Затвор е државна или приватна установа чија главна задача е притворање на луѓе со криминални дела, нивно казнување и превоспитување. Затворот може да се сретне во три форми и тоа: машки затвор, женски затвор и казнено поправна установа за малолетни лица. Капацитетите на затворите и условите во нив се разликуваат од една до друга држава. Затворените лица најчесто се затворени во ќелии, но постјат и посебни простории за поголемо казнување наречени самици.

Најпознатиот затвор во светот Алкатраз во Сан франциско
Најпознатиот македонски затвор КПД „Идризово“ во с. Идризово

Затворите во Македонија

уреди

Во Македонија постојат повеќе затвори, односно казнено-поправни домови (КПД), како што се нарекуваат во официјалната терминологија, чиј вкупен капацитет изнесува 2.026 лица во затворскиот дел и 450 во притворските одделенија. Според големината, најголем затвор е КПД Идризово чиј капацитет изнесува 1.094 лица, а потоа следуваат следниве затвори: КПД Штип со капацитет од 210 лица; затвор Скопје со капацитет од 128 лица во затворскиот дел и 310 лица во притворските одделенија; затвор Куманово со капацитет од 178 лица во затворскиот дел и 48 лица во притворските одделенија; затвор Прилеп со капацитет од 85 лица во затворскиот дел и 16 лица во притворските одделенија; КПД од отворен тип Струга, со капацитет од 60 лица; затвор Тетово, со капацитет од 48 лица во затворскиот дел и 24 лица во притворските одделенија; затвор Битола, со капацитет од 60 лица во затворскиот дел и 22 лица во притворските одделенија; затвор Струмица, со капацитет од 62 лица; затвор Гевгелија, со капацитет од 43 лица во затворскиот дел и 12 лица во притворските одделенија; отворено одделение во Крива Паланка, со капацитет од 23 лица; и малолетнички затвор Охрид, со капацитет од 35 лица во затворскиот дел и 18 лица во притворските одделенија. Покрај овие затвори, постои и воспитно-поправен дом во Тетово со капацитет од 43 лица. Притоа, во 2014 година, во македонските затвори биле сместени 2.976 осудени лица и 401 притворено лице.[1]

Затворот како тема во уметноста и во популарната култура

уреди

Затворот се јавува како тема во бројни дела од уметноста и популарната култура.

Затворот како тема во книжевноста

уреди
  • „Затвореничка песна“ - македонска народна песна.[2]
  • Во занданата“ (српски: U zindanu) - расказ на југословенскиот писател Иво Андриќ.[3]
  • „Од затворот“ - песна на францускиот поет Пол Верлен.[4]
  • „Моите затвори“ (француски: Mes prisons) - збирка песни на францускиот поет Пол Верлен од 1893 година.
  • „За политичката затвореничка“ ('англиски: 'On a Political Prisoner) - песна на ирскиот поет Вилијам Батлер Јејтс.[5]
  • „Песната на затворницата“ — песна на македонскиот поет Блаже Конески.[6]
  • „Две другачки (В затвор на „свиждане“ - 1942 година)“ — песна на македонскиот поет Блаже Конески од 1942-1951 година.[7]
  • „Робија“ — песна на хрватскиот писател Мирослав Крлежа.[8]
  • „Затвореник“ - кус расказ на македонскиот писател Митко Маџунков од 1984 година.[9]
  • „Заробеник“ - песна на македонскиот поет Анте Поповски.[10]
  • „Затвор“ (италијански: Il carcere) - книга на италијанскиот писател Чезаре Павезе од 1959 година.[11]
  • „Спомени од затворот“ - книга на бразилскиот писател Грасилијано Рамос од 1954 година.[12]

Затворот како тема во музиката

уреди
  • „Апсана ме кладе“ - македонска народна песна.[13]
  • „Живот в затвор“ (Life in Prison) - песна на американската рок-група „Брдс“ (The Byrds) од 1968 година.[14]
  • „004 Здраво, тато, јас сум в затвор & извади ме...“ (004 Hi, Dad, I'm In Jail & Carry Me Back...) - песна на американската поп-група „Воз (Нот Воз)“ (Was (Not Was)) од 1988 година.[15]
  • „Градскиот затвор во Старквил“ (Starkville City Jail) - песна на американскиот кантри-музичар Џони Кеш (Johnny Cash).[16]
  • „Сан Квентин“ (San Quentin) - песна на американскиот кантри-музичар Џони Кеш (Johnny Cash).[16]
  • „Блуз од затворот Фолсом“ (Folsom Prison Blues) - песна на американскиот кантри-музичар Џони Кеш (Johnny Cash).[16]
  • „Затвор без ѕидови“ (англиски:Prison Without Walls ) — песна на британската хард-кор група „Напалм дет“ (Napalm Death) од 1987 година.[17]

Затворот како тема во филмот

уреди

Наводи

уреди
  1. Влатко Стојановски, „ДПМНЕ и спречија амнестија со закон за да помилуваат и убијци преку Иванов!“, Фокус, број 1058, 15.1. 2015, стр. 22.
  2. Томе Саздов, Грива тресе, бисер рони (епска народна поезија). Скопје: Заштита, 1970, стр. 136.
  3. „U zindanu“, во: Ivo Andrić, Priča o vezirovom slonu. Beograd: Rad, 1962, стр. 130-136.
  4. Пол Верлен, Есенска песна. Скопје: Македонска книга, 1987, стр. 61.
  5. Viljem Batler Jejts, Kula. Beograd: Beogradski izdavačko-grafički zavod, 1978, стр. 104.
  6. Блаже Конески, Поезија. Скопје: Просветно дело, Редакција „Детска радост“, 2011, стр. 13.
  7. Блаже Конески, Поезија. Скопје: Просветно дело, Редакција „Детска радост“, 2011, стр. 125-129.
  8. Miroslav Krleža, Lirika. Sarajevo: Svjetlost, 1966, стр. 50-51.
  9. Митко Маџунков, Међа света. Београд: Просвета, 1984, стр. 133-134.
  10. Анте Поповски, Дрво што крвави. Скопје: Детска радост, Наша книга, Македонска книга, Култура, Мисла, 1991, стр. 48.
  11. Jugana Stojanović, „Čezare Paveze“, во: Čezare Paveze, Među usamljenim ženama. Beograd: Rad, 1964, стр. 120.
  12. Антoлогија на бразилскиот расказ, Три, Скопје, 2012, стр. 288.
  13. Ѓорѓи Доневски, Сокол ми лета високо. Скопје: Културно-уметничкото друштво „Гоце Делчев“, 1978, стр. 110.
  14. YouTUbe, Sweetheart of the Rodeo | The Byrds | 1968 (пристапено на 25.2.2018)
  15. Was (Not Was) 004 Hi, Dad, I'm In Jail & Carry Me Back... (пристапено на 8.11.2017)
  16. 16,0 16,1 16,2 Discogs, Johnny Cash ‎– Johnny Cash At San Quentin (пристапено на 21.2.2020)
  17. Discogs, Napalm Death ‎– Scum (пристапено на 3 февруари 2021)
  18. HRT, Osuđenik na smrt pobjegao je iliti vjetar puše kako ga volja, francuski film (пристапено на 8.5.2020)