Новаци е село во истоимената општина, во околината на градот Битола. Претставува едно од најголемите села во Битолско и Битолското Поле. Лежи на патот што води од Битола преку Селечка Планина за битолскиот дел на Мариово.

Новаци
Новаци is located in Македонија
Новаци
Местоположба на Новаци во Македонија
Координати 41°2′30″N 21°27′21″E / 41.04167° СГШ; 21.45583° ИГД / 41.04167; 21.45583Координати: 41°2′30″N 21°27′21″E / 41.04167° СГШ; 21.45583° ИГД / 41.04167; 21.45583
Регион Битолско Поле
Општина Општина Новаци
Население 1.283 жит.
(поп. 2002)
Пошт. бр. 7211
Надм. вис. 576 м
Слава Св. Атанасиј Летен
Мреж. место Новаци
Новаци на општинската карта
Новаци во Општина Новаци.svg

Атарот на Новаци во рамките на општината

Географиja и местоположбаУреди

Новаци е рамничарско село и лежи на надморска височина од 576 метри, а од градот Битола е оддалечено 11 километри. Селото има карактеристична полјоделска функција, поради тоа што неговото население се занимава главно со земјоделие (одгледување жито). Во близина на Новаци се наоѓа најголемата Македонска термоелектрана РЕК Битола и фабриката ФОД Новаци, па еден дел од населението е вработено и во овие идустриски капацитети. Во Новаци работат деветгодишно училиште „Славко Лумбарковски“, ветеринарна станица, земјоделска задруга, пошта и амбуланта-ПЗУ Др Даскал (телефон: ++38947282070)

 
Жена во народна носија

ИсториjaУреди

Според кажувањата на постарите новачани, на сегашната територија на Новаци многу години наназад се простирала огромна бара, при што тој дел не бил воопшто населен. Со повлекувањето на водата од барата тука се појавила плодна почва при што голем број луѓе почнале да се доселуваат во овој дел. Името Новаци доаѓа од првиот жител на оваа територија Новак, кој со својата фамилија се доселил на тие простори.

Во отоманските документи, селото се споменува во 1636 година (помеѓу 2 и 12 септември) во една изјава за купопродажба. Во овој документ е запишано дека Мехмед Челеби изјавува пред судот дека својот чифлик во с. Новаци - Битолско, му го продал на Ибрахим-ага за 9.000 акчиња.[1]

Црквата „Св. Атанасиј“ потекнува од 1868 година.[2]

ЕкономијаУреди

Во близина на Новаци се наоѓа рударско-енергетскиот комбинат РЕК Битола, најголемата подружница во составот на АД Електрани на Македонија.

ДемографијаУреди

Според статистиката на Васил К'нчов („Македониja, Етнографиja и статистика“) од 1900 година, во Новаци живееле 450 жители, сите Македонци.[3]

Според секретарот на бугарската егзархија Димитар Мишев, („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во Ноаци имало 440 Македонци, егзархисти.[4]

Новаци е големо село со незначителни промени во бројот на население и според пописот од 2002 година, имало 1.283 жители, сите Македонци.[5]

На табелата е прикажан бројот на население низ сите пописни години: [6]

Година 1900 1905 1948 1953 1961 1971 1981 1991 1994 2002
Население 450[3] 440[4] 629 806 1.048 1.207 1.405 1.404 1.279 1.283

РодовиУреди

Новаци е македонско православно село, а помеѓу 2те светски војни, српската власт населила неколку колонистички семејства во Новаци, сите родови во селото се доселенички.

  • Постари македонски родови се: Василевци (10 к.), и Врањата (2 к.) потекнуваат од ист предок, доселени се средината на XIX век од Градешница, мариовско; Босилковци (4 к.), Дамјановци (1 к.) и Соколевци (1 к.) доселени се однекаде.
  • Македонски родови доселени од крајот на XIX и почетокот на XX век: Деспотовци (3 к.) и Трифуновци (2 к.) доселени се од прилепското село Бела Црква; Здравевци (4 к.) доселени се од селото Добромири; Санкевци (7 к.), Крушковци (5 к.) и Беговци (5 к.) доселени се од селото Горно Агларци; Паторовци (3 к.) и Трапчиновци (4 к.) доселени се од селото Трап, вториот род во Трап потекнува од староседелци; Тантаровци (8 к.) и Зајаковци (4 к.) доселени се од Добромири; Џоџевци (4 к.) и Млазникашовци (2 к.) доселени се од Црничани, подалечно потекло им е од Охридско; Суводолци (3 к.) доселени се од селото Суводол; Крлевци (2 к.) доселени се од селото Баница, сега во Грција; Опинчиновци (1 к.) доселени се од соседното село Биљаник; Кафеџиовци (1 к.) и Коларовци (1 к.) потекнуваат од домазет доселен однекаде; Гламновци (4 к.) доселени се од Мегленци, каде биле староседелци; Куклевци (1 к.) доселени се од Алинци; Поповци (1 к.) доселени се однекаде
  • Србски колонистички семејства се: Матичевци (2 к.) доселени се после првата светска војна од Ужичка Пожега; Јанчинци (2 к.) доселени се од околината на Пирот.[7]

Општествени институцииУреди

Противпожарна станица, Полициска станица, Амбуланта, Пошта, Основно училиште.

Администрација и политикаУреди

Културни и природни знаменитостиУреди

Цркви[8]

Во февруари 2015 година, за време на големата поплава предизвикана од излевањето на Црна Река, црквата посветена на Пресвета Богородица била поплавена при што биле уништени фреските.[9]

Археолошки локалитети[10]
  • Тумба — населба од бронзено време;

Редовни настаниУреди

ЛичностиУреди

Култура и спортУреди

ФК Новаци, оформен 1956 година. Долг период игра во 2 МФЛ (Втора Македонска Фудбалска Лига). Во 2006 година клубот испаѓа во 3 МФЛ (Трета Македонска фудбалска Лига) и само по две сезони (2008 год.) Новаци успева да ја продолжи традицијата и повторно се враќа во 2 МФЛ.

ИселеништвоУреди

НаводиУреди

  1. Турски документи за историјата на македонскиот народ, серија прва (1980). Скопје: Архив на Македонија. Стр.30
  2. „Цркви“. visitpelagonia.mk. конс. 27 февруари 2014 г. 
  3. 3,0 3,1 Кънчов, В. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, с.237
  4. 4,0 4,1 D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р.166-167.
  5. http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис во Македонија 2002. - Книга 10.
  6. Население на Република Македонија според изјаснувањето за етничката припадност, по населени места, според пописите на население 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 1994 и 2002 година (согласно територијалната организација од 1996 година) *Државен завод за статистика http://makstat.stat.gov.mk.
  7. Трифуноски, Јован (1998). Битољско-Прилепска област. Белград: Срска академија на науките и уметностите. стр. 176-177-178. 
  8. Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски (2011). Валентина Божиновска. уред (на македонски). Карта на верски објекти во Македонија. Менора - Скопје: Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи. ISBN 978-608-65143-2-7. 
  9. „Црна го потопи и храмот „Пресвета Богородица“ во Пелагонија“, Дневник, година XIX, број 5685, петок, 6 февруари 2015, стр. 17.
  10. Коцо, Димче (1996). Археолошка карта на Република Македонија. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069

Надворешни врскиУреди