Отвори го главното мени

Молибден е хемиски елемент со симбол Мо и атомски број 42. Името е од нео-латински molybdaenum , од старогрчки Μόλυβδος molybdos , што значи олово , бидејќи рудите на молибден биле помешани со оловни руди. [5] Минералите на молибден се познати низ историјата, но елементот е откриен (во смисла на диференцијација како нов ентитет од минералните соли на други метали) во 1778 година од Карл Вилхелм Шеле . Металот првпат бил изолиран во 1781 година од Петар Јакоб Хелм . [6]

Молибден  (42Mo)
Molybdenum crystaline fragment and 1cm3 cube.jpg
Општи својства
Име и симболмолибден (Mo)
Изгледметалик сива
Молибденот во периодниот систем
Водород (двоатомски неметал)
Хелиум (благороден гас)
Литиум (алкален метал)
Берилиум (земноалкален метал)
Бор (металоид)
Јаглерод (повеќеатомски неметал)
Азот (двоатомски неметал)
Кислород (двоатомски неметал)
Флуор (двоатомски неметал)
Неон (благороден гас)
Натриум (алкален метал)
Магнезиум (земноалкален метал)
Алуминиум (слаб метал)
Силициум (металоид)
Фосфор (повеќеатомски неметал)
Сулфур (повеќеатомски неметал)
Хлор (двоатомски неметал)
Аргон (благороден гас)
Калиум (алкален метал)
Калциум (земноалкален метал)
Скандиум (преоден метал)
Титан (преоден метал)
Ванадиум (преоден метал)
Хром (преоден метал)
Манган (преоден метал)
Железо (преоден метал)
Кобалт (преоден метал)
Никел (преоден метал)
Бакар (преоден метал)
Цинк (преоден метал)
Галиум (слаб метал)
Германиум (металоид)
Арсен (металоид)
Селен (повеќеатомски неметал)
Бром (двоатомски неметал)
Криптон (благороден гас)
Рубидиум (алкален метал)
Стронциум (земноалкален метал)
Итриум (преоден метал)
Циркониум (преоден метал)
Ниобиум (преоден метал)
Молибден (преоден метал)
Технициум (преоден метал)
Рутениум (преоден метал)
Родиум (преоден метал)
Паладиум (преоден метал)
Сребро (преоден метал)
Кадмиум (преоден метал)
Индиум (слаб метал)
Калај (слаб метал)
Антимон (металоид)
Телур (металоид)
Јод (двоатомски неметал)
Ксенон (благороден гас)
Цезиум (алкален метал)
Бариум (земноалкален метал)
Лантан (лантаноид)
Цериум (лантаноид)
Празеодиум (лантаноид)
Неодиум (лантаноид)
Прометиум (лантаноид)
Самариум (лантаноид)
Европиум (лантаноид)
Гадолиниум (лантаноид)
Тербиум (лантаноид)
Диспрозиум (лантаноид)
Холмиум (лантаноид)
Ербиум (лантаноид)
Тулиум (лантаноид)
Итербиум (лантаноид)
Лутециум (лантаноид)
Хафниум (преоден метал)
Тантал (преоден метал)
Волфрам (преоден метал)
Рениум (преоден метал)
Осмиум (преоден метал)
Иридиум (преоден метал)
Платина (преоден метал)
Злато (преоден метал)
Жива (преоден метал)
Талиум (слаб метал)
Олово (слаб метал)
Бизмут (слаб метал)
Полониум (слаб метал)
Астат (металоид)
Радон (благороден гас)
Франциум (алкален метал)
Радиум (земноалкален метал)
Актиниум (актиноид)
Ториум (актиноид)
Протактиниум (актиноид)
Ураниум (актиноид)
Нептуниум (актиноид)
Плутониум (актиноид)
Америциум (актиноид)
Кириум (актиноид)
Берклиум (актиноид)
Калифорниум (актиноид)
Ајнштајниум (актиноид)
Фермиум (актиноид)
Менделевиум (актиноид)
Нобелиум (актиноид)
Лоренциум (актиноид)
Радерфордиум (преоден метал)
Дубниум (преоден метал)
Сиборгиум (преоден метал)
Бориум (преоден метал)
Хасиум (преоден метал)
Мајтнериум (непознати хемиски својства)
Дармштатиум (непознати хемиски својства)
Рентгениум (непознати хемиски својства)
Копернициум (преоден метал)
Нихониум (непознати хемиски својства)
Флеровиум (слаб метал)
Московиум (непознати хемиски својства)
Ливермориум (непознати хемиски својства)
Тенесин (непознати хемиски својства)
Оганесон (непознати хемиски својства)
Cr

Mo

W
ниобиуммолибдентехнициум
Атомски број42
Стандардна атомска тежина (±) (Ar)95,95(1)[1]
Категорија  преоден метал
Група и блокгрупа 6, d-блок
ПериодаV периода
Електронска конфигурација[Kr] 4d5 5s1
по обвивка
2, 8, 18, 13, 1
Физички својства
Фазацврста
Точка на топење2.896 K ​(2.623 °C)
Точка на вриење4.912 K ​(4.639 °C)
Густина близу с.т.10,28 г/см3
кога е течен, при т.т.9,33 г/см3
Топлина на топење37,48 kJ/mol
Топлина на испарување598 kJ/mol
Моларен топлински капацитет24,06 J/(mol·K)
парен притисок
P (Pa) 1 10 100 1 k 10 k 100 k
при T (K) 2.742 2.994 3.312 3.707 4.212 4.879
Атомски својства
Оксидациони степени6, 5, 4, 3, 2, 1,[2] −1, −2, −4 ​(силен киселински оксид)
ЕлектронегативностПолингова скала: 2,16
Енергии на јонизацијаI: 684,3 kJ/mol
II: 1.560 kJ/mol
II: 2.618 kJ/mol
Атомски полупречникемпириски: 139 пм
Ковалентен полупречник154±5 пм
Color lines in a spectral range
Спектрални линии на молибден
Разни податоци
Кристална структурателоцентрична коцкеста (тцк)
Кристалната структура на молибденот
Брзина на звукот тенка прачка5.400 м/с (при с.т.)
Топлинско ширење4,8 µм/(m·K) (при 25 °C)
Топлинска спроводливост138 W/(m·K)
Топлинска распространливост54,3 mm2/s (при 300 K)[3]
Електрична отпорност53,4 nΩ·m (при 20 °C)
Магнетно подредувањепарамагнетно[4]
Модул на растегливост329 GPa
Модул на смолкнување126 GPa
Модул на збивливост230 GPa
Поасонов сооднос0,31
Мосова тврдост5,5
Викерсова тврдост1.400–2.740 MPa
Бринелова тврдост1.370–2.500 MPa
CAS-број7439-98-7
Историја
ОткриенКарл Вилхелм Шиле (1778)
Првпат издвоенПетер Јакоб Јелм (1781)
Најстабилни изотопи
Главна статија: Изотопи на молибденот
изо ПЗ полураспад РР РЕ (MeV) РП
92Mo 14,84% >1,9×1020 y (β+β+) 1,6491 92Zr
93Mo веш 4×103 y ε 93Nb
94Mo 9,25% (СФ) <4,485
95Mo 15,92% (СФ) <4,531
96Mo 16,68% (СФ) <5,771
97Mo 9,55% (СФ) <6,226
98Mo 24,13% >1×1014 y (ββ) 0,1125 98Ru
99Mo веш 65,94 h β 0,436, 1,214 99mTc
γ 0,74, 0,36,
0,14
100Mo 9,63% 7,8×1018 y ββ 3,04 100Ru
Режимите на распад во загради се предвидени, но сè уште не се забележани
| наводи | Википодатоци

Молибден не се јавува природно како слободен метал ; се наоѓа само во различни оксидациски состојби во минералите. Слободниот елемент, сребрен метал со сива боја, ја има шестата највисока точка на топење од секој елемент. Таа лесно формира цврсти, стабилни карбиди во легури , и затоа најголем дел од светското производство на молибденот (околу 80%) се користи во челични легури, вклучувајќи легури со висока јачина и суперлегури .

Повеќето соединенија на молибден имаат ниска растворливост во вода, но кога минералите што содржат молибден се во допир со кислород и вода, добиениот молибдат- јон MoO2−
4
е доста растворлив. Индустриски, соединенија на молибден (околу 14% од светското производство на елементот) се користат под висок притисок и на висока температура како пигменти и катализатори .

Ензимите кои содржат молибден се далеку најчестите бактериски катализатори за кинење на хемиската врска во атмосферскиот молекуларен азот во процесот на биолошко врзување на азот . Најмалку 50 молибденови ензими се познати кај бактериите, растенијата и животните, иако само бактериски и цианобактериски ензими се вклучени во врзување на азот. Овие нитрогенази содржат молибден во форма различна од другите ензими на молибден, кои сите содржат целосно оксидиран молибден во кофaктор на молибден . Овие различни ензими на молибден-кофактор се од витално значење за организмите, а молибденот е суштински елемент за живот во сите повисоки организми на еукариоти , иако не кај сите бактерии.

КарактеристикиУреди

Физички својстваУреди

Во чиста форма, молибденот е сребрено-сив метал со цврстина на Мос од 5.5, и стандардна атомска тежина од 95.95   g / mol. [7] [8] Тој има точка на топење од 2,623 °C (4,753 °F) од природните елементи, само тантал , осмиум , рениум , волфрам и јаглерод имаат повисоки точки на топење. Mолибденот го има еден од најниските коефициенти на термичка експанзија кај комерцијално користените метали. [9] Јачината на истегнување на молибденските жици се зголемува околу 3 пати, од околу 10 до 30 GPa , кога нивниот дијаметар се намалува од ~ 50-100 nm до 10 nm. [10]

Хемиски својстваУреди

Молибден е преоден метал со електронегативност од 2.16 на скалата на Паулинг. Тој на собна температура реагира не визуелно со кислород или вода. Слаба оксидација на молибден започнува на 300 °C (572 °F) ; масовна оксидација се јавува на температура над 600 °C, што резултира со молибден триоксид. Како и многу потешки преодни метали, молибденот покажува мала склоност да формира катјон во воден раствор, иако кадарот Mo 3+ е познат под внимателно контролирани услови. [11]

ИзотопиУреди

Постојат 35 познати изотопи на молибден, кои се движат од 83 до 117 по атомска маса, како и четири метастабилни нуклеарни изомери. Седум изотопи се јавуваат природно, со атомски маси од 92, 94, 95, 96, 97, 98 и 100. Од овие природни изотопи, само молибден-100 е нестабилен. [12]

Молибден-98 е најзастапен изотоп, кој содржи 24,14% од целиот молибден. Молибден-100 има период на полураспад од околу 10 19 години и подложува двојно бета распаѓање во рутениум -100. Молибденските изотопи со атомски броеви од 111 до 117 сите имаат период на полураствор од приближно 150ns. [12] [13] Сите нестабилни изотопи на молибден се распаѓаат во изотопи на ниобиум , технециум и рутениум. [13]

Како што е наведено подолу, најчестата примена на изотопски молибден вклучува молибден-99 , кој е производ на фисија. Тоа е матичен радиоизотоп на краткотрајниот гама-јонски радиоизотоп технициум-99м , нуклеарен изомер кој се користи во разни примени во медицината. [14] Во 2008 година, Технолошкиот универзитет Делфт аплицирал за патент за производство на молибден-99 на молибден-98. [15]

СоединенијаУреди

Молибден формира хемиски соединенија во оксидациски состојби од -II до + VI. Повисоките оксидациски состојби се порелевантни за нејзината земјина појава и нејзините биолошки улоги, состојбите на оксидација на средно ниво често се асоцирани со метални кластери , а многу ниските оксидни состојби обично се асоцирани со органомолибденски соединенија . Хемијата на Mo и W покажува силни сличности. Релативната реткост на молибденот (III), на пример, е во контраст со продорноста на хром (III) соединенијата. Највисоката состојба на оксидација се гледа во молибден (VI) оксид (MoO 3 ), додека нормалното сулфурно соединение е молибден дисулфид MoS 2 . [16]

Оксидациска состојба Пример [17]
-2 Na2[Mo2(CO)10]
0 Mo(CO)6
+1 Na[C6H6Mo]
+2 MoCl2
+3 Na3[Mo(CN)]6
+4 MoS2
+5 MoCl5
+6 MoF6
 
Кеггинска структура на фосфомолибдат-анјон (P [Mo 12 O 40 ] 3- ), пример на полиоксиметалат

Од аспект на трговијата, најважните соединенија се молибден дисулфид ( MoS2 ) и молибден триоксид ( MoO3 ). Црниот дисулфид е главниот минерал. Се пече во воздух за да се даде триоксид:

2 MoS2 + 7 O2 → 2 MoO3 + 4 SO2

Трикоксидот, кој е испарлив на високи температури, е претходник на речиси сите други Mo соединенија, како и легури. Молибденот има неколку состојби на оксидација , најстариот стабилен е +4 и +6 (со задебелени букви во табелата лево).

Молибден (VI) оксид е растворлив во силна Базна вода, формирајќи молибдат (MoO 4 2- ). Молибдатите се послаби оксиданти отколку хроматите. Тие имаат тенденција да формираат структурно комплексни оксианиони со кондензација со пониски вредности на pH , како што се [Mo 7 O 24 ] 6- и [Mo 8 O 26 ] 4- . Полимолибдат може да внесе други јони, формирајќи полиоксиметалати . [18] Темно-синиот фосфор- хетерополимолибдат P [Mo 12 O 40 ] 3- се користи за спектроскопска детекција на фосфор. [19] Широкиот опсег на оксидациски состојби на молибден се рефлектира во различни молибден хлориди:

  • Молибден (II) хлорид MoCl 2 , кој постои како хексамер Mo 6 Cl 12 и поврзаниот dianion [Mo 6 Cl 14 ] 2- .
  • Молибден (III) хлорид MoCl 3, темно црвени цврсти, кој се претвора во анјонот trianionic комплекс [MoCl 6] 3-.
  • Молибден (IV) хлорид MoCl 4 , црна цврста, која прифаќа полимерна структура.
  • Молибден (V) хлорид MoCl 5 темно зелена цврста материја која прифаќа димерична структура.

Молибден (VI) хлорид MoCl 6 не е познат, иако молибденот хексафлуорид е добро карактеризиран.

Како и хромот и некои други транзициони метали, молибденот формира четиривалентни врски , како што се Mo 2 (CH 3 COO) 4 и [Mo 2 Cl 8 ] 4- , кој исто така има и четиривалентна врска. [20]

Оксидациската состојба 0 е возможна со јаглерод моноксид како лиганд, како што е во молибден хексакарбонил , Mo (CO) 6 .

ИсторијаУреди

Молибденитот - главната руда од која сега се извлекува молибден - претходно беше познат како молибдена. Молибдена била помешана и често користена како да е графит . Како и графитот, молибденитот може да се користи за да се оцрни површина или како цврст лубрикант. [21] Дури и кога молибдената се разликувала од графитот, таа сè уште била помешана со заедничката руда на олово PbS (сега се нарекува галена ); името доаѓа од старогрчки Μόλυβδος molybdos , што значи олово . (Грчкиот збор сам по себе е предложен како залог од анадолски лувиски и лидиски јазици). [22]

Иако (наводно) молибден бил намерно легиран со челик во еден јапонски меч од 14 век ( Околу 1330 г.), таа уметност никогаш не била широко работена и подоцна била изгубена. [23] [24] На Западот во 1754 година, Бенгт Андерсон Кувист испитувал примерок од молибденит и утврдил дека не содржи олово и затоа не бил гален. [25]

До 1778 година шведскиот хемичар Карл Вилхелм Шеле цврсто тврдел дека молибденот не е ниту гален ниту графит. [26] [27] Наместо тоа, Шиле предложил дека молибденот е руда од посебен нов елемент, именуван како молибден за минералот во кој живеел и од кој може да биде изолиран. Петар Џејкоб Хелм успешно го изолирал молибденот со користење на јаглеродно и ленено масло во 1781 година. [28]

Следниот век, молибденот немал индустриска употреба. Релативно редок, чистиот метал бил тежок да се изолира, а неопходните техники на металургијата биле незрели. [29] [30] [31] Раните челични легури направени од молибден покажале големо ветување за зголемена цврстина, но напорите за производство на легурите во голем обем биле попречени со неконстантни резултати, со тенденција кон кршливост и рекристализација. Во 1906 година, Вилијам Д. Кулиге поднесол патент за рендерирање на молибденски нодули , што довело до примена како елемент за греење за високотемпературни печки и како поддршка за сијалици со волфрамово влакно; формирањето и деградацијата на оксиди бараат молибденот да биде физички запечатен или затворен во инертен гас. [32] Во 1913 година, Френк Е. Елмор развил процес со флотација на пена за да изолира молибденит од руди; флотацијата останува главен процес на изолација. [33]

За време на Првата светска војна , побарувачката за молибден се ширела; молибденот бил користен и во обложување на оклоп и како замена за волфрам во челици со голема брзина . Некои британски тенкови биле заштитени со 75   мм манган челик , но ова се покажало како неефективно. Манган челичните плочи биле заменети со многу полесни 25 милеметарски молибденски челични плочи што овозможуваат поголема брзина, поголема контрола и подобра заштита. Германците, исто така, користеле молибденски челик за тешка артилерија, како во супер-тешката хаубица Биг Берта [34] бидејќи традиционалниот челик се топела на температурите произведени исфрлањето на едно тонскиот куршум. [35] По војната, побарувачката опаднала сè додека металуршките достигнувања не дозволиле производство и во време на мир. Во Втората светска војна , молибден повторно станал од стратешко значење како замена за волфрам во челични легури. [36]

Појавување и производствоУреди

 
Молибденит во кварц

Молибден е 54-от најважен елемент во Земјината кора и 25-от најзастапен елемент во океаните, со просек од 10   делчиња на милијарда; тоа е 42-тиот најважен елемент во Универзумот. [37] Руската мисија Луна 24 открила зрно со лого на молибден (1 × 0,6   μm) во фрагмент од пироксен земен од Маре Кризиум на Месечината . [38] Компаративната реткост на молибденот во Земјината кора е неутрализирана од нејзината концентрација во голем број на руди нерастворливи во вода, често комбинирани со сулфур на ист начин како бакар, со кој често се наоѓа. Иако молибден се наоѓа во вакви минерали како вулфенит (PbMoO 4 ) и пауелит (CaMoO 4 ), главниот комерцијален извор е молибдеитот (Mo S 2 ). Молибден е копан како главна руда и исто така се обновува како нуспроизвод од бакарското и волфрамското рударство. Производството на молибден во светот изнесувало 250.000 тони во 2011 година, а најголемите производители се Кина (94.000   т), САД (64.000   т), Чиле (38.000   т), Перу (18.000   т) и Мексико (12.000   t). Вкупните резерви се проценуваат на 10 милиони тони, и главно се концентрирани во Кина (4.3   МТ), САД (2.7   МТ) и Чиле (1.2   Mt). Застапеност по континент, 93% од светското производство на молибден е подеднакво споделено меѓу Северна Америка, Јужна Америка (главно во Чиле) и Кина. Европа и остатокот од Азија (главно Ерменија, Русија, Иран и Монголија) го произведуваат остатокот. [39]

 
Светски тренд на производство

Во обработката на молибден, рудата прво се пече во воздух на температура од 700 °C (1,292 °F) . Процесот дава гасен сулфурдиоксид и молибден (VI) оксид :

2 MoS 2 + 7 O 2 → 2 MoO 3 + 4 SO 2

Оксидираната руда потоа обично се вади со воден амонијак за да се добие амониум молибдат:

Moo 3 + 2 NH 3 + H 2 O → (NH 4) 2 (Moo 4)

Бакар, нечистотија во молибденот, е помалку растворлив во амонијакот. За целосно да се отстрани од растворот, тој се преципитира со водород сулфид . Амониум молибдат се претвора во амониум димолибдат , кој е изолиран како цврст материјал. Греењето на овој цврст материјал дава молибден триоксид: [40]

(NH 4 ) 2 Mo 2 O 7 → 2 MoO 3 + 2 NH 3 + H 2 O

Суровиот триоксид може понатаму да се прочисти со сублимација на 1,100 °C (2,010 °F) .

Металниот молибден се добива со редукција на оксидот со водород:

Moo 3 + 3 H 2 → Mo + 3 H 2 O

Молибденот за производство на челик се намалува со алуминиумска реакција со додавање на железо за производство на феромолибден . Честата форма на феромолибден содржи 60% молибден. [41]

Молибден има вредност од околу 30.000 долари по тон од август 2009 година. Одржувал цена од околу 10.000 долари за тон од 1997 до 2003 година и достигна врв од 103.000 долари за тон во јуни 2005 година. [42] Во 2008 година Лондонската берза за метал најавила дека молибденот ќе се тргува како стока. [43]

Историја на рударството со молибденУреди

Историски, рудникот на Кнабен во јужна Норвешка, отворен во 1885 година, бил првиот рудник посветен за копање на молибден. Бил затворен во 1973 година, но повторно е отворен во 2007 година [44] и сега произведува 100,000 килограми од молибден дисулфид годишно. Големи рудници во Колорадо (како што се рудникот Хендерсон и рудникот Климакс ) [45] и во Британска Колумбија даваат молибден како нивниот примарен производ, додека многу порфирни бакарни наноси, како што се рудникот Кањон Бингам во Јута и рудникот Чукикамата во северниот дел на Чиле даваат молибден како нуспроизвод на рударството на бакар.

ПрименаУреди

ЛегуриУреди

 
Плоча од легура на молибден бакар

Околу 86% од произведениот молибден се користи во металургијата , а остатокот се користи во хемијата. Проценетата глобална употреба е структурен челик 35%, нерѓосувачки челик 25%, хемикалии 14%, алати и брзи челици 9%, леано железо 6%, молибден елементарен метал 6% и суперлегури 5%. [46]

Молибденот може да издржи екстремни температури без значително проширување или омекнување, што го прави корисен во средини со високи температури, вклучувајќи воени оклопи, делови од воздушни летала, електрични контакти, индустриски мотори и филаменти. [47]

Повеќето челични легури со висока јачина (на пример, 41xx челици ) содржат од 0,25% до 8% молибден. Дури и во овие мали делови, секоја година се користат повеќе од 43.000 тони молибден во нерѓосувачки челици , челици за алат , леани желези и високотемпературни суперлегури . [37]

Молибден, исто така, е вреднуван во челичните легури за високата отпорност кон корозија и лесноста за заварување . [37] [39] Молибденот придонесува за отпорноста од корозија на нерѓосувачки челици тип-300 (посебно тип-316), а особено во таканаречените супер аустентни нерѓосувачки челици (како легури AL-6XN , 254SMO и 1925hMo). Молибденот го зголемува напонот на решетката , со што се зголемува енергијата потребна за распуштање на атомите на железо од површината.   Молибден исто така се користи за подобрување на отпорноста од корозија на феритни (на пример, тип 444) и мартензитни (на пример 1.4122 и 1.4418) нерѓосувачки челици.  

Поради својата помала густина и постабилна цена, понекогаш се користи молибден наместо волфрам. [37] Еден пример е М серијата од брзи челици, како што се М2, М4 и М42 како замена за челичната серија Т, кои содржат волфрам. Молибден, исто така, може да се користи како огно-отпорен слој за други метали. Иако неговата точка на топење е 2,623 °C (4,753 °F) , молибден брзо оксидира на температура над 760 °C (1,400 °F) што го прави подобар за употреба во вакуумски средини. [47]

TZM (Mo (~ 99%), Ti (~ 0.5%), Zr (~ 0.08%) и некои C) е молибденска суперлегура отпорна на корозија која се спротивставува на стопените соли на флуорид на температура над 1,300 °C (2,370 °F). Таа има двапати поголема јачина во споредба со чистиот Мо, и е повеќе

нодуларна и повеќе заварувачка, но сепак во тестовите се спротивставува на корозијата на стандардна евтектичка сол ( FLiBe ) и солените пареи кои се користат во реакторите за солена вода за 1100 часа со толку мала корозија која е тешко да се измери. [48] [49]

Други легури базирани на молибден кои не содржат железо имаат само ограничени примени. На пример, поради неговата отпорност на стопен цинк,воедно чист молибден и молибден-волфрам легурите (70% / 30%) се користат за цевки кои доаѓаат во контакт со стопен цинк. [50]

Други примени како чист елементУреди

  • Молибденскиот прав се користи како ѓубриво за некои растенија, како што е карфиолот [37]
  • Елементарниот молибден се користи во NO, NO 2 , NO x анализаторите во електраните за контрола на загадувањето. На 350 °C (662 °F) , елементот делува како катализатор за NO 2 / NO x за да формираат NO молекули за детекција со инфрацрвена светлина. [51]
  • Молибденските аноди го заменуваат волфрамот во одредени нисконапонски извори на Х-зраци за специјализирани употреби, како што е мамографијата [52]
  • Радиоактивниот изотоп молибден-99 се користи за генерирање на технециум-99м , кој се користи за медицинско снимање [53] . Изотопот се ракува и се чува како молибдат. [54]

Соединенија (14% од глобалната употреба)Уреди

  • Молибден дисулфид (MoS 2 ) се користи како цврст лубрикант и (HPHT) агент со висок притисок и вискоа температура против истрошување. Формира силни мембрани на метални површини и е чест додаток на HPHT масти - во случај на катастрофална загуба на мастите, тенок слој од молибден спречува контакт меѓу подмачкуваните делови. [55] Исто така има полупроводнички својства со посебни предности над традиционалниот силициум или графен во електронските примени. [56] MoS 2 исто така се користи како катализатор за хидрокрекирање на нафтени фракции кои содржат азот, сулфур и кислород. [57]
  • Молибенден дисилицид (MoSi 2 ) е електрично-проводна керамика со примарна употреба во елементи кои работат на температури над 1500   ° C во воздух. [58]
  • Молибден триоксид (MoO 3 ) се користи како лепило помеѓу емајли и метали. [26] Водечкиот молибдат (вулфенит) ко-преципитиран со оловни хромати и оловни сулфати е светло-портокалов пигмент кој се користи со керамика и пластика. [59]
  • Мешаните оксиди врз база на молибден се разноврсни катализатори во хемиската индустрија. Некои примери се катализатори за селективна оксидација на пропилен во акролеин и акрилна киселина, амоксидација на пропилен во акрилонитрил. [60] [61] Се испитуваат соодветни катализатори и процеси за директна селективна оксидација на пропан во акрилна киселина. [62] [63] [64] [65]
  • Амониум хептамолибдат се користи при биолошко боење.
  • Соларното варово стакло обложено со молибден се користи во БИГС ( бакар индиум галиум селенид ) соларни ќелии , наречени БИГС соларни ќелии .
  • Фосфомолибдичната киселина е дамка употребена во хроматографија со тенок слој .

Биолошка улогаУреди

Ензими кои содржат МолибденУреди

Молибден е суштински елемент кај повеќето организми. Всушност, недостатокот на молибден во раните океани на Земјата може имало силно влијание врз еволуцијата на еукариотите(кој ги вклучува сите растенија и животни). [66]

Најмалку 50 ензими кои содржат молибден се идентификувани, најчесто кај бактерии. [67] [68] овие ензими вклучуваат алдехид оксидаза , сулфит оксидаза и ксантин оксидаза. Со еден исклучок, Mo во протеините е обврзан со молибдопертерин да го даде кофакторот на молибден . [69]

Во однос на функцијата, молибдоензимите ја катализираат оксидацијата, а понекогаш и редукција на одредени мали молекули во процесот на регулирање на азот , сулфур и јаглерод . [70] Кај некои животни и кај луѓето, оксидацијата на ксантин во мочната киселина , процес на пурински катаболизам , е катализирана од ксантин оксидаза , ензим што содржи молибден. Активноста на ксантин оксидазата е директно пропорционална на количината на молибден во телото. Сепак, екстремно високата концентрација на молибден го менува трендот и може да дејствува како инхибитор и кај пуринскиот катаболизам и во други процеси. Концентрацијата на молибден, исто така, влијае врз синтезата на протеини , метаболизмот и растот. [71]

Молибденот е како составен дел во повеќето нитрогенази . Меѓу молибдеензимите, нитрогеназите се уникатни во недостаток на молибдопертерин. [72] [73] Нитрогеназите го катализираат производство на амонијак од атмосферскиот азот:

Биосинтезата на активното место FeMoco е многу комплексна. [74]

 
Структура на активното место на FeMoco на нитрогеназата .
 
Кофакторот на молибден (на сликата) е составен од органски комплекс без молибден, наречен молибдоптерин , кој го врзува атомот на оксидиран молибден (VI) преку соседните сулфурни (или повремено селениумски) атоми. Освен античките нитрогенази, сите познати ензими кои го користат Мо го користат овој кофактор.

Молибдат се транспортира во телото како MoO 4 2- . [71]

Човечки метаболизам и дефицитУреди

Молибден е суштински додаток во исхраната . [75] Познати се четири ензими неопходни за цицачи, кои содржат кофактор на молибден (Моко) базиран на птерин : сулфитна оксидаза , ксантин оксидоредуктаза , алдехид оксидаза и митохондријална амидоксим редуктаза. [76] Луѓето со силен дефицит на молибден имаат слабо функционална сулфитна оксидаза и се склони кон токсични реакции на сулфитите во храната. [77] [78] Човечкото тело содржи околу 0.07 mg молибден на килограм телесна тежина, [79] со повисоки концентрации во црниот дроб и бубрезите и пониски во пршлените. [37] Молибден исто така е присутен во човечкиот глеѓ и може да помогне да се спречи неговото распаѓање. [80]

Акутната токсичност не е забележана кај луѓето, а токсичноста зависи од хемиската состојба. Студиите врз стаорци покажуваат средна смртоносна доза (ЛД 50 ) на најниско 180   mg / kg за некои Молибденски соединенија. [81] Иако податоците за токсичноста кај не се достапни, испитувањата на животни покажаа дека хроничното внесување од 10 мг на ден молибден може да предизвика дијареа, попречување кај растот, неплодност, ниска родилна тежина и гихт ; исто така може да влијае на белите дробови, бубрезите и црниот дроб. [82] [83] Натриум волфрам е конкурентен инхибитор на молибден. Диететски волфрам ја намалува концентрацијата на молибден во ткивата. [37]

Ниската концентрација на молибден во почвата во географски опсег од северна Кина до Иран резултира со дефицит на диететски молибден и е поврзана со зголемени стапки на рак на езофагусот . [84] [85] Во споредба со САД, кои имаат поголема понуда на молибден во почвата, луѓето кои живеат во овие области имаат околу 16 пати поголем ризик за езофагеален сквамозен карцином . [86]

Дефицитот на молибден, исто така, е пријавен како последица на храна која не содржи молибден, кој ја надополнува вкупната парентерална исхрана (целосна интравенозна исхрана) за долги периоди на време. Тоа резултира со високи нивоа на сулфит и мочна киселина во крвта, на истиот начин како и недостатокот на молибденски кофактор . Сепак (веројатно затоа што дефицитот на чист молибден од оваа причина се јавува првенствено кај возрасните), невролошките последици не се толку значајни како кај случаите на вроден дефицит на кофактор. [87]

Поврзани болестиУреди

Вродена болест на дефицит на молибденски кофактор , забележана кај доенчиња, е неможноста да се синтетизира кофикторот на молибден , хетероцикличната молекула дискутирана погоре, која го врзува молибденот на активната локација кај сите познати човечки ензими кои користат молибден. Резултирачкиот дефицит резултира со високи нивоа на сулфит и мочна киселина и невролошко оштетување. [88] [89]

Бакар-молибден антагонизамУреди

Високите нивоа на молибден може да го попречат внесувањето на бакар во телото, предизвикувајќи дефицит на бакар . Молибден ги спречува плазма протеините да се врзуваат за бакар, а исто така ја зголемува количината на бакар што се екскретира во урината. Преживарите кои консумираат високо ниво на молибден страдаат од дијареа , заостанување на растот, анемија и ахромотрихија (губење на пигмент во кожата). Овие симптоми може да се ублажат со додатоци од бакар, или диететски инјекции. [90] Ефективниот дефицит на бакар може да се влоши со вишокот на сулфур . [37] [91]

Редукција или дефицит на бакар, исто така, може да биде намерно индуцирана за терапевтски цели од страна на соединетиот амониум тетратиомолибдат , во кој светло црвениот анјон тетратиомолибдат е средство за хелатирање на бакар. Тетратиомолибдат прво се користел терапевтски во третманот на бектериска токсикоза кај животните. Таа потоа е воведена како третман во Вилсоновата болест ,кај луѓето со наследно нарушување на метаболизмот поради дефицит на бакар делува и со натпреварување со бакарна апсорпција во дебелото црево и со зголемување на екскрецијата. Исто така, е откриено дека има инхибиторен ефект врз ангиогенезата , потенцијално преку инхибиција на процесот на транслокација на мембраната кој зависи од јони на бакар. [92] Ова е ветувачки начин за истражување на третманите за рак , макуларна дегенерација поврзана со возраста и други болести кои вклучуваат патолошка пролиферација на крвните садови. [93] [94]

Диететски препоракиУреди

Во 2000 година, тогашниот американски институт за медицина (сега Националната академија за медицина , NAM) ги ажурираше Проценетите просечни барања (EARs) и препорачаната исхрана (RDAs) за молибден. Доколку нема доволно информации за да се воспостават ЕАР и РДА, наместо тоа, се користи проценет назначен адекватен внес (АИ).

АИ од 2   микрограми (μg) од молибден дневно е утврдено за доенчиња до 6 месеци на , и 3   μg / ден од 7 до 12   месеци, како за мажи, така и за жени. За постари деца и возрасни, следните дневни RDAs се воспоставени за молибден: 17 μg од 1 до 3, 22 μg од 4 до 8   години, 34   μg од 9 до 13   години, 43   μg од 14 до 18 години и 45 μg за лица на возраст од 19 години и постари. Сите овие RDAs се валидни за двата пола. Бремени или лактивни жени од 14 до 50 години имаат повисока дневна RDA од 50 μg од молибден.

Што се однесува до безбедноста, NAM ги поставува толерантните вредности за внесување (ULs) за витамини и минерали кога има доволно докази. Во случај на молибден, UL е 2000 μg / ден. Колективно, EARs, RDAs, AIs и ULs се нарекуваат диететски референтни вредности (DRIs). [95]

Европскиот орган за безбедност на храната (EFSA) се однесува на колективниот сет на информации како референтни вредности за исхраната, со референтниот внес на население (PRI) наместо RDA, и просечниот услов, наместо EAR. АИ и UL дефинирани како и во САД. За жените и мажите на возраст од 15 и повеќе години, АИ е поставена на 65 μg / ден. Бремените и доилки имаат ист АИ. За деца на возраст од 1-14 години , АИ се зголемуваат со годините од 15 на 45 μg / ден. Возрасни AIs се повисоки од американските RDAs, [96] но од друга страна, Европската агенција за безбедност на храната го разгледа истото прашање на безбедност и го постави својот UL на 600   μg / ден, што е многу пониско од вредноста на САД. [97]

За целите на обележување на храна во САД и на исхраната, износот во една порција се изразува како процент од дневна вредност (% ДВ). За цели на етикетирање на молибден 100% од дневната вредност беше 75 μg, но од 27 мај 2016 година беше ревидиран на 45 μg. [98] Табела на старите и новите возрасни дневни вредности е дадена на референтното дневно внесување. Првичниот рок што требаше да се почитува беше 28 јули 2018 година, но на 29 септември 2017 година, Управата за храна и лекови (ФДА) објави предложено правило кое го продолжи крајниот рок до 1 јануари 2020 година за големите компании и 1 јануари 2021 година за мали компании. [99]

Храна која содржи молибденУреди

Просечниот дневен внес варира помеѓу 120 и 240 μg / ден, што е повисоко од диеталните препораки. [82] Свинско, јагнешко и црн дроб има околу 1,5 делчиња на милион од молибден. Други значајни диететски извори вклучуваат боранија, јајца, семки од сончоглед, пченично брашно, леќа, краставици и житни зрна.

Мерки на претпазливостУреди

Молибденските прашини и гасови, генерирани од рударството или обработката на метали, можат да бидат токсични, особено ако се внесат (вклучувајќи прашина заглавена во синусите и подоцна проголтана). [81] Ниските нивоа на продолжено изложување може да предизвикаат иритација на очите и кожата. Треба да се избегнува директна инхалација или внесување на молибден и неговите оксиди. [100] [101] Прописите на OSHA ја одредуваат максималната дозволена изложеност на молибден во 8-часовен ден како 5 mg / m 3 . Хронична изложеност на 60 до 600   mg / m 3 може да предизвика симптоми, вклучувајќи замор, главоболки и болки во зглобовите. [102] На ниво од 5000 mg / m 3 , молибденот е веднаш опасен за животот и здравјето . [103]

Исто така видиУреди

НаводиУреди

  1. Standard Atomic Weights 2013. Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights
  2. „Molybdenum: molybdenum(I) fluoride compound data“. OpenMOPAC.net. конс. 2007-12-10. 
  3. Lindemann, A.; Blumm, J. (2009). Measurement of the Thermophysical Properties of Pure Molybdenum. 3. 17th Plansee Seminar. 
  4. Lide, D. R., уред (2005). „Magnetic susceptibility of the elements and inorganic compounds“. CRC Handbook of Chemistry and Physics (86th издание). Boca Raton (FL): CRC Press. ISBN 0-8493-0486-5. http://web.archive.org/web/20110303222309/http://www-d0.fnal.gov/hardware/cal/lvps_info/engineering/elementmagn.pdf. 
  5. Lide, David R., уред (1994). „Molybdenum“. CRC Handbook of Chemistry and Physics. 4. Chemical Rubber Publishing Company. стр. 18. ISBN 0-8493-0474-1. 
  6. „It's Elemental - The Element Molybdenum“. education.jlab.org (en-us). конс. 2018-07-03. 
  7. Wieser, M. E.; Berglund, M. (2009 г). Atomic weights of the elements 2007 (IUPAC Technical Report). „Pure and Applied Chemistry“ том  81 (11): 2131–2156. doi:10.1351/PAC-REP-09-08-03. http://www.ciaaw.org/pubs/TSAW2007.pdf. 
  8. Meija, J. и др. (2013). „Current Table of Standard Atomic Weights in Alphabetical Order: Standard Atomic weights of the elements“. Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights. Архивирано од изворникот на 2014-04-29. 
  9. Emsley, John (2001). Nature's Building Blocks. Oxford: Oxford University Press. стр. 262–266. ISBN 0-19-850341-5. https://books.google.com/?id=j-Xu07p3cKwC&pg=PA265. 
  10. Shpak, Anatoly P.; Kotrechko, Sergiy O.; Mazilova, Tatjana I.; Mikhailovskij, Igor M. (2009 г). Inherent tensile strength of molybdenum nanocrystals. „Science and Technology of Advanced Materials“ том  10 (4): 045004. doi:10.1088/1468-6996/10/4/045004. PMID 27877304. Bibcode2009STAdM..10d5004S. 
  11. Parish, R. V. (1977). The Metallic Elements. New York: Longman. стр. 112, 133. ISBN 978-0-582-44278-8. 
  12. 12,0 12,1 Audi, Georges; Bersillon, O.; Blachot, J.; Wapstra, A. H. (2003 г). The NUBASE Evaluation of Nuclear and Decay Properties. „Nuclear Physics A“ (Atomic Mass Data Center) том  729: 3–128. doi:10.1016/j.nuclphysa.2003.11.001. Bibcode2003NuPhA.729....3A. http://hal.in2p3.fr/in2p3-00014184. 
  13. 13,0 13,1 Lide, David R., уред (2006). CRC Handbook of Chemistry and Physics. 11. CRC. стр. 87–88. ISBN 0-8493-0487-3. 
  14. Armstrong, John T. (2003). „Technetium“. Chemical & Engineering News. конс. 2009-07-07. 
  15. Волтербек, Хуберт Теодор; Боде, Петар "Процесот за производство на не-превозникот додаде 99Mo" . Европски патент EP2301041 (A1) - 2011-03-30. Преземено на 2012-06-27.
  16. Holleman, Arnold F.; Wiberg, Egon; Wiberg, Nils (1985). Lehrbuch der Anorganischen Chemie (91–100 издание). Walter de Gruyter. стр. 1096–1104. ISBN 3-11-007511-3. 
  17. Schmidt, Max (1968). „VI. Nebengruppe“ (на German). Anorganische Chemie II.. Wissenschaftsverlag. стр. 119–127. 
  18. Pope, Michael T.; Müller, Achim (1997 г). Polyoxometalate Chemistry: An Old Field with New Dimensions in Several Disciplines. „Angewandte Chemie International Edition“ том  30: 34–48. doi:10.1002/anie.199100341. 
  19. Nollet, Leo M. L., уред (2000). Handbook of water analysis. New York, NY: Marcel Dekker. стр. 280–288. ISBN 978-0-8247-8433-1. https://books.google.com/?id=YZpW4Y4Q_PIC&pg=PA280. 
  20. Walton, Richard A.; Fanwick, Phillip E.; Girolami, Gregory S.; Murillo, Carlos A.; Johnstone, Erik V. (2014). Girolami, Gregory S.. уред (на en). Inorganic Syntheses: Volume 36. John Wiley & Sons, Inc.. стр. 78–81. doi:10.1002/9781118744994.ch16/summary. ISBN 9781118744994. http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/9781118744994.ch16/summary. 
  21. Lansdown, A. R. (1999). Molybdenum disulphide lubrication. 35. Elsevier. ISBN 978-0-444-50032-8. 
  22. Melchert, Craig. „Greek mólybdos as a Loanword from Lydian“ (PDF). University of North Carolina at Chapel Hill. конс. 2011-04-23. 
  23. Меѓународна асоцијација на молибден, "Историја на молибден"
  24. Institute, American Iron and Steel (1948). Accidental use of molybdenum in old sword led to new alloy. https://books.google.com/?id=yUpYAAAAMAAJ&q=Japanese+sword+molybdenum&dq=Japanese+sword+molybdenum. 
  25. Van der Krogt, Peter (2006-01-10). „Molybdenum“. Elementymology & Elements Multidict. конс. 2007-05-20. 
  26. 26,0 26,1 Gagnon, Steve. „Molybdenum“. Jefferson Science Associates, LLC. конс. 2007-05-06. 
  27. Scheele, C. W. K. (1779 г). Versuche mit Wasserbley;Molybdaena. „Svenska Vetensk. Academ. Handlingar“ том  40: 238. http://gdz.sub.uni-goettingen.de/dms/load/img/?PPN=PPN324352840_0040. 
  28. Hjelm, P. J. (1788 г). Versuche mit Molybdäna, und Reduction der selben Erde. „Svenska Vetensk. Academ. Handlingar“ том  49: 268. http://gdz.sub.uni-goettingen.de/dms/load/img/?PPN=PPN324352840_0009_02_NS. 
  29. Hoyt, Samuel Leslie (1921). Metallography. 2. McGraw-Hill. 
  30. Krupp, Alfred; Wildberger, Andreas (1888). The metallic alloys: A practical guide for the manufacture of all kinds of alloys, amalgams, and solders, used by metal-workers ... with an appendix on the coloring of alloys. H.C. Baird & Co.. стр. 60. 
  31. Gupta, C. K. (1992). Extractive Metallurgy of Molybdenum. CRC Press. ISBN 978-0-8493-4758-0. 
  32. Reich, Leonard S. (2002-08-22). The Making of American Industrial Research: Science and Business at Ge and Bell, 1876–1926. стр. 117. ISBN 9780521522373. https://books.google.com/books?id=ZVkZNyVI4toC&pg=PA117. 
  33. Vokes, Frank Marcus (1963). Molybdenum deposits of Canada. стр. 3. https://books.google.com/?id=HT4aAQAAIAAJ&q=Elmore+flotation+molybdenum+1913&dq=Elmore+flotation+molybdenum+1913. 
  34. Хемиски својства на молибден - Ефекти на здравјето на молибден - Ефекти врз животната средина на молибден . lenntech.com
  35. Сем Кин. Исчезнатата лажица . Страница 88-89
  36. Millholland, Ray (август 1941 г). Battle of the Billions: American industry mobilizes machines, materials, and men for a job as big as digging 40 Panama Canals in one year. „Popular Science“: 61. https://books.google.com/books?id=xScDAAAAMBAJ&pg=PA56. 
  37. 37,0 37,1 37,2 37,3 37,4 37,5 37,6 37,7 Considine, Glenn D., уред (2005). „Molybdenum“. Van Nostrand's Encyclopedia of Chemistry. New York: Wiley-Interscience. стр. 1038–1040. ISBN 978-0-471-61525-5. 
  38. Jambor, J.L. (2002 г). New mineral names. „American Mineralogist“ том  87: 181. http://www.minsocam.org/msa/AmMin/TOC/Abstracts/2002_Abstracts/Jan02_Abstracts/Jambor_p181_02.pdf. 
  39. 39,0 39,1 „Molybdenum Statistics and Information“. U.S. Geological Survey. 2007-05-10. конс. 2007-05-10. 
  40. Sebenik, Roger F. et al. (2005) "Molybdenum and Molybdenum Compounds" in Ullmann's Encyclopedia of Chemical Technology. Wiley-VCH, Weinheim. doi:10.1002/14356007.a16_655
  41. Gupta, C. K. (1992). Extractive Metallurgy of Molybdenum. CRC Press. стр. 1–2. ISBN 978-0-8493-4758-0. 
  42. „Dynamic Prices and Charts for Molybdenum“. InfoMine Inc. 2007. конс. 2007-05-07. 
  43. „LME to launch minor metals contracts in H2 2009“. London Metal Exchange. 2008-09-04. Архивирано од изворникот на 2012-07-22. конс. 2009-07-28. 
  44. Langedal, M. (1997 г). Dispersion of tailings in the Knabena—Kvina drainage basin, Norway, 1: Evaluation of overbank sediments as sampling medium for regional geochemical mapping. „Journal of Geochemical Exploration“ том  58 (2–3): 157–172. doi:10.1016/S0375-6742(96)00069-6. 
  45. Coffman, Paul B. (1937 г). The Rise of a New Metal: The Growth and Success of the Climax Molybdenum Company. „The Journal of Business of the University of Chicago“ том  10: 30. doi:10.1086/232443. 
  46. Пирограм на светот Мо користи . Лондонска размена на метали.
  47. 47,0 47,1 „Molybdenum“. AZoM.com Pty. Limited. 2007. конс. 2007-05-06. 
  48. Smallwood, Robert E. (1984). „TZM Moly Alloy“. ASTM special technical publication 849: Refractory metals and their industrial applications: a symposium. ASTM International. стр. 9. ISBN 9780803102033. 
  49. „Compatibility of Molybdenum-Base Alloy TZM, with LiF-BeF2-ThF4-UF4. Oak Ridge National Laboratory Report. December 1969. конс. 2010-09-02. 
  50. Cubberly, W. H.; Bakerjian, Ramon (1989). Tool and manufacturing engineers handbook. Society of Manufacturing Engineers. стр. 421. ISBN 978-0-87263-351-3. https://books.google.com/?id=NRXnXmFRjWYC&pg=PT421. 
  51. Lal, S.; Patil, R. S. (2001 г). Monitoring of atmospheric behaviour of NOx from vehicular traffic. „Environmental Monitoring and Assessment“ том  68 (1): 37–50. doi:10.1023/A:1010730821844. PMID 11336410. 
  52. Lancaster, Jack L.. „Ch. 4: Physical determinants of contrast“. Physics of Medical X-Ray Imaging. University of Texas Health Science Center. 
  53. Gray, Theodore (2009). The Elements. Black Dog & Leventhal. pp. 105–107. .
  54. Gottschalk, A. (1969 г). Technetium-99m in clinical nuclear medicine. „Annual Review of Medicine“ том  20 (1): 131–40. doi:10.1146/annurev.me.20.020169.001023. PMID 4894500. 
  55. Winer, W. (1967 г). Molybdenum disulfide as a lubricant: A review of the fundamental knowledge. „Wear“ том  10 (6): 422–452. doi:10.1016/0043-1648(67)90187-1. 
  56. „New transistors: An alternative to silicon and better than graphene“. Physorg.com. January 30, 2011. конс. 2011-01-30. 
  57. Topsøe, H.; Clausen, B. S.; Massoth, F. E. (1996). Hydrotreating Catalysis, Science and Technology. Berlin: Springer-Verlag. 
  58. Moulson, A. J.; Herbert, J. M. (2003). Electroceramics: materials, properties, applications. John Wiley and Sons. стр. 141. ISBN 978-0-471-49748-6. https://books.google.com/?id=FbMfaqSgOxsC&pg=PA141. 
  59. Меѓународна асоцијација на молибден . imoa.info.
  60. Fierro, J. G. L., уред (2006). Metal Oxides, Chemistry and Applications. CRC Press. стр. 414–455. 
  61. Centi, G.; Cavani, F.; Trifiro, F. (2001). Selective Oxidation by Heterogeneous Catalysis. Kluwer Academic/Plenum Publishers. стр. 363–384. 
  62. Csepei, L.-I. (2011). „Kinetic studies of propane oxidation on Mo and V based mixed oxide catalysts“ (PDF). PhD Thesis, Technische Universität Berlin. 
  63. Naumann d'Alnoncourt, Raoul; Csepei, Lénárd-István; Hävecker, Michael; Girgsdies, Frank; Schuster, Manfred E.; Schlögl, Robert; Trunschke, Annette (март 2014 г). The reaction network in propane oxidation over phase-pure MoVTeNb M1 oxide catalysts. „Journal of Catalysis“ том  311: 369–385. doi:10.1016/j.jcat.2013.12.008. http://pubman.mpdl.mpg.de/pubman/item/escidoc:1896844:6/component/escidoc:1896843/JCAT-13-716_revised_06Dec2013.pdf. 
  64. Amakawa, Kazuhiko; Kolen'Ko, Yury V.; Villa, Alberto; Schuster, Manfred E/; Csepei, Lénárd-István; Weinberg, Gisela; Wrabetz, Sabine; Naumann d'Alnoncourt, Raoul; и др. (7 јуни 2013 г). Multifunctionality of Crystalline MoV(TeNb) M1 Oxide Catalysts in Selective Oxidation of Propane and Benzyl Alcohol. „ACS Catalysis“ том  3 (6): 1103–1113. doi:10.1021/cs400010q. https://www.researchgate.net/publication/278196177. 
  65. Hävecker, Michael; Wrabetz, Sabine; Kröhnert, Jutta; Csepei, Lenard-Istvan; Naumann d'Alnoncourt, Raoul; Kolen'Ko, Yury V.; Girgsdies, Frank; Schlögl, Robert; и др. (јануари 2012 г). Surface chemistry of phase-pure M1 MoVTeNb oxide during operation in selective oxidation of propane to acrylic acid. „Journal of Catalysis“ том  285 (1): 48–60. doi:10.1016/j.jcat.2011.09.012. http://pubman.mpdl.mpg.de/pubman/item/escidoc:1108560:8/component/escidoc:1402724/1108560.pdf. 
  66. Scott, C.; Lyons, T. W.; Bekker, A.; Shen, Y.; Poulton, S. W.; Chu, X.; Anbar, A. D. (2008 г). Tracing the stepwise oxygenation of the Proterozoic ocean. „Nature“ том  452 (7186): 456–460. doi:10.1038/nature06811. PMID 18368114. Bibcode2008Natur.452..456S. 
  67. Enemark, John H.; Cooney, J. Jon A.; Wang, Jun-Jieh; Holm, R. H. (2004 г). Synthetic Analogues and Reaction Systems Relevant to the Molybdenum and Tungsten Oxotransferases. „Chem. Rev.“ том  104 (2): 1175–1200. doi:10.1021/cr020609d. PMID 14871153. 
  68. Mendel, Ralf R.; Bittner, Florian (2006 г). Cell biology of molybdenum. „Biochimica et Biophysica Acta“ том  1763 (7): 621–635. doi:10.1016/j.bbamcr.2006.03.013. PMID 16784786. 
  69. Russ Hille, James Hall, Partha Basu. The Mononuclear Molybdenum Enzymes. „Chem. Rev.“ том  114 (7): 3963–4038. doi:10.1021/cr400443z. PMID 24467397. 
  70. Kisker, C.; Schindelin, H.; Baas, D.; Rétey, J.; Meckenstock, R. U.; Kroneck, P. M. H. (1999 г). A structural comparison of molybdenum cofactor-containing enzymes. „FEMS Microbiol. Rev.“ том  22 (5): 503–521. doi:10.1111/j.1574-6976.1998.tb00384.x. PMID 9990727. http://www.ioc.uni-karlsruhe.de/Professoren/Retey/fems_micro_reviews_1999_22_503.pdf. 
  71. 71,0 71,1 Mitchell, Phillip C. H. (2003). „Overview of Environment Database“. International Molybdenum Association. Архивирано од изворникот на 2007-10-18. конс. 2007-05-05. 
  72. Mendel, Ralf R. (2013). „Chapter 15 Metabolism of Molybdenum“. Banci, Lucia. Metallomics and the Cell. Metal Ions in Life Sciences. 12. Springer. doi:10.1007/978-94-007-5561-10_15. ISBN 978-94-007-5560-4.  electronic-book ISSN 1559-0836 electronic-ISSN 1868-0402
  73. Chi Chung, Lee; Markus W., Ribbe; Yilin, Hu (2014). „Chapter 7. Cleaving the N,N Triple Bond: The Transformation of Dinitrogen to Ammonia by Nitrogenases“. Peter M.H. Kroneck. The Metal-Driven Biogeochemistry of Gaseous Compounds in the Environment. Metal Ions in Life Sciences. 14. Springer. стр. 147–174. doi:10.1007/978-94-017-9269-1_6. ISBN 978-94-017-9268-4. 
  74. Dos Santos, Patricia C.; Dean, Dennis R. (2008 г). A newly discovered role for iron-sulfur clusters. „PNAS“ том  105 (33): 11589–11590. doi:10.1073/pnas.0805713105. PMID 18697949. Bibcode2008PNAS..10511589D. 
  75. Schwarz, Guenter; Belaidi, Abdel A. (2013). „Chapter 13. Molybdenum in Human Health and Disease“. Astrid Sigel. Interrelations between Essential Metal Ions and Human Diseases. Metal Ions in Life Sciences. 13. Springer. стр. 415–450. doi:10.1007/978-94-007-7500-8_13. ISBN 978-94-007-7499-5. 
  76. Mendel, Ralf R. (2009 г). Cell biology of molybdenum. „BioFactors“ том  35 (5): 429–34. doi:10.1002/biof.55. PMID 19623604. 
  77. Blaylock Wellness Report , февруари 2010, страна 3.
  78. Cohen, H. J.; Drew, R. T.; Johnson, J. L.; Rajagopalan, K. V. (1973 г). Molecular Basis of the Biological Function of Molybdenum. The Relationship between Sulfite Oxidase and the Acute Toxicity of Bisulfite and SO2.. „Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America“ том  70 (12 Pt 1–2): 3655–3659. doi:10.1073/pnas.70.12.3655. PMID 4519654. Bibcode1973PNAS...70.3655C. 
  79. Holleman, Arnold F.; Wiberg, Egon (2001). Inorganic chemistry. Academic Press. стр. 1384. ISBN 978-0-12-352651-9. https://books.google.com/?id=vEwj1WZKThEC&pg=PA1384. 
  80. Curzon, M. E. J.; Kubota, J.; Bibby, B. G. (1971 г). Environmental Effects of Molybdenum on Caries. „Journal of Dental Research“ том  50 (1): 74–77. doi:10.1177/00220345710500013401. 
  81. 81,0 81,1 „Risk Assessment Information System: Toxicity Summary for Molybdenum“. Oak Ridge National Laboratory. Архивирано од изворникот на September 19, 2007. конс. 2008-04-23. 
  82. 82,0 82,1 Coughlan, M. P. (1983 г). The role of molybdenum in human biology. „Journal of Inherited Metabolic Disease“ том  6 (S1): 70–77. doi:10.1007/BF01811327. PMID 6312191. 
  83. Barceloux‌, Donald G.; Barceloux, Donald (1999 г). Molybdenum. „Clinical Toxicology“ том  37 (2): 231–237. doi:10.1081/CLT-100102422. PMID 10382558. 
  84. Yang, Chung S. (1980 г). Research on Esophageal Cancer in China: a Review. „Cancer Research“ том  40 (8 Pt 1): 2633–44. PMID 6992989. http://cancerres.aacrjournals.org/content/40/8_Part_1/2633.full.pdf. 
  85. Nouri, Mohsen; Chalian, Hamid; Bahman, Atiyeh; Mollahajian, Hamid; Ahmadi-Faghih, Mohammadamin; Fakheri, Hafez; Soroush, Ahmadreza (2008 г). Nail Molybdenum and Zinc Contents in Populations with Low and Moderate Incidence of Esophageal Cancer. „Archives of Iranian Medicine“ том  11: 392. http://www.ams.ac.ir/AIM/08114/0010.pdf. 
  86. Taylor, Philip R.; Li, Bing; Dawsey, Sanford M.; Li, Jun-Yao; Yang, Chung S.; Guo, Wande; Blot, William J. (1994 г). Prevention of Esophageal Cancer: The Nutrition Intervention Trials in Linxian, China. „Cancer Research“ том  54 (7 Suppl): 2029s–2031s. PMID 8137333. http://cancerres.aacrjournals.org/content/canres/54/7_Supplement/2029s.full.pdf. 
  87. Abumrad, N. N. (1984 г). Molybdenum—is it an essential trace metal?. „Bulletin of the New York Academy of Medicine“ том  60 (2): 163–71. PMID 6426561. 
  88. Smolinsky, B; Eichler, S. A.; Buchmeier, S.; Meier, J. C.; Schwarz, G. (2008 г). Splice-specific Functions of Gephyrin in Molybdenum Cofactor Biosynthesis. „Journal of Biological Chemistry“ том  283 (25): 17370–9. doi:10.1074/jbc.M800985200. PMID 18411266. 
  89. Reiss, J. (2000 г). Genetics of molybdenum cofactor deficiency. „Human Genetics“ том  106 (2): 157–63. doi:10.1007/s004390051023. PMID 10746556. 
  90. Suttle, N. F. (1974 г). Recent studies of the copper-molybdenum antagonism. „Proceedings of the Nutrition Society“ том  33 (3): 299–305. doi:10.1079/PNS19740053. PMID 4617883. 
  91. Хауер, Гералд Бакар дефицит кај говеда . Бизон продуценти на Алберта. Пристапено на 16 декември 2010 година.
  92. Nickel, W (2003 г). The Mystery of nonclassical protein secretion, a current view on cargo proteins and potential export routes. „Eur. J. Biochem.“ том  270 (10): 2109–2119. doi:10.1046/j.1432-1033.2003.03577.x. PMID 12752430. 
  93. Brewer GJ; Hedera, P.; Kluin, K. J.; Carlson, M.; Askari, F.; Dick, R. B.; Sitterly, J.; Fink, J. K. (2003 г). Treatment of Wilson disease with ammonium tetrathiomolybdate: III. Initial therapy in a total of 55 neurologically affected patients and follow-up with zinc therapy. „Arch Neurol“ том  60 (3): 379–85. doi:10.1001/archneur.60.3.379. PMID 12633149. 
  94. Brewer, G. J.; Dick, R. D.; Grover, D. K.; Leclaire, V.; Tseng, M.; Wicha, M.; Pienta, K.; Redman, B. G.; и др. (2000 г). Treatment of metastatic cancer with tetrathiomolybdate, an anticopper, antiangiogenic agent: Phase I study. „Clinical Cancer Research“ том  6 (1): 1–10. PMID 10656425. 
  95. Institute of Medicine (2000). „Molybdenum“. Dietary Reference Intakes for Vitamin A, Vitamin K, Arsenic, Boron, Chromium, Copper, Iodine, Iron, Manganese, Molybdenum, Nickel, Silicon, Vanadium, and Zinc. Washington, DC: The National Academies Press. стр. 420–441. 
  96. „Overview on Dietary Reference Values for the EU population as derived by the EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies“ (PDF). 2017. 
  97. Tolerable Upper Intake Levels For Vitamins And Minerals (PDF), European Food Safety Authority, 2006 
  98. „Federal Register May 27, 2016 Food Labeling: Revision of the Nutrition and Supplement Facts Labels. FR page 33982.“ (PDF). 
  99. "Промени во панелот за факти за исхрана - Датум на усогласување"
  100. „Material Safety Data Sheet – Molybdenum“. The REMBAR Company, Inc. 2000-09-19. Архивирано од изворникот на March 23, 2007. конс. 2007-05-13. 
  101. „Material Safety Data Sheet – Molybdenum Powder“. CERAC, Inc. 1994-02-23. Архивирано од изворникот на 2011-07-08. конс. 2007-10-19. 
  102. „NIOSH Documentation for ILDHs Molybdenum“. National Institute for Occupational Safety and Health. 1996-08-16. конс. 2007-05-31. 
  103. „CDC – NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards – Molybdenum“. www.cdc.gov. конс. 2015-11-20. 

Надворешни врскиУреди