Прага (чешки: Praha) — главен и најголем град на Чешката Република и 14 по големина во Европската Унија. Се наоѓа на север од историската област Чешка на реката В’лтава, во централниот регион, кој е административен центар, но како посебна област е дел од неа. Градот е воедни и главен град на Средночешкиот крај. Toj е културен и економски центар на Чешка повеќе од 1000 години. Во Прага се наоѓаат голем дел од државните институции и голем број други организации и компании. Во Прага се наоѓаат претседателот, владата, централната власт и органите на Врховниот суд. Покрај тоа, во Прага се сместени голем број на други канцеларии и е централно место на единиците на локалната самоуправа. Исто така, таму се наоѓаат и седиштата на повеќето политички партии, седиштето на речиси сите цркви, верски и други здруженија на национално ниво во Чешка.

Прага
Praha
Главен град Прага
Hlavní město Praha
Од горе надесно: Прашки замок (Град) и Карловиот мост, Разиграна куќа, летниковецот „Ѕвезда“, Староградски плоштад, Вацлавски плоштад, Валенштајнски дворец, Кралска градина, Катедрала „Св. Вид“ и Градска куќа.
Знаме на ПрагаГрб на Прага
Прага is located in Чешка
Прага
Прага
Координати: 50°5′N 14°25′E / 50.083° СГШ; 14.417° ИГД / 50.083; 14.417
Земја Чешка
Основан~ 885
Управа
 • ГрадоначалникЗденек Хржиб (Чешка пиратска партија)
Површина[1]
 • Градска496 км2 (192 ми2)
Најг. вис.&10000000000000399000000399 м
Најм. вис.&10000000000000177000000177 м
Население (2015-01-01)[3]
 • Градско1.259.079
 • Метро2.156.097 [2]
Час. појасCET (UTC+1)
 • Лето (ЛСВ)CEST (UTC+2)
Пошт. бр.100 00 – 199 00
Рег. таб.A
NUTSCZ01
БДП/жит. (ПКМ)43.950 € (EY) (2014)[4]
Мреж. местоpraha.eu
Статистика: statnisprava.cz

За да ја достигне сегашната форма, Прага се развивала 11 векови. Како историски град, некогаш беше место на чешки кралеви и цареви, на германски и римски цареви. Исто така Прага беше и главен град на Чехословачка. Во моментов има површина од 496 км2 на која има 1,3 милиони жители. Во 2004 година (влезот во Европската Унија) биле одбројани приближно 2 милиони жители. Прага е економски развиена и богата област со исклучително висок стандард на живеење, и со тоа се издвојува не само надвор од чешките туку и од европските стандарди. Според статичките податоци на Евростат е шестиот најбогат регион во Европа. ХДП по жител изнесува 172% додека во просекот на ЕУ, ХДП по жител изнесува 80%.

Прага се смета за еден од најубавите градови во Европа. Историскиот центар на градот со уникатна панорама на Прашкиот замок (Прашки град), најголемиот замочен комплекс во светот, кој е наследство од УНЕСКО. Историскиот центар на градот како и многуте атракции го прават привлечен градот за многу туристи. Од сите земји на светот, во 2007 година, Прага ја посетиле 4.009.000 туристи, што го прави еден од најпосетените градови во Европа. Во 2006 година се наоѓа на 8-то место на најпосетените градови во Европа. Потоа во 2007 година на 7 место. И во истата година се наоѓа на 19 ранг на најпосетени градови во светот.

Име и атрибути

уреди

Официјалното име на Прага е дадено во 1920 г., а потекнува уште од 1784 г. Традициално е изведено од зборот „праг“. Историчарите велат дека тука реката имала праг, кој се наоѓа некаде на местото кај што се наоѓа Карловиот мост денес. Според преданието, принцезата Либуша се доселила во град каде што доселениците во овој град чекале на прагот на нејзината колиба.

Историја

уреди

Потекло

уреди

На територијата на денешна Прага, во праисторијата се сместени многу различни племиња од кои поседните беа Крешлице ( беа пред 7 години). Во 6-от век на територијата на Прага се доселиле Словените. Важно културно место е реката В’лтава како и градбите што биле изградени од принцот Боривој кон крајот на втората половина од 9-от век, христијанската црква во Чешка посветена на Дева Марија. Синот на кралот Боривој, Спитихнев во почетокот на 10-от век израдил кружна платформа околу палатата и и придонело заштита. Така биле поставеени темелите на денешниот Прашки замок. Прага стана центар на државата. Од Прашкиот замок и другите градини во Средночешкиот крај, владителите почнувале да се занимаваат со околината, којашто постепено била поделена на месни жители со свои бенефиции. За време на постоењето во замокот биле донесени многу занаетчии и трговци. Замокот почнува да се прероди во средниот век.

Среден век

уреди
 
Катедралата „Св. Вид“ во Прага била изградена во 1344

Во почетокот од 12 век, Прага е просперитет на градот од замоците на благородниот тогашен принц. „Има Евреи кои таму живееат, има многу сребро и злато, таму живеат најбогатите луѓе, постои и развиен пазар...“ – напишал еден жител од Прага. Трговецот Ибрахим Ибн Јаков напишал во 10-от век во Прага, тоа е „градот на камен“. Во тоа време, срцето на Прага било сместена во она што е сега Старата Чаршија.

Приливот на занаетчии и трговци во двата града беше силна, особено за владеењето на Шарл IV. Прага стана импетијална резиденција на царот и и се наменети да се направи тоа, главниот град на Светска Римското Царство. Просторот што ги зафаќа ѕидините на градот Прага е исполнет со убави куќи, голем пазар, убави градби на цркви и манастири. Големината и раскошот на Прага е соперник на најпознатите градови Рим, Фиренца, Париз и др.

Обединување на градот

уреди

Првиот обид за обединување на Стариот и Новиот град беше во 1518 со поттикнувањето на Џон Гејтс. Во 1523 кралот Луј го потврди унифицираниот градски совет, а обединувањето на градот беше легализирано. Конечното обединување на градот Прага успеало во 1784г. За време на владеењето на Јозеф II. Потоа биле формирани Стариот и Новиот град како и прашкиот замок. На крајот од 19 век. Прага беше брзо индустријализирана, т.е во градот брзо се развиваат железнички и фабрики кои се значајни за целата држава воопшто.

Голема Прага

уреди

На крајот од Втората светска војна, беше прогласена независноста на дрѓавата. Во неа уште има симболи од Австриската Империја. Како новоформираниот град на Чехословачка таа беше модернизирана и уште се проширила. Во 1922г била основана Голема Прага, во која биле вклучени сите населби. Прага станала културен центар. Десетгодишниот период на Арт Нуво бил прекинат од Втората светска војна. На крајот од 20те години од 20 век почна да се манифестира во функционизам архитектурата. Исто така во овој петиод се појавува кубизмот.

Прага во Втората светска војна

уреди

Од 15 март 1939 г Прага е главен град на протекторатот Чешка и Моравија. Културниот живот е осакатен а универзитетите се затворени. За време на Втората светска војна во прага биле смесени неколку концентрациони логори на т.н „нижи раси“ имено, Евреи. Режимот зајакнал за време на успешниот атентат на Рајх Заштитник мај 1942. На 5 мај 1945г избувнува востание. Воените штети биле мали, уништувањето на градот во тоа време е речиси невозможно, малу посериозна е штетата што е направена од страна на американското бомбандирање.

Прага после војната

уреди

По крајот на Првата светска војна и поразот на Австрија, на овие простори била формирана Чехословачка, а за нејзина престолнина била избрана Прага. За време на Втората светска војна, Прага била под управата на Нацистичка Германија, време во кое биле убиени голем број на евреи. Во 1945 година, со помош на Црвената армија, Прага била ослободена и таа станала повторно престолнина на Чехословачка, но овој пат таа била комунистички организирана, под дејство на Советскиот Сојуз. Во 1967 година настапила т.н. Прашка пролет, која се страмила да воведе повеќе демократија и права за граѓаните и делумна децентрализација на економијата. Меѓу реформите кои биле спроведени биле: поголемата слобода на медиумите, слобода на говорот, и слободно движење и патување. Следната година, државата била окупирана од страна на СССР и нејзините сојузници, кои го задушиле тоа движење. По паѓањето на Берлинскиот ѕид во 1989 година, Чехословачка била демократизирана. По распаѓањето на Чехолсовачка во 1993 година, Прага останала престолнина на Чешка република.

Демографија

уреди

Прага е 14 по големина во ЕУ. На секои 10г населението се зголеми во просек од 57 200 жители. За неа менуваат во работата околу 300 000 луѓе, главно од централниот регион. Од средината на 90-те години значително се зајакнува етничките малцинства. Се проценува дека живеат привремено околу 50 000 Словаци, Украинци 50 000, 20 000 од поранешниот СССР, 10 000 од поранешна Југославија и 15 000 виетнамски. Во градот има неколку ромски заедници, особено во Либен. Процентот на ромската популација е помал од националниот просек. Повеќето Украинци се луѓето кои дојдоја да работаат и трајно се населиле тука. Прага има голем број емигранти и имигранти. Има значително голем број на имигранти. Според пописот од 2007 г градот се движи со околу 2 000 бездомни.

Географија

уреди

Поголемиот дел од градот лежи по долината на реката В’лтава, додека останатиот дел на други девет нејзини притоки. Од нејзината лева страна се влеваат пет а од нејзината десна четири притоки. Делот на реката В’лтава, кој минува низ Прага е долг 30 километри.

Најниска точка е кај В’лтава Сухдол 177м. Највисокиот рид е на Телечек Собин.

Клима

уреди
Климатски податоци за Prague
Месец Јан Фев Мар Апр Мај Јун Јул Авг Сеп Окт Ное Дек Годишно
Прос. висока °C (°F) 1.0
(33.8)
3.2
(37.8)
8.5
(47.3)
14.2
(57.6)
18.7
(65.7)
22.0
(71.6)
24.7
(76.5)
24.5
(76.1)
20.0
(68)
13.6
(56.5)
6.9
(44.4)
2.6
(36.7)
13.33
(56)
Прос. ниска °C (°F) −4.6
(23.7)
−3.8
(25.2)
−0.5
(31.1)
3.1
(37.6)
8.4
(47.1)
11.2
(52.2)
13.5
(56.3)
13.3
(55.9)
9.5
(49.1)
5.1
(41.2)
0.9
(33.6)
−2.1
(28.2)
4.5
(40.1)
Прос. врнежи мм (ин) 23.5
(0.925)
22.6
(0.89)
28.1
(1.106)
38.2
(1.504)
77.2
(3.039)
72.7
(2.862)
66.2
(2.606)
69.6
(2.74)
40.0
(1.575)
30.5
(1.201)
31.9
(1.256)
25.3
(0.996)
525.8
(20.7)
Прос. бр. врнежливи денови 7 6 6 7 10 10 9 9 7 6 7 7 91
Сред. бр. сончеви часови месечно 49.6 73.5 124.0 168.0 213.9 219.0 226.3 210.8 162.0 120.9 54.0 46.5 1.668,5
Извор бр. 1: World Meteorological Organisation (UN)[5]
Извор бр. 2: Hong Kong Observatory (sun only).[6]

Климата во прага е топла дури и на некои места достига до 50С. Просечни врнежи во 1961-1990диле 526.6мм од кои највеќе врнело во мај 78мм а најмалку во јануари 23мм. За годините меѓу 2000-2007 имаше годишно 160 дена врнежливи. Годишно има околку 60 дена со снег, најголем во јануари, каде што просечна висина од 5цм снег. Во просек годишно има 1600 часа сонце. Повеќето се во јуни 230 а минимум во декември 38.

Просечна годишна температура изнесува околу 8,5С. Најстуден месец е јануари со просечна дневна температура од 1С-3С, а најтопол е јули со просечна дневна температура од 24С. Релативна влажност на воздухот е помеѓу 65-90%.

Население

уреди
Година 1378 1500 1610 1798 1880 1930 1961 1980 1995 2005 2019
Население 40,000 30,000 60,000 79,000 350,000 950,000 1,130,000 1,190,000 1,210,000 1,180,000 1,309,182[7]
Foreign residents in the city (2018)[8]
Националност Население
  Украина 56,984
  Словачка 37,549
  Русија 26,005
  Виетнам 14,154
  САД 6,648
Останати држави/територии
  Бугарија 5,571
  Кина без Хонгконг и Макао 5,460
  Обединетото Кралство 4,559
  Германија 4,472
  Романија 4,460
  Казахстан 4,082
  Полска 3,909
  Италија 3,036
  Франција 3,098
  Унгарија 2,771
  Белорусија 2,710
  Индија 2,358
  Молдавија 1,856
  Србија 1,844
  Узбекистан 1,773
  Турција 1,466
  Јужна Кореја 1,357
  Босна и Херцеговина 1,146
  Јапонија 1,094
  Македонија 1,021

Стопанство

уреди

Брутниот приход по жител во Прага е дупло повисок отколку оној на цела држава, и изнесува 32,358 € (2002). Стапката на невработеност во Прага е 3,4% или околу 20.000 жители.

Култура

уреди

Прага е култура престолнина на Чешка, европски град од 2000г. Има десетици музеи, галерии, театри, кина и разни културни институции. Градкото собрание троши повеќе од стотици милиони годишно само за културата. Благодарение на својата богата културна историја е еден од најпосатените градови во светот. За време на Втората светска војана претрпела низа оштетувања. Во Прага има вкупно 37 национални споменици.

Објекти

уреди

Објекти за образование и култура

уреди
  • Каролинум
  • Народен театар
  • Национален музеј
  • Квартал
  • Рудолфинум

Цркви и параклиси

уреди
  • Во Прашкиот замок
  • Катедрала „Св. Вид“
  • Базилика „Св. Ѓорѓи“
  • Параклис Св. Крст
  • Црквата на Сите Светии
  • Црвата на Пресвета Богородица
  • Црквата Св. Никола
  • Витлеем капела
  • Црквата Св. Петар и Павле
  • На ротонда на Св. Мартин

Манастири

уреди
  • Страхов
  • Емаус
  • Св. Агнес
  • Манастирот на Аугустин канони

Дворци

уреди
  • Кински
  • Черинин
  • Валенштејнов

Други структури

уреди
  • Карловиот мост
  • Таун Хел
  • Општинска куќа

Спорт

уреди

Збратимени градови

уреди

Прага како тема во уметноста и во популарната култура

уреди

Прага се јавува како инспирација или тема во разни гранки на уметноста и во популарната култура, како на пример:

Галерија

уреди

Наводи

уреди
  1. „Demographia World Urban Areas“ (PDF). Demographia.com. Посетено на 18 November 2013.
  2. Prague Facts & Figures, Population
  3. „Czech Republic: Major Cities“. CITYPOPULATION. Посетено на 13 May 2015.
  4. „Regional GDP per inhabitant in 2007“ (PDF). Official site. Eurostat. 18 February 2010. Архивирано од изворникот (PDF) на 2014-11-09. Посетено на 22 April 2010.
  5. „World Weather Information Service – Prague“. United Nations. Посетено на 20 January 2011.
  6. Climatological Information for Prague, Czech Republic Архивирано на 20 ноември 2012 г.. Retrieved 31 March 2012.
  7. „Pohyb obyvatelstva v hl. m. Praze v 1. čtvrtletí 2019“ (чешки). Czso.cz. 12 June 2019. Архивирано од изворникот на 1 September 2019. Посетено на 1 September 2019.
  8. „Cizinci 3. zemí se zaevidovaným povoleným pobytem na území České republiky a cizinci zemí EU + Islandu, Norska, Švýcarska a Lichtenštejnska se zaevidovaným pobytem na území České republiky k 31. 08. 2018“. Ministry of the Interior. 30 November 2016. Посетено на 3 October 2018.
  9. „Berlin's international city relations“. Berlin Mayor's Office. Архивирано од изворникот на 2008-08-22. Посетено на 1 July 2009.
  10. 'Bratislava City – Twin Towns'. Bratislava-City.sk. Посетено на 7 July 2009.
  11. „Chicago Sister Cities“. Chicago Sister Cities International. 2009. Посетено на 22 July 2009.
  12. 'Frankfurt -Partner Cities'. Stadt Frankfurt am Main. Архивирано од изворникот на 2015-10-16. Посетено на 17 July 2009.
  13. „Les pactes d'amitié et de coopération“. Mairie de Paris. Архивирано од изворникот на 2010-01-22. Посетено на 14 October 2007.
  14. 14,0 14,1 14,2 „Izabrana bibliografija Jaroslava Sajferta“ во: Jaroslav Sajfert, Stub kuge. Beograd: Mali vrt, 2014, стр. 93-94.
  15. Умберто Еко, Прашките гробишта. Скопје: Табернакул, 2011.