Република Ирска (ирски: Poblacht nah Éireann, англиски: Republic of Ireland) е официјалниот „опис“ (како што е дефинирано со ирскиот закон) на независната држава што покрива приближно пет шестини од островот Ирска кој се наоѓа релативно блиску до северозападниот брег на Европа. Република Ирска е најзападната држава на Европската Унија и има развиена економија и население од приближно четири милиони жители. Според ирскиот устав, официјалното име на земјата е едноставно Ирска (на ирски: Éire, на англиски: Ireland). Главен град на Ирска е Даблин.

Ирска
Éire / Ireland
Знаме Грб
ХимнаAmhrán na bhFiann
"Песната на војниците"

Местоположбата на  Ирска  (темнозелено) – на Европскиот континент  (светлозелено и сиво) – во Европската Унија  (светлозелено)  —  [Легенда]
Местоположбата на  Ирска  (темнозелено)

– на Европскиот континент  (светлозелено и сиво)
– во Европската Унија  (светлозелено)  —  [Легенда]

Местоположбата на  Ирска  (темнозелено)

– на Европскиот континент  (светлозелено и сиво)
– во Европската Унија  (светлозелено)  —  [Легенда]

Главен град
(и најголем)
Даблин
53°20.65′N 6°16.05′W / 53.34417° СГШ; 6.26750° ЗГД / 53.34417; -6.26750
Службен јазик
Народности 
  • 87.4% ирци
  • 7.5% други белци
  • 1.3% азијати
  • 1.1% црнци
  • 1.1% мешани
  • 1.6% неопределени
[1][2]
Демоним Ирец
Уредување унитарна парламентарна република
 •  Претседател Мајкл Хигинс
 •  Премиер Сајмон Харис
Законодавство Оиреахтас
 •  Горен дом Сенад
 •  Долен дом Дајл
Независност од Обединетото Кралство
 •  Објавена 24 април 1916 
 •  Потврдена 21 јануари 1919 
 •  Призната 6 декември 1922 
 •  Тековен устав 29 декември 1937 
пристапила во ЕУ 1 јануари 1973
Површина
 •  Вкупна 70,273 км2 (118.)
 •  Вода (%) 2.0
Население
 •  проценка за 2021 г. 5.011.500[3] (122.)
 •  Попис 2016 4.761.865 
 •  Густина 71.3 жит/км2 (113.)
БДП (ПКМ) проценка за 2021 г.
 •  Вкупен $561 млд.[4] (44.)
 •  По жител $111.360[4] (3.)
БДП (номинален) проценка за 2021 г.
 •  Вкупно $516 млд.[4] (29.)
 •  По жител $102.394[4] (3.)
Џиниев коеф. (2019)28.3
низок · 23.
ИЧР (2019) 0.955[5]
многу висок · 2.
Валута Евроa (EUR)
Часовен појас WET (UTC+0)
 •  (ЛСВ) IST (UTC+1)
Датумски формат дд/мм/гггг
Се вози на лево
НДД .ieb
Повик. бр. +353
а. пред 2002: Ирска фунта.
б. Се користи заедно со .eu.

Останата шестина од островот Ирска е позната како Северна Ирска и претставува дел на Обединетото Кралство на Велика Британија и Северна Ирска.

Ирска е парламентарна република која своја основа наоѓа во Уставот кој бил усвоен во 1937 година. Парламентот (Oireachtas) е формиран од Претседателот и од два Дома: Дом на пратеници (Dail Eireann) и Сенат (Seanad Eirann). Претседателот (Uachtaran na hEireann) управува со државата 7 години додека двата Дома можат да бидат избрани најдолго 5 години.

Ирскиот народ потекнува од келтските племиња кои се населиле на островот уште од древни времиња и успеале да дадат отпор против туѓите напади.

Потекло на поимот

уреди

Историја

уреди

Првото познато населување на територијата на денешна Република Ирска било во околу 8000 п.н.е., кога носителите на мезолитната култура се населиле во Велика Британија и Европа. Се смета дека тие се населиле по земјиште, односно во тоа време не постоел островот Велика Британија, туку бил дел од тлото на европскиот континент. Од нивното време, денеска има многу малку зачувано некои артефакти и е многу малку познато. Пд нив останале само археолошките објекти. Повеќе познанство има за нивните потомци, кои се населиле главно од Пиринејскиот Полуостров. Од тоа неолит|неолитско време, во минатите векови биле отквиени разни споменици и гробници.

По пристигнувањето на Свети Патрик на островот во 5 век, христијанството започнало постепено да се проширува. Ирска со текот на времето се претворила во центар на манастирскиот живот на монасите. Подоцна, Ирска изиграла голема улога за распространувањето на христјанството низ Европа. Според една легенда, Свети Патрик ги прогонил змиите од островот

Во околу 800 година бил даден почетокот на викинската инвазија во Ирска. Во 1169 година бил даден почетокот на норманското управување на чело со графот Ричард Стронгбој. Подоцна, со државата владееле англичаните. Во времето на реформацијата, избувнале повеќе немири и востанија од 1534 до 1691 година. Во текот на тој период, англичаните провеле политика на колонизирање на ирските територии, населувајќи се голем број на англиски и шкотски протестанти.

Во 1613 година, 85% од вклупниот број на население се католици. Но, тие го изгубиле мнозинството си во парламентот. Кон крајот на векот, официјално им било забрането да бидат дел од парламентарните групи. Политичката власт преминала во рацете на англиканците, додека католичкото општество било изложено на голема дискриминација. Во 1801 година бил укинат парламентот, и Ирска станала дел од Обединетото кралство Велика Британија и Ирска. Во текот на 1829 година, католиците добиле право да бидат избирани во парламентот, но нивните права биле значително намалени.

Во текот на 19 век, Ирската парламентарна партија започнала политичка кампања за добивање на автономија. Таа во голема мера постигнала успех, но со започнувањето на Првата светска војна истата била укината. Во 1922 година, по Ирската војна за независност, 26 од 32 грофовии се оделиле од Обединетото кралство, образувајќи Ирска слободна држава која од 1948 година се нарекува Република Ирска. Останатите грофовии остануваат во составот на Обединетото кралство, под името Северна Ирска.

Географија и клима

уреди

Република Ирска единствен сосед и е Северна Ирска која припаѓа на Обединетото Кралство. Западно од Република Ирска се наоѓа Атлантскиот Океан, на североисток Северниот канал, а на исток Ирското Море. Климата во Република Ирска е умерена.

Политички систем

уреди

Административна поделба

уреди

Ирска е првостепено поделена на 4 главни покраини. Кои понатаму се делат на грофовии.

Покраина Население Површина (км²) Најголем град
  Алстер 1.993.918 24.481 Белфаст
  Конахт 503.083 17.713 Голвеј
  Ленстер 2.292.939 19.774 Даблин
  Манстер 1.172.170 24.608 Корк

Стопанство

уреди

Население, јазик

уреди

Религија

уреди
Верници во Ирска
Католици
  
86,8 %
Ирска Црква
  
3,7 %
Муслимани
  
0,8 %
Презвитеранти
  
0,6 %
Православни
  
0,5 %
Методисти
  
0,3 %
Други
  
5,8 %

Според последната анкета која била спроведена во 2005 година од страна на Евробарометар[6] , 73% од населението на Ирска рекле дека постои Бог и дека веруваат во него, 22% рекле дека веруваат дека постои некоја друга натприродна сила и 4 % рекле дека не веруваат ниту во Бог ниту во некоја друга сила.

Култура

уреди

Ирска како тема во уметноста и во популарната култура

уреди
  • „Јас сум од Ирска“ (I am of Ireland) - песна на ирскиот поет Вилијам Батлер Јејтс.[7]
  • „Песната на црвениот Ханрахан за Ирска“ (Red Hanrahan's Song About Ireland) - песна на ирскиот поет Вилијам Батлер Јејтс.[8]
  • „На Ирска од идните времиња“ (To Ireland in the Coming Times) - песна на ирскиот поет Вилијам Батлер Јејтс.[9]
  • „Ирско срцебиење“ (Irish Heartbeat) - музички албум на северноирскиот пејач Ван Морисон и групата „Чифтанс“ (The Chieftains) од 1988 година.[10]
  • „Моето патување во Ирска“ (My Trip To Ireland) - композиција на американската џез-група „Лаунџ лизардс“ (The Lounge Lizards) од 1987 година.[11]

Наводи

уреди
  1. „CIA World Factbook: Republic of Ireland“. Архивирано од изворникот на 2009-05-13. Посетено на 2009-05-15.
  2. CSO 2006 Census - Volume 5 - Ethnic or Cultural Background (including the Irish Traveller Community)
  3. CSO Ireland - April 2008 Population Estimates
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 „Republic of Ireland“. International Monetary Fund. Посетено на 2009-04-22.
  5. „2014 Human Development Report Summary“ (PDF). United Nations Development Programme. 2014. стр. 21–25. Посетено на 27 јули 2014.
  6. „Eurobarometer on Social Values, Science and technology 2005 - page 11“ (PDF). Посетено на 2007-05-05.
  7. Viljem Batler Jejts, Kula. Beograd: Beogradski izdavačko-grafički zavod, 1978, стр. 154-155.
  8. Viljem Batler Jejts, Kula. Beograd: Beogradski izdavačko-grafički zavod, 1978, стр. 72.
  9. Viljem Batler Jejts, Kula. Beograd: Beogradski izdavačko-grafički zavod, 1978, стр. 63-64.
  10. Van Morrison and The Chieftains, Irish Heartbeat, Polygram Music, 834 496-2.
  11. Discogs, The Lounge Lizards* ‎– No Pain For Cakes (пристапено на 8.1.2021).

Поврзано

уреди

Надворешни врски

уреди