Отвори го главното мени

БиографијаУреди

Дери се родил во имотно буржоаско семејство во Будимпешта и уште како дете почнал да ги чувствува стегите на семејството и на социјалното потекло, искажани во неговата автобиографија со зборовите: „семејството ме зароби“. Болен од туберкулоза на коските, Дери бил принуден основното училиште да го учи во болничкиот кревет, што уште повеќе го засилило неговото чувство за одвоеноста од светот. Кога оздравил и се соочил со суровата стварност, кај Дери се разбудил бунтот и тој станал револуционер, а во истото време, потресен од национализацијата на неговиот имот, татко му извршил самоубиство скокајќи од петтиот кат на зградата. По поразот на комунистичката револуција во Унгарија во 1919 година и по доаѓањето на власт на Хорти, како и сите други писатели со соццијалистички и револуционерни погледи, Дери бил принуден да емигрира. Во тој период, тој скитал ширум Европа, каде имал можност да дојде во допир со тогашните авангардни уметнички движења. Така, тој патувал низ Италија, Скандинавија, Средна Европа и Шпанија. Според неговите зборови, во Италија живеел „на леб и портокали“, во Норвешка „на леб и харинга, дишејќи го воздухот на слободата, минувајќи со месеци по патиштата со ранецот на грбот“, а во Палма де Мајорка се хранел со „сирење, леб и портокали“. Во Унгарија се вратил неколку години пред Втората светска војна, но не можел да ги објавува своите дела, така што морал „да преживува со ситни уреднички работи и со преведување“. Во граѓанската револуција од 1956 година, Дери зел активно учество, поради што поминал неколку години в затвор (1957-1960).[1]

ТворештвоУреди

Тибор Дери зазема едно од истакнатите места во унгарската книжевност на 20 век, особено како автор на монументалниот романНедовршена реченица“ во кој дал сеопфатна слика на унгарското општество во 1930-тите. Според Имре Бори, творештвото на Дери претставува „огледало на унгарската книжевноста на нашиот век“, зашто речиси сите уметнички правци од првите децении на 20 век нашле свој одраз во делата на Дери. Притоа, за време на неговите патувања низ Европа меѓу двете светски војни Дери го печел писателскиот занает, под влијание на разните авангардни движења. Во тој период, тој напишал неколку вредни дела, како: експресионистичките романи „Извик во два гласа“ и „На патот“, дадаистичката драма „Џиновско доенче“, надреалистичкиот роман „Се смрачува, јагнињата крварат“ и низа надреалистички поетски дела.[2]

Од овој период потекнува и неговиот роман „Недовршена реченица“ чии први реченици ги запишал на Бадник 1933 година, во една кафеана во Виена, кога конечно сфатил дека „постанал писател“. Во ова дело, на повеќе од 800 страници, Дери ја опишува револуционерната напнатост во тоа време, создавајќи богата галерија ликови: од работници посветени на класната борба, преку интелектуалци во потрага по егзистенцијалните прашања, до припадниците на буржоазијата кои доживуваат лични трагедии. Според критиката, „овој роман е напишан со „коригирана“ прустовска техника, комбинирана со иронично-есеистичкиот стил на Томас Ман. Романот „Недовршена реченица“ бил објавен дури во 1947 година и веќе тогаш било јасно дека унгарската книжевност добила големо дело. По неговиот успех, Дери направил план да напише роман во четири дела, со наслов „Одговор“, но откако во 1948 година ја добил Кошутовата награда, книжевната критика ја дочекала немилосрдно втората книга од овој циклус, а истовремено паднал во немилост на власта. Во 1956 година, Дери го објавил кусиот роман „Ники“, а по излегувањето од затворот целосно му се посветил на прашањето на граѓанската и творечката слобода. Истовремено, во своите дела почнал да се оддалечува од лукачевскиот реализам и да експериментира со формата и со изразот при што неговите дела биле богати со симболи и параболи, играјќи се со книжевните конвенции. Така, според Михаљ Цине, романот „Господинот А. Г. во градот Х.“ (1964) е филозофско сведување на сметката за грижите што го измачувале писателот во текот на целиот живот“, а Имре Бори го нарекол утопија во која Дери признава дека „нема одговор на големите прашања“ и дека „сè се претвора во сопствена негација“. Во 1969 година, Дери ја објавил исклучителната автобиографија со наслов „Нема пресуда“, со драмата „Имагинарен извештај од еден американски поп-фестивал“ (1971) го потврдил својот интерес за најсовремените уметнички текови.[3]

НаводиУреди

  1. David Albahari, „Tibor Deri i Niki“, во: Tibor Deri, Niki – Priča o jednom psu. Beograd: Rad, 1988, стр. 89-91.
  2. David Albahari, „Tibor Deri i Niki“, во: Tibor Deri, Niki – Priča o jednom psu. Beograd: Rad, 1988, стр. 89-90.
  3. David Albahari, „Tibor Deri i Niki“, во: Tibor Deri, Niki – Priča o jednom psu. Beograd: Rad, 1988, стр. 90-92.