое е фино мелено по производството.[85] Смалт широко се користеше за обојување на стакло и како пигмент за слики.[86] Во 1780 година, Свен Ринман открил кобалт зелен, а во 1802 Луј Жак Тенар открил кобалт син.[87] Кобалт-пигменти како што се кобалт син (кобалтен алуминат), церулеан син (кобалт (II) станат), разни нијанси на кобалт зелен (мешавина од кобалт (II) оксид и цинк оксид) и кобалт виолетов (кобалтен фосфат) се користат како уметнички пигменти поради нивната супериорна хроматска стабилност.[88][89] Ауреолин (кобалт жолт) сега е во голема мера заменет со поголема светлина жолти пигменти.

РадиоизотопиУреди

Кобалт-60 (Co-60 или 60Co) е корисен како извор на гама зраци, бидејќи тие можат да бидат произведени во предвидлива количина и висока активност со бомбардирање на кобалт со неутрони. Произведува гама зраци со енергија од 1,17 и 1,33 MeV.[23][90]

Кобалтот се користи за телерадиотерапија, за стерилизација на медицински потрошен материјал и медицински отпад, за третман на радијација на храна за стерилизација (ладна пастеризација),[91] индустриска радиографија (на пример, радиографија за интегритет на заварување), мерење на густина (на пример мерење на густината на бетон) и резервоарите за пополнување на висина на резервоарот. Металот има несреќно својство за производство на прашина, предизвикувајќи проблеми со заштита од радијација. Кобалтот од машините за радиотерапија е сериозна опасност кога не се исфрла правилно, а една од најлошите несреќи за загадување од радијација во Северна Америка се случила во 1984 година, кога отфрлената единица за радиотерапија која содржи кобалт-60 била погрешно разложена во складиште со отпад во Хуарез, Мексико.[92][93]

Кобалт-60 има радиоактивен период на полуураспад од 5,27 години. Загубата на потенцијата бара периодична замена на изворот во радиотерапијата и е една од причините зошто машините за кобалт во голема мера се заменети со линеарни акцелератори во современата радиотерапија.[94] Кобалт-57 (Co-57 или 57Co) е најчесто користен кобалт радиоизотоп во медицинските тестови, како радиотрасер за навлегување на витамин Б12, и за Шилингов тест. Кобалт-57 се користи како извор во Месбауеровата спектроскопија и е еден од неколкуте можни извори во уредите за флуоресценција со рендгенски зраци.[95][96]


Дизајнерите за нуклеарно оружје можеа намерно да инкорпорираат 59Co, од кои некои би се активирале во нуклеарна експлозија за да се произведе 60Co. 60Co, дисперзиран како нуклеарна последица, понекогаш се нарекува кобалтна бомба.[97]

Други употребиУреди

Биолошка улогаУреди

 
Кобаламин
 
Овци со дефицит од кобалт

Кобалт е од суштинско значење за метаболизмот на сите животни. Тој е клучна состојка на кобаламин, исто така познат како витамин Б12, примарен биолошки резервоар на кобалт како ултратрасен елемент.[100][101] Бактериите во стомаците на животните преживари ги претвораат кобалтните соли во витамин Б12, соединение кое може да се произведува само од бактерии или археи. Затоа минималното присуство на кобалт во почвите значително го подобрува здравјето на тревојадите животни, а се препорачува земање од 0,20 mg/kg на ден, бидејќи тие немаат друг извор на витамин Б12.[102]

Во раниот 20 век, за време на развојот на земјоделството на  Северено Исландското Вулканско Плато на Нов Зеланд, добитокот страдаше од "грмушка болест". Беше откриено дека вулканските почви немаат соли на кобалт кои се од суштинско значење за синџирот на исхрана.[103][104]

"Бреговата болест" на овците во пустината Деведесет Милји на југоисточниот дел на Јужна Австралија во 1930-тите беше пронајдено дека потекнува од хранливи недостатоци на елементите кобалт и бакар. Дефицитот на кобалт беше надминат со развојот на "кобалт куршуми", густи топчиња од кобалт оксид се мешаат со глина внесена орално за сместување во предниот желудникот на животното.[105][104]

Протеини базирани на кобалинот користат корин за одржување на кобалтот. Коензимот Б12 има реактивна С-Со врска која учествува во реакциите.[106] Кај луѓето, Б12 има два вида алкилен лиганд: метил и аденозил. MeB12 ги промовира метил (-CH3) групите. Аденозилната верзија на Б12 ги катализира преуредувањата во кои атомот на водород е директно префрлен помеѓу два соседни атоми со истовремена размена на вториот супституент X, кој може да биде јаглероден атом со супституенти, кислороден атом на алкохол или амин. Метилмалонил коензим А мутаза (MUT) го претвора MMl-CoA во Su-CoA, важен чекор во екстракција на енергија од протеини и масти.[107]

Иако далеку поретки од другите металопротеини (на пример, оние од цинк и железо), познати се и други кобалтопротеини покрај Б12. Овие протеини го вклучуваат метионин аминопептидаза 2, ензим кој се јавува кај луѓето и другите цицачи кои не го користат коринчкиот прстен на Б12, но директно го врзуваат кобалтот. Друг некорин кобалтен ензим е нитрил хидратаза, ензим во бактериите кои ги метаболизира нитрилите.[108]

Мерки на претпазливостУреди

Кобалт
Кобалт
Штетност
GHS-пиктограми  
GHS-сигнален збор Danger
H317, H334, H413
P261, P280, P342+311[109]
NFPA 704
0
2
0
 
Освен каде што е поинаку назначено, податоците се однесуваат за материјалите во нивната стандардна состојба (при 25 ° C, 100 kPa)
Наводи






Освен каде што е поинаку назначено, податоците се однесуваат за материјалите во нивната стандардна состојба (при 25 ° C, 100 kPa) Наводи

Кобалтот е основен елемент за живот. Се проценува дека LD50 вредноста за растворливи соли на кобалт е помеѓу 150 и 500 mg/kg.[110] Во САД, Администрацијата за безбедност и здравје при работа (OSHA) назначи дозволена граница на изложеност (ДГИ) на работното место како временски просек (ВП) од 0,1 mg/m3. Националниот институт за безбедност и здравје при работа (NIOSH) постави препорачана граница на изложеност (ПГИ) од 0,05 mg/m3 просечно време. Вредноста на ВОЖЗ (веднаш опасен за живот и здравје) е 20 mg/m3.[111]

Сепак, хроничното внесување на кобалт предизвика сериозни здравствени проблеми при дози кои се далеку помали од смртоносната доза. Во 1966 година, додавањето на кобалтните соединенија за стабилизирање на пивната пена во Канада довело до специфична форма на кардиомиопатија, индуцирана од токсини, која била позната како кардиомиопатија на пијаници.[112][113]

Тоа предизвикува респираторни проблеми при вдишување.[114] Исто така, предизвикува проблеми со кожата кога се допираат; по никел и хром, кобалтот е главна причина за контактен дерматитис.[115] Со овие ризици се соочуваат рудари на кобалт.

Кобалтот може ефикасно да се апсорбира од коските на изгорените свињи; сепак, овој процес е инхибиран од бакар и цинк, кои имаат поголеми афинитети за поврзување со коските.[116]

ПоврзаноУреди

Дополнителна литератураУреди

  • Harper, E. M.; Kavlak, G.; Graedel, T. E.. Tracking the metal of the goblins: Cobalt's cycle of use. „Environmental Science & Technology“ том  46 (2): 1079–86. doi:10.1021/es201874e. PMID 22142288. 
  • Narendrula, R.; Nkongolo, K. K.; Beckett, P.. Comparative soil metal analyses in Sudbury (Ontario, Canada) and Lubumbashi (Katanga, DR-Congo). „Bulletin of Environmental Contamination and Toxicology“ том  88 (2): 187–92. doi:10.1007/s00128-011-0485-7. PMID 22139330. 
  • Pauwels, H.; Pettenati, M.; Greffié, C.. The combined effect of abandoned mines and agriculture on groundwater chemistry. „Journal of Contaminant Hydrology“ том  115 (1–4): 64–78. doi:10.1016/j.jconhyd.2010.04.003. PMID 20466452. 
  • Bulut, G.. Recovery of copper and cobalt from ancient slag. „Waste Management & Research : The Journal of the International Solid Wastes and Public Cleansing Association, Iswa“ том  24 (2): 118–24. doi:10.1177/0734242X06063350. PMID 16634226. 
  • Jefferson, J. A.; Escudero, E.; Hurtado, M. E.; Pando, J.; Tapia, R.; Swenson, E. R.; Prchal, J.; Schreiner, G. F.; и др.. Excessive erythrocytosis, chronic mountain sickness, and serum cobalt levels. „Lancet“ том  359 (9304): 407–8. PMID 11844517. 
  • Løvold, T. V.; Haugsbø, L.. Cobalt mining factory--diagnoses 1822-32. „Tidsskrift for den Norske Laegeforening : Tidsskrift for Praktisk Medicin, NY Raekke“ том  119 (30): 4544–6. PMID 10827501. 
  • Bird, G. A.; Hesslein, R. H.; Mills, K. H.; Schwartz, W. J.; Turner, M. A.. Bioaccumulation of radionuclides in fertilized Canadian Shield lake basins. „The Science of the Total Environment“ том  218 (1): 67–83. PMID 9718743. 
  • Nemery, B.. Metal toxicity and the respiratory tract. „The European Respiratory Journal“ том  3 (2): 202–19. PMID 2178966. 
  • Kazantzis, G.. Role of cobalt, iron, lead, manganese, mercury, platinum, selenium, and titanium in carcinogenesis. „Environmental Health Perspectives“ том  40: 143–61. doi:10.1289/ehp.8140143. PMID 7023929. 
  • Kerfoot, E. J.; Fredrick, W. G.; Domeier, E.. Cobalt metal inhalation studies on miniature swine. „American Industrial Hygiene Association Journal“ том  36 (1): 17–25. doi:10.1080/0002889758507202. PMID 1111264. 

НаводиУреди

  1. Standard Atomic Weights 2013. Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights]]
  2. 2,0 2,1 2,2 Greenwood, Norman N.; Earnshaw, Alan (1997). Chemistry of the Elements (2nd издание). Butterworth-Heinemann. стр. 1117–1119. ISBN 0080379419. 
  3. Danielle Bochove. „Electric car future spurs Cobalt rush: Swelling demand for product breathes new life into small Ontario town“, „Vancouver Sun“, 1 ноември 2017.
  4. Enghag, Per (2004). „Cobalt“. Encyclopedia of the elements: technical data, history, processing, applications. стр. 667. ISBN 978-3-527-30666-4. https://books.google.com/books?id=aff7sEea39EC&pg=PA680. 
  5. Murthy, V. S. R (2003). „Magnetic Properties of Materials“. Structure And Properties Of Engineering Materials. стр. 381. ISBN 978-0-07-048287-6. https://books.google.com/books?id=fi_rnPJeTV8C&pg=PA381. 
  6. Celozzi, Salvatore; Araneo, Rodolfo; Lovat, Giampiero (2008-05-01). Electromagnetic Shielding. стр. 27. ISBN 978-0-470-05536-6. https://books.google.com/books?id=opQjaSj2yIMC&pg=PA27. 
  7. Lee, B.; Alsenz, R.; Ignatiev, A.; Van Hove, M.; Van Hove, M. A. (1978 г). Surface structures of the two allotropic phases of cobalt. „Physical Review B“ том  17 (4): 1510–1520. doi:10.1103/PhysRevB.17.1510. Bibcode1978PhRvB..17.1510L. 
  8. „Properties and Facts for Cobalt“. American Elements. конс. 2008-09-19. 
  9. Cobalt, Centre d'Information du Cobalt, Brussels (1966). Cobalt. стр. 45. https://books.google.com/books?id=H8XVAAAAMAAJ. 
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 10,4 Holleman, A. F.; Wiberg, E.; Wiberg, N. (2007). „Cobalt“ (на German). Lehrbuch der Anorganischen Chemie (102nd издание). de Gruyter. стр. 1146–1152. ISBN 978-3-11-017770-1. 
  11. Housecroft, C. E.; Sharpe, A. G. (2008). Inorganic Chemistry (3rd издание). Prentice Hall. стр. 722. ISBN 978-0131755536. 
  12. Rutley, Frank (2012-12-06) (на en). Rutley’s Elements of Mineralogy. Springer Science & Business Media. стр. 40. ISBN 9789401197694. https://books.google.com/books?id=7tfyCAAAQBAJ. 
  13. Krebs, Robert E. (2006). The history and use of our earth's chemical elements: a reference guide (2nd издание). Greenwood Publishing Group. стр. 107. ISBN 0-313-33438-2. 
  14. Petitto, Sarah C.; Marsh, Erin M.; Carson, Gregory A.; Langell, Marjorie A. (2008 г). Cobalt oxide surface chemistry: The interaction of CoO(100), Co3O4(110) and Co3O4(111) with oxygen and water. „Journal of Molecular Catalysis A: Chemical“ том  281: 49–58. doi:10.1016/j.molcata.2007.08.023. http://digitalcommons.unl.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1021&context=chemistrylangell. 
  15. Greenwood, Norman N.; Earnshaw, Alan (1997). Chemistry of the Elements (2nd издание). Butterworth-Heinemann. стр. 1119–1120. ISBN 0080379419. 
  16. Werner, A. (1912 г). Zur Kenntnis des asymmetrischen Kobaltatoms. V. „Chemische Berichte“ том  45: 121–130. doi:10.1002/cber.19120450116. 
  17. Gispert, Joan Ribas (2008). „Early Theories of Coordination Chemistry“. Coordination chemistry. стр. 31–33. ISBN 978-3-527-31802-5. https://books.google.com/books?id=9d893122U6kC&pg=PR31. 
  18. James E. House (2008). Inorganic chemistry. Academic Press. стр. 767–. ISBN 978-0-12-356786-4. https://books.google.com/books?id=ocKWuxOur-kC&pg=PA767. посет. 16 мај 2011 г. 
  19. Charles M. Starks; Charles Leonard Liotta; Marc Halpern (1994). Phase-transfer catalysis: fundamentals, applications, and industrial perspectives. Springer. стр. 600–. ISBN 978-0-412-04071-9. https://books.google.com/books?id=-QCGckdeKAkC&pg=PA600. посет. 16 мај 2011 г. 
  20. Sigel, Astrid; Sigel, Helmut; Sigel, Roland, уред-ци (2010). Organometallics in Environment and Toxicology (Metal Ions in Life Sciences). Cambridge, UK: Royal Society of Chemistry Publishing. стр. 75. ISBN 978-1-84755-177-1. 
  21. Byrne, Erin K.; Richeson, Darrin S.; Theopold, Klaus H. (1 јануари 1986 г). Tetrakis(1-norbornyl)cobalt, a low spin tetrahedral complex of a first row transition metal (на en). „Journal of the Chemical Society, Chemical Communications“ том  0 (19): 1491. doi:10.1039/C39860001491. ISSN 0022-4936. http://pubs.rsc.org/en/Content/ArticleLanding/1986/C3/c39860001491#!divAbstract. 
  22. Byrne, Erin K.; Theopold, Klaus H. (1 февруари 1987 г). Redox chemistry of tetrakis(1-norbornyl)cobalt. Synthesis and characterization of a cobalt(V) alkyl and self-exchange rate of a Co(III)/Co(IV) couple. „Journal of the American Chemical Society“ том  109 (4): 1282–1283. doi:10.1021/ja00238a066. ISSN 0002-7863. 
  23. 23,0 23,1 23,2 Audi, G.; Bersillon, O.; Blachot, J.; Wapstra, A. H. (2003 г). The NUBASE Evaluation of Nuclear and Decay Properties. „Nuclear Physics A“ (Atomic Mass Data Center) том  729: 3–128. doi:10.1016/j.nuclphysa.2003.11.001. Bibcode2003NuPhA.729....3A. 
  24. Cobalt, Encyclopædia Britannica Online.
  25. Pulak, Cemal (1998 г). The Uluburun shipwreck: an overview. „International Journal of Nautical Archaeology“ том  27 (3): 188–224. doi:10.1111/j.1095-9270.1998.tb00803.x. 
  26. Henderson, Julian (2000). „Glass“. The Science and Archaeology of Materials: An Investigation of Inorganic Materials. Routledge. стр. 60. ISBN 978-0-415-19933-9. https://books.google.com/?id=p9xJ-VpUuNkC. 
  27. Lucas, A. (2003). Ancient Egyptian Materials and Industries. Kessinger Publishing. стр. 217. ISBN 978-0-7661-5141-3. https://books.google.com/?id=GugkliLHDMoC. 
  28. 28,0 28,1 Dennis, W. H (2010). „Cobalt“. Metallurgy: 1863–1963. стр. 254–256. ISBN 978-0-202-36361-5. https://books.google.com/books?id=UyE49SzKWHIC&pg=PA254. 
  29. Georg Brandt first showed cobalt to be a new metal in: G. Brandt (1735) "Dissertatio de semimetallis" (Dissertation on semi-metals), Acta Literaria et Scientiarum Sveciae (Journal of Swedish literature and sciences), vol. 4, pages 1–10.
    See also: (1) G. Brandt (1746) "Rön och anmärkningar angäende en synnerlig färg—cobolt" (Observations and remarks concerning an extraordinary pigment—cobalt), Kongliga Svenska vetenskapsakademiens handlingar (Transactions of the Royal Swedish Academy of Science), vol. 7, pp. 119–130; (2) G. Brandt (1748) "Cobalti nova species examinata et descripta" (Cobalt, a new element examined and described), Acta Regiae Societatis Scientiarum Upsaliensis (Journal of the Royal Scientific Society of Uppsala), 1st series, vol. 3, pp. 33–41; (3) James L. Marshall and Virginia R. Marshall (Spring 2003) "Rediscovery of the Elements: Riddarhyttan, Sweden". The Hexagon (official journal of the Alpha Chi Sigma fraternity of chemists), vol. 94, no. 1, pages 3–8.
  30. Wang, Shijie (2006 г). Cobalt—Its recovery, recycling, and application. „Journal of the Minerals, Metals and Materials Society“ том  58 (10): 47–50. doi:10.1007/s11837-006-0201-y. Bibcode2006JOM....58j..47W. 
  31. Weeks, Mary Elvira (1932 г). The discovery of the elements. III. Some eighteenth-century metals. „Journal of Chemical Education“ том  9: 22. doi:10.1021/ed009p22. Bibcode1932JChEd...9...22W. 
  32. Ramberg, Ivar B. (2008). The making of a land: geology of Norway. Geological Society. стр. 98–. ISBN 978-82-92394-42-7. https://books.google.com/books?id=rMVNE0F2SckC&pg=PA98. посет. 30 април 2011 г. 
  33. Cyclopaedia (1852). C. Tomlinson. 9 divs. уред. Cyclopædia of useful arts & manufactures. стр. 400–. https://books.google.com/books?id=w_cGAAAAQAAJ&pg=PA400. посет. 30 април 2011 г. 
  34. 34,0 34,1 Wellmer, Friedrich-Wilhelm; Becker-Platen, Jens Dieter. „Global Nonfuel Mineral Resources and Sustainability“. United States Geological Survey. 
  35. 35,0 35,1 Westing, Arthur H; Stockholm International Peace Research Institute (1986). „cobalt“. Global resources and international conflict: environmental factors in strategic policy and action. стр. 75–78. ISBN 978-0-19-829104-6. https://books.google.com/books?id=Xpypu9qqDncC&pg=PA75. 
  36. Livingood, J.; Seaborg, Glenn T. (1938 г). Long-Lived Radio Cobalt Isotopes. „Physical Review“ том  53 (10): 847–848. doi:10.1103/PhysRev.53.847. Bibcode1938PhRv...53..847L. 
  37. Wróblewski, A. K. (2008 г). The Downfall of Parity – the Revolution That Happened Fifty Years Ago. „Acta Physica Polonica B“ том  39 (2): 251. Bibcode2008AcPPB..39..251W. https://pdfs.semanticscholar.org/c70d/c463a79d73a5cae734b0f53f1cd51da18628.pdf. 
  38. "Richest Hole In The Mountain" Popular Mechanics, May 1952, pp. 65–69.
  39. Ptitsyn, D. A.; Chechetkin, V. M. (1980 г). Creation of the Iron-Group Elements in a Supernova Explosion. „Soviet Astronomy Letters“ том  6: 61–64. Bibcode1980SvAL....6...61P. 
  40. Nuccio, Pasquale Mario and Valenza, Mariano. Determination of metallic iron, nickel and cobalt in meteorites. „Rendiconti Societa Italiana di Mineralogia e Petrografia“ том  35 (1): 355–360. http://rruff.info/rdsmi/V35/RDSMI35_355.pdf. 
  41. Kerr, Paul F. (1945 г). Cattierite and Vaesite: New Co-Ni Minerals from the Belgian Kongo. „American Mineralogist“ том  30: 483–492. http://www.minsocam.org/ammin/AM30/AM30_483.pdf. 
  42. Kerr, Paul F. (1945 г). Cattierite and Vaesite: New Co-Ni Minerals from the Belgian Kongo. „American Mineralogist“ том  30: 483–492. http://www.minsocam.org/ammin/AM30/AM30_483.pdf. 
  43. Talhout, Reinskje; Schulz, Thomas; Florek, Ewa; Van Benthem, Jan; Wester, Piet; Opperhuizen, Antoon. Hazardous Compounds in Tobacco Smok. „International Journal of Environmental Research and Public Health“ том  8 (12): 613–628. doi:10.3390/ijerph8020613. ISSN 1660-4601. PMID 21556207. 
  44. Pourkhabbaz, A; Pourkhabbaz, H. Investigation of Toxic Metals in the Tobacco of Different Iranian Cigarette Brands and Related Health Issues. „Iranian Journal of Basic Medical Sciences“ том  15 (1): 636–644. PMID 23493960. 
  45. Cobalt Statistics and Information (PDF), U.S. Geological Survey, 2018  Unknown parameter |df= ignored (помош)
  46. 46,0 46,1 Shedd, Kim B. „Mineral Yearbook 2006: Cobalt“ (PDF). United States Geological Survey. конс. 2008-10-26. 
  47. 47,0 47,1 Shedd, Kim B. „Commodity Report 2008: Cobalt“ (PDF). United States Geological Survey. конс. 2008-10-26. 
  48. 48,0 48,1 Henry Sanderson. „Cobalt’s meteoric rise at risk from Congo’s Katanga“, Financial Times, 14 март 2017.
  49. Davis, Joseph R. (2000). ASM specialty handbook: nickel, cobalt, and their alloys. ASM International. стр. 347. ISBN 0-87170-685-7. https://books.google.com/?id=IePhmnbmRWkC&dq=cobalt+copper+nickel+ore+separate. 
  50. „Cobalt“ (PDF). United States Geological Survey, Mineral Commodity Summaries. January 2016. стр. 52–53. 
  51. Thomas Wilson. „We’ll All Be Relying on Congo to Power Our Electric Cars“, 26 октомври 2017.
  52. „African Mineral Production“ (PDF). British Geological Survey. конс. 2009-06-06. 
  53. 53,0 53,1 Frankel, Todd C. (2016-09-30). „Cobalt mining for lithium ion batteries has a high human cost“. Washington Post. конс. 2016-10-18. 
  54. Mucha, Lena. „Perspective - The hidden costs of cobalt mining“, „Washington Post“, 28 февруари 2018. (на en-US)
  55. Todd C. Frankel. „THE COBALT PIPELINE: Tracing the path from deadly hand-dug mines in Congo to consumers’ phones and laptops“, Washington Post, 30 септември 2016.
  56. Crawford, Alex. Meet Dorsen, 8, who mines cobalt to make your smartphone work. Sky News UK. Retrieved on 2018-01-07.
  57. Are you holding a product of child labour right now? (Video). Sky News UK (2017-02-28). Retrieved on 2018-01-07.
  58. Child labour behind smart phone and electric car batteries. Amnesty International (2016-01-19). Retrieved on 2018-01-07.
  59. Reisinger, Don. (2017-03-03) Child Labor Revelation Prompts Apple to Make Supplier Policy Change. Fortune. Retrieved on 2018-01-07.
  60. Frankel, Todd C. (2017-03-03) Apple cracks down further on cobalt supplier in Congo as child labor persists. The Washington Post. Retrieved on 2018-01-07.
  61. Wellmer, Friedrich-Wilhelm; Becker-Platen, Jens Dieter. „Global Nonfuel Mineral Resources and Sustainability“. конс. 2009-05-16. 
  62. „CAMEC – The Cobalt Champion“ (PDF). International Mining. July 2008. конс. 2011-11-18. 
  63. Amy Witherden (6 July 2009). „Daily podcast – July 6, 2009“. Mining weekly. конс. 2011-11-15. 
  64. Mining Journal "The [Ivanhoe] pullback investors have been waiting for", Aspermont Ltd., London, UK, February 22, 2018. Retrieved November 21, 2018.
  65. Shabalala, Zandi "Cobalt to be declared a strategic mineral in Congo", Reuters, March 14, 2018. Retrieved October 3, 2018.]
  66. Reuters "Congo's Kabila signs into law new mining code", March 14, 2018. Retrieved October 3, 2018.]
  67. The Canadian Ghost Town That Tesla Is Bringing Back to Life. Bloomberg (2017-10-31). Retrieved on 2018-01-07.
  68. Donachie, Matthew J. (2002). Superalloys: A Technical Guide. ASM International. ISBN 978-0-87170-749-9. https://books.google.com/?id=vjCJ5pI1QpkC. 
  69. Campbell, Flake C (2008-06-30). „Cobalt and Cobalt Alloys“. Elements of metallurgy and engineering alloys. стр. 557–558. ISBN 978-0-87170-867-0. https://books.google.com/books?id=6VdROgeQ5M8C&pg=PA557. 
  70. Michel, R.; Nolte, M.; Reich M.; Löer, F. (1991 г). Systemic effects of implanted prostheses made of cobalt-chromium alloys. „Archives of Orthopaedic and Trauma Surgery“ том  110 (2): 61–74. doi:10.1007/BF00393876. PMID 2015136. 
  71. Disegi, John A. (1999). Cobalt-base Aloys for Biomedical Applications. ASTM International. стр. 34. ISBN 0-8031-2608-5. https://books.google.com/?id=z4rXM1EnPugC. 
  72. Luborsky, F. E.; Mendelsohn, L. I.; Paine, T. O. (1957 г). Reproducing the Properties of Alnico Permanent Magnet Alloys with Elongated Single-Domain Cobalt-Iron Particles. „Journal of Applied Physics“ том  28 (344): 344. doi:10.1063/1.1722744. Bibcode1957JAP....28..344L. 
  73. Biggs, T.; Taylor, S. S.; Van Der Lingen, E. (2005 г). The Hardening of Platinum Alloys for Potential Jewellery Application. „Platinum Metals Review“ том  49: 2–15. doi:10.1595/147106705X24409. 
  74. 74,0 74,1 74,2 Hawkins, M. (2001 г). Why we need cobalt. „Applied Earth Science: Transactions of the Institution of Mining & Metallurgy, Section B“ том  110 (2): 66–71. doi:10.1179/aes.2001.110.2.66. 
  75. Armstrong, R. D.; Briggs, G. W. D.; Charles, E. A. (1988 г). Some effects of the addition of cobalt to the nickel hydroxide electrode. „Journal of Applied Electrochemistry“ том  18 (2): 215–219. doi:10.1007/BF01009266. 
  76. Zhang, P.; Yokoyama, Toshiro; Itabashi, Osamu; Wakui, Yoshito; Suzuki, Toshishige M.; Inoue, Katsutoshi (1999 г). Recovery of metal values from spent nickel–metal hydride rechargeable batteries. „Journal of Power Sources“ том  77 (2): 116–122. doi:10.1016/S0378-7753(98)00182-7. Bibcode1999JPS....77..116Z. 
  77. Carmakers' electric dreams depend on supplies of rare minerals. The Guardian (2017-07-29). Retrieved on 2018-01-07.
  78. Castellano, Robert (2017-10-13) How To Minimize Tesla's Cobalt Supply Chain Risk. Seeking Alpha.
  79. 79,0 79,1 As Cobalt Supply Tightens, LiCo Energy Metals Announces Two New Cobalt Mines. CleanTechnica (2017-11-28). Retrieved on 2018-01-07.
  80. Shilling, Erik (2017-10-31) We May Not Have Enough Minerals To Even Meet Electric Car Demand. jalopnik.com
  81. Hermes, Jennifer. (2017-05-31) Tesla & GE Face Major Shortage Of Ethically Sourced Cobalt. Environmentalleader.com. Retrieved on 2018-01-07.
  82. Electric cars yet to turn cobalt market into gold mine – Nornickel. MINING.com (2017-10-30). Retrieved on 2018-01-07.
  83. Khodakov, Andrei Y.; Chu, Wei; Fongarland, Pascal (2007 г). Advances in the Development of Novel Cobalt Fischer-Tropsch Catalysts for Synthesis of Long-Chain Hydrocarbons and Clean Fuels. „Chemical Reviews“ том  107 (5): 1692–1744. doi:10.1021/cr050972v. PMID 17488058. 
  84. Hebrard, Frédéric; Kalck, Philippe (2009 г). Cobalt-Catalyzed Hydroformylation of Alkenes: Generation and Recycling of the Carbonyl Species, and Catalytic Cycle. „Chemical Reviews“ том  109 (9): 4272–4282. doi:10.1021/cr8002533. PMID 19572688. 
  85. Overman, Frederick (1852). A treatise on metallurgy. D. Appleton & company. стр. 631–637. https://books.google.com/?id=APgQAAAAIAAJ&pg=PA631. 
  86. Muhlethaler, Bruno; Thissen, Jean; Muhlethaler, Bruno (1969 г). Smalt. „Studies in Conservation“ том  14 (2): 47–61. doi:10.2307/1505347. 
  87. Gehlen, A. F. (1803 г). Ueber die Bereitung einer blauen Farbe aus Kobalt, die eben so schön ist wie Ultramarin. Vom Bürger Thenard. „Neues allgemeines Journal der Chemie, Band 2“ (H. Frölich). https://books.google.com/?id=UGsMAQAAIAAJ&pg=RA1-PA506.  (German translation from L. J. Thénard; Journal des Mines; Brumaire 12 1802; p 128–136)
  88. Witteveen, H. J.; Farnau, E. F. (1921 г). Colors Developed by Cobalt Oxides. „Industrial & Engineering Chemistry“ том  13 (11): 1061–1066. doi:10.1021/ie50143a048. 
  89. Venetskii, S. (1970 г). The charge of the guns of peace. „Metallurgist“ том  14 (5): 334–336. doi:10.1007/BF00739447. 
  90. Mandeville, C.; Fulbright, H. (1943 г). The Energies of the γ-Rays from Sb122, Cd115, Ir192, Mn54, Zn65, and Co60. „Physical Review“ том  64 (9–10): 265–267. doi:10.1103/PhysRev.64.265. Bibcode1943PhRv...64..265M. https://journals.aps.org/pr/abstract/10.1103/PhysRev.64.265. 
  91. Wilkinson, V. M; Gould, G (1998). Food irradiation: a reference guide. стр. 53. ISBN 978-1-85573-359-6. https://books.google.com/books?id=FpIpsqs7CRUC&pg=PA53. 
  92. Blakeslee, Sandra. „The Juarez accident“, New York Times, 1 мај 1984 (посет. 6 јуни 2009 г).
  93. „Ciudad Juarez orphaned source dispersal, 1983“. Wm. Robert Johnston. 2005-11-23. конс. 2009-10-24. 
  94. National Research Council (U.S.). Committee on Radiation Source Use and Replacement; National Research Council (U.S.). Nuclear and Radiation Studies Board (January 2008). Radiation source use and replacement: abbreviated version. National Academies Press. стр. 35–. ISBN 978-0-309-11014-3. https://books.google.com/books?id=3cT2REdXJ98C&pg=PA35. посет. 29 април 2011 г. 
  95. Meyer, Theresa (2001-11-30). Physical Therapist Examination Review. стр. 368. ISBN 978-1-55642-588-2. https://books.google.com/books?id=-gfKqUBGNgoC&pg=PA368. 
  96. Kalnicky, D.; Singhvi, R. (2001 г). Field portable XRF analysis of environmental samples. „Journal of Hazardous Materials“ том  83 (1–2): 93–122. doi:10.1016/S0304-3894(00)00330-7. PMID 11267748. 
  97. Payne, L. R. (1977 г). The Hazards of Cobalt. „Occupational Medicine“ том  27 (1): 20–25. doi:10.1093/occmed/27.1.20. 
  98. Davis, Joseph R; Handbook Committee, ASM International (2000-05-01). „Cobalt“. Nickel, cobalt, and their alloys. стр. 354. ISBN 978-0-87170-685-0. https://books.google.com/books?id=IePhmnbmRWkC&pg=PA354. 
  99. Committee On Technological Alternatives For Cobalt Conservation, National Research Council (U.S.); National Materials Advisory Board, National Research Council (U.S.) (1983). „Ground–Coat Frit“. Cobalt conservation through technological alternatives. стр. 129. https://books.google.com/books?id=-CIrAAAAYAAJ&pg=PA129. 
  100. Yamada, Kazuhiro (2013). „Chapter 9. Cobalt: Its Role in Health and Disease“. Astrid Sigel. Interrelations between Essential Metal Ions and Human Diseases. Metal Ions in Life Sciences. 13. Springer. стр. 295–320. doi:10.1007/978-94-007-7500-8_9. 
  101. Cracan, Valentin; Banerjee, Ruma (2013). „Chapter 10 Cobalt and Corrinoid Transport and Biochemistry“. Banci, Lucia. Metallomics and the Cell. Metal Ions in Life Sciences. 12. Springer. doi:10.1007/978-94-007-5561-10_10. ISBN 978-94-007-5560-4.  electronic-book ISSN 1559-0836 electronic-ISSN 1868-0402 .
  102. Schwarz, F. J.; Kirchgessner, M.; Stangl, G. I. (2000 г). Cobalt requirement of beef cattle – feed intake and growth at different levels of cobalt supply. „Journal of Animal Physiology and Animal Nutrition“ том  83 (3): 121–131. doi:10.1046/j.1439-0396.2000.00258.x. 
  103. „Soils“. Waikato University. конс. 2012-01-16. 
  104. 104,0 104,1 McDowell, Lee Russell (2008). Vitamins in Animal and Human Nutrition (2nd издание). Hoboken: John Wiley & Sons. стр. 525. ISBN 9780470376683. https://books.google.com/books?id=UR9MnQ806LsC&pg=PA525. 
  105. Australian Academy of Science > Deceased Fellows > Hedley Ralph Marston 1900–1965 Accessed 12 May 2013.
  106. Voet, Judith G.; Voet, Donald (1995). Biochemistry. New York: J. Wiley & Sons. стр. 675. ISBN 0-471-58651-X. OCLC 31819701. 
  107. Smith, David M.; Golding, Bernard T.; Radom, Leo (1999 г). Understanding the Mechanism of B12-Dependent Methylmalonyl-CoA Mutase: Partial Proton Transfer in Action. „Journal of the American Chemical Society“ том  121 (40): 9388–9399. doi:10.1021/ja991649a. 
  108. Kobayashi, Michihiko; Shimizu, Sakayu (1999 г). Cobalt proteins. „European Journal of Biochemistry“ том  261 (1): 1–9. doi:10.1046/j.1432-1327.1999.00186.x. PMID 10103026. 
  109. https://www.sigmaaldrich.com/catalog/product/aldrich/356891?lang=en&region=US
  110. Donaldson, John D. and Beyersmann, Detmar (2005) "Cobalt and Cobalt Compounds" in Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry, Wiley-VCH, Weinheim. doi:10.1002/14356007.a07_281.pub2
  111. „NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards #0146“. National Institute for Occupational Safety and Health (NIOSH). 
  112. Morin Y; Tětu A; Mercier G (1969 г). Quebec beer-drinkers' cardiomyopathy: Clinical and hemodynamic aspects. „Annals of the New York Academy of Sciences“ том  156 (1): 566–576. doi:10.1111/j.1749-6632.1969.tb16751.x. PMID 5291148. Bibcode1969NYASA.156..566M. 
  113. Barceloux, Donald G.; Barceloux, Donald (1999 г). Cobalt. „Clinical Toxicology“ том  37 (2): 201–216. doi:10.1081/CLT-100102420. 
  114. Dirty Energy“, CNN, мај 2018 (посет. 30 мај 2018 г).
  115. Basketter, David A.; Angelini, Gianni; Ingber, Arieh; Kern, Petra S.; Menné, Torkil (2003 г). Nickel, chromium and cobalt in consumer products: revisiting safe levels in the new millennium. „Contact Dermatitis“ том  49 (1): 1–7. doi:10.1111/j.0105-1873.2003.00149.x. PMID 14641113. 
  116. Xiangliang, Pan; Jianlong, Wang; Daoyong, Zhang (јануари 2009 г). Sorption of cobalt to bone char: Kinetics, competitive sorption and mechanism. „Salination“ том  249 (2): 609–614. doi:10.1016/j.desal.2009.01.027. 

Надворешни врскиУреди