Новаци — село и административно седиште на истоимената општина, во областа Пелагонија, во околината на градот Битола. Претставува едно од најголемите села во Битолско и Битолското Поле. Лежи на патот што води од Битола преку Селечка Планина за битолскиот дел на Мариово.

Новаци
Новаци is located in Македонија
Новаци
Местоположба на Новаци во Македонија
Координати 41°2′30″N 21°27′21″E / 41.04167° N; 21.45583° E / 41.04167; 21.45583Координати: 41°2′30″N 21°27′21″E / 41.04167° N; 21.45583° E / 41.04167; 21.45583
Регион Битолско Поле
Општина Новаци
Население 1.283 жит.
(поп. 2002)
Пошт. бр. 7211
Шифра на КО 02083, 02583
Надм. вис. 576 м
Слава Св. Атанасиј Летен
Мреж. место Новаци
Новаци на општинската карта
Новаци во Општина Новаци.svg

Атарот на Новаци во рамките на општината

Географиja и местоположбаУреди

Новаци е рамничарско село, сместено во Пелагонија и лежи на надморска височина од 576 метри, а од градот Битола е оддалечено 15 километри. Селото има карактеристична полјоделска функција, поради тоа што неговото население се занимава главно со земјоделство (одгледување жито). Во близина на Новаци се наоѓа најголемата Македонска термоелектрана РЕК Битола и фабриката ФОД Новаци, па еден дел од населението е вработено и во овие индустриски капацитети. Во Новаци работат деветгодишно училиште „Славко Лумбарковски“, ветеринарна станица, земјоделска задруга, пошта и амбуланта-ПЗУ Др Даскал (телефон: ++38947282070)

 
Жена во народна носија

ИсториjaУреди

Според кажувањата на постарите новачани, на сегашната територија на Новаци многу години наназад се простирала огромна бара, при што тој дел не бил воопшто населен. Со повлекувањето на водата од барата тука се појавила плодна почва при што голем број луѓе почнале да се доселуваат во овој дел. Името Новаци доаѓа од првиот жител на оваа територија Новак, кој со својата фамилија се доселил на тие простори.

Во отоманските документи, селото се споменува во 1636 година (помеѓу 2 и 12 септември) во една изјава за купопродажба. Во овој документ е запишано дека Мехмед Челеби изјавува пред судот дека својот чифлик во с. Новаци - Битолско, му го продал на Ибрахим-ага за 9.000 акчиња.[1]

Црквата „Св. Атанасиј“ потекнува од 1868 година.[2]

СтопанствоУреди

Во близина на Новаци се наоѓа рударско-енергетскиот комбинат РЕК Битола, најголемата подружница во составот на АД Електрани на Македонија.

ДемографијаУреди

Според статистиката на Васил К'нчов („Македониja, Етнографиja и статистика“) од 1900 година, во Новаци живееле 450 жители, сите Македонци.[3]

Според егзархискиот секретар Димитар Мишев, („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во Ноаци имало 440 Македонци, под врховенството на Бугарската егзархија.[4]

Во 1991 година селото има 1.404 жители, а во 1994 година населението се намалува на 1.279 жители.

Новаци е големо село со незначителни промени во бројот на население и според пописот од 2002 година, имало 1.283 жители, од кои 1.281 Македонец и 2 останати.[5]

На табелата е прикажан бројот на жители низ сите пописни години:[6]

Година 1900 1905 1948 1953 1961 1971 1981 1991 1994 2002
Население 450[3] 440[4] 629 806 1.048 1.207 1.405 1.404 1.279 1.283

РодовиУреди

Новаци е македонско православно село, а помеѓу 2те светски војни, српската власт населила неколку колонистички семејства во Новаци, сите родови во селото се доселенички.

  • Постари македонски родови се: Василевци (10 к.), и Врањата (2 к.) потекнуваат од ист предок, доселени се средината на XIX век од Градешница во Мариово; Босилковци (4 к.), Дамјановци (1 к.) и Соколевци (1 к.) доселени се однекаде.
  • Македонски родови доселени од крајот на XIX и почетокот на XX век: Деспотовци (3 к.) и Трифуновци (2 к.) доселени се од прилепското село Бела Црква; Здравевци (4 к.) доселени се од селото Добромири; Санкевци (7 к.), Крушковци (5 к.) и Беговци (5 к.) доселени се од селото Горно Агларци; Паторовци (3 к.) и Трапчиновци (4 к.) доселени се од селото Трап, вториот род во Трап потекнува од староседелци; Тантаровци (8 к.) и Зајаковци (4 к.) доселени се од Добромири; Џоџевци (4 к.) и Млазникашовци (2 к.) доселени се од Црничани, подалечно потекло им е од Охридско; Суводолци (3 к.) доселени се од селото Суводол; Крлевци (2 к.) доселени се од селото Баница во леринско, сега во Грција; Опинчиновци (1 к.) доселени се од соседното село Биљаник; Кафеџиовци (1 к.) и Коларовци (1 к.) потекнуваат од домазет доселен однекаде; Гламновци (4 к.) доселени се од Мегленци, каде биле староседелци; Куклевци (1 к.) доселени се од Алинци; Поповци (1 к.) доселени се однекаде
  • Најмлади доселеници од 1918 до денес: Китановци (2 к.) доселени се 1922 од селото Песочница кај Лерин; Вировци (5 к.) доселени се од селото Вирово во Железник; Лесковчанци (2 к.) доселени се од селото Лесково во Железник; Бојиштамци (2 к.) доселени се од селото Боиште во Железник; Железничанци (3 к.) доселени се од селото Железнец во Железник; Опеничанци (1 к.) доселени се од селото Опеница во Охридско; Хисарци (5 к.) доселени се од некое село во Железник; Губидуша (1 к.) доселени се 1954 од селото Душугубица кај Кичево; Мурковци (1 к.) доселени се од селото Добромири; Бошковци (1 к.) доселени се од селото Чаништа во МариовоЖелезник; Даринка (1 к.) доселени се од селото Вевчани во струшко; Урлапан (1 к.) доселени се од Битола
  • Србски колонистички семејства се: Матичевци (2 к.) доселени се после првата светска војна од Ужичка Пожега; Јанчинци (2 к.) доселени се од околината на Пирот.[7]

Општествени установиУреди

Противпожарна станица, Полициска станица, Амбуланта, Пошта, Основно училиште.

Самоуправа и политикаУреди

Изборно местоУреди

Во селото постојат изборните места бр. 161 и 161/1 според Државната изборна комисија, сместени во просториите на салата.[8]

На претседателските избори во 2019 година, на ова изборно место биле запишани вкупно 992 гласачи.[9]

Културни и природни знаменитостиУреди

Цркви[10]

Во февруари 2015 година, за време на големата поплава предизвикана од излевањето на Црна Река, црквата посветена на Пресвета Богородица била поплавена при што биле уништени фреските.[11]

Археолошки наоѓалишта[12]
  • Тумба — населба од бронзено време;

Редовни настаниУреди

ЛичностиУреди

Култура и спортУреди

ФК Новаци, оформен 1956 година. Долг период игра во 2 МФЛ (Втора македонска фудбалска лига). Во 2006 година клубот испаѓа во 3 МФЛ (Трета Македонска фудбалска Лига) и само по две сезони (2008 г.) Новаци успева да ја продолжи традицијата и повторно се враќа во 2 МФЛ.

ИселеништвоУреди

НаводиУреди

  1. Турски документи за историјата на македонскиот народ, серија прва (1980). Скопје: Архив на Македонија. Стр.30
  2. „Цркви“. visitpelagonia.mk. Посетено на 27 февруари 2014 г. Проверете ги датумските вредности во: |access-date= (help)
  3. 3,0 3,1 Кънчов, В. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, с.237
  4. 4,0 4,1 D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р.166-167.
  5. Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 - Книга X
  6. Население на Република Македонија според изјаснувањето за етничката припадност, по населени места, според пописите на население 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 1994 и 2002 година (согласно територијалната организација од 1996 година). База на податоци МАКСтат. Државен завод за статистика.
  7. Трифуноски, Јован (1998). Битољско-Прилепска област. Белград: Срска академија на науките и уметностите. стр. 176-177-178.
  8. „Описи на ИМ“. Посетено на 3 ноември 2019.
  9. „Претседателски избори 2019“. Посетено на 3 ноември 2019.
  10. Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски (2011). Валентина Божиновска (уред.). Карта на верски објекти во Македонија. Менора - Скопје: Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи. ISBN 978-608-65143-2-7.
  11. „Црна го потопи и храмот „Пресвета Богородица“ во Пелагонија“, Дневник, година XIX, број 5685, петок, 6 февруари 2015, стр. 17.
  12. Коцо, Димче (1996). Археолошка карта на Република Македонија. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069

Надворешни врскиУреди