Трпејца

село во Општина Охрид


Трпејцасело во Општина Охрид, во околината на градот Охрид.

Трпејца
Ohrid Lake and Trpejca seen from Galicica2.jpg

Поглед на селото Трпејца од планината Галичица

Трпејца is located in Македонија
Трпејца
Местоположба на Трпејца во Македонија
Координати 40°57′36″N 20°47′01″E / 40.96000° N; 20.78361° E / 40.96000; 20.78361Координати: 40°57′36″N 20°47′01″E / 40.96000° N; 20.78361° E / 40.96000; 20.78361
Регион Logo of Southwestern Region, North Macedonia.svg Југозападен
Општина Coat of arms of Ohrid Municipality (2014).png Охрид
Област Охридско
Население 303[1] жит.
(поп. 2002)
Пошт. бр. 6322
Повик. бр. 046
Надм. вис. 700 м
Слава Спасовден
Трпејца на општинската карта
Трпејца во Општина Охрид.svg

Атарот на Трпејца во рамките на општината
Commons-logo.svg Трпејца на Ризницата

Потекло на иметоУреди

Под името „Трпезица“ селото се споменува во пишани историски документи од 1582 година, а самите жители сметаат дека името потекнува од зборот трпеза поради трпезите коишто се поставувале за време на прославите крај некогашната тврдина.[2]

Научните истражувања потврдуваат дека името потекнува од зборот „тр(а)пеза“, кое треба да се сфати метафорично во смисла „место рамно како трпеза“, бидејќи самото село се наоѓа во зарамнет дел на полуостровче кое личи на трапеза.[3] Некои од селаните денес името на селото го поврзуваат и со личното име Трпе/Трпејца од Трпевица.

Географија и местоположбаУреди

 
Поглед на селото Трпејца

Ова село се наоѓа во Охридско, во крајниот јужен дел на територијата на Општина Охрид, недалеку од брегот на Охридското Езеро, и низ него поминува патот Охрид-Свети Наум.[4] Селото е ридско, на надморска височина од 710 метри. Од градот Охрид е оддалечено 25 километри.[4]

Селото Трпејца поседува урбанистички план[4] и се развива по него. Поради својата привлечност за туристите и природните убавини на околината во јавноста е познато и под името македонско Сен Тропе.[5]

Селото се наоѓа во подножјето на планината Галичица, во една природна вдлабнатина меѓу карпите на источниот брег на Охридското Езеро. Соседни села се Љубаништа на југ и Пештани на север. Селаните се снабдувале со вода за пиење од езерото, а од 1972 година бил спроведен водовод во селото, кој исто така ја користи водата од езерото.[2]

Месностите во атарот во планинскиот дел се нарекуваат: Осој, Мал Осој, Галичица (сѐ до Охрид), Дабова Ливада, Баба, Зли Дол, Корита и Црн Камен. Месности во ниските делови на атарот се: Церот, Орев, Јадара, Баралица, Дервен, Заум (до езерото), Св. Никола и Св. Петар.[2]

Селото е од збиен тип. Поделено е на маала според родовските презимиња: Короновци, Параловци, Филовци и други.[2]

ИсторијаУреди

 
Гравура од Христофор Жефаровиќ од XVIII век на која се прикажани: Охрид, Елшани, Пештани, Трпејца и црквата „Св. Богородица Заумска“

Трпејца е многу старо село со богата историја, за што сведочат остатоците од минатото. Меѓу народот се верува дека името на селото потекнува од зборот „трпеза“, кои во време на верските празнувања биле поставувани крај некогашната тврдина, која се наоѓала на возвишението Осој (1.006 м.) јужно од селото, чиј дел со остатоци од ѕидини го носи името Градиште.[2]

Селото се споменува во 1582 година под името „Трпезица“ кога имало 50 христијански (македонски) куќи. Во овој период домаќинствата биле дервенџиски, а ова занимање (грижа околу безбедноста на патиштата) било задржано и во XVII век, кога крај селото минувал патот Охрид-Корча.[2]

Во XIX век, Трпејца било село во Охридската каза, на Отоманското Царство.

Кон крајот на турското ропство жителите во селскиот атар ја обработувале земјата на манастирот „Св. Наум“, која била добиена во замена за манастирското земјиште во селото Појани кај Корча, кое по договор му било отстапено на некој бег од Колоња во Албанија. За време на Првата светска војна, Трпејца се наоѓа на линијата каде се воделе тригодишни борби, па за тој период населението било евакуирано во Охрид и околните села.[2]

СтопанствоУреди

 
Поглед на Трпејчкото Поле

Атарот на селото зафаќа простор од 13,2 км2. На него преовладуваат шумите на површина од 800 хектари, а на обработливото земјиште отпаѓаат 213 хектари.[4]

Селото, во основа, има полјоделска функција, која сепак во поново време се заменува со рекреативно-туристичка функција.[4]

Со векови населението се занимавало со риболов, кој бил основниот извор на приходи. Жителите на Трпејца заедно со пештанци отсекогаш биле познати риболовци. Порано од секоја куќа во Трпејца имало најмалку по еден рибар. Трпејчките рибари ја продавале уловената риба на охридските трговци. Во седумдесетите години на XX век во Трпејца имало 13 рибари, кои биле вработени во рибарското стопанство од Охрид. Во поново време се лови значително помалку риба од порано.[2]

Значајна улога имало и сточарството при што селото имало 5 бачила во секое по 300 до 500 глави ситна стока (овци и кози), а земјоделството било ограничено на обработка на малото и суво Трпејчко Поле. Самите мештани кажуваат дека лете жителите биле сточари и дрвосечачи во шумата, додека зимно време биле риболовци. До средината на ХХ век, жителите на Трпејца својата издршка главно ја обезбедувале и преку одгледување на стока и сечење на шумата на Галичица, од каде дрвата ги продавале во Охрид.[2]

За продажба на дрва и воопшто трговска размена со градот Охрид, жителите на Трпејца користеле специјални чунови, кои освен за риболов служеле и за пренесување на разновиден товар. За продажбата на дрва во Охрид и пренесувањето на посебни ствари од градот до селата со чамци, постои и запис од 1929 година. Во втората половина на XX век селото се ориентира кон вработување во Охрид.[2]

ТуризамУреди

Поради изворедната поволна положба и природни убавини, од втората половина на ХХ век во Трпејца во сѐ поголем развој и подем е туризмот. Последниве години особено се развива летниот езерски туризам.[6]

Во Трпејца постојат повеќе сместувачки и угостителски туристички објекти меѓу кои попознати се: рибниот ресторан „Рибар“[7], „Де Ниро“ - соби и апартмани, Вилата „Бубе“ на самиот брег на езерото, автокампинг и вила „Герос“, но и многу други.

НаселениеУреди

Во книгата „Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника“, издадена во Истанбул во 1878 година, во која е прикажена статистиката на машкото население од 1873 година, селото е посочено со 50 домаќинства и 140 жители.[8]

Според податоците на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) од 1900 година, во Трпејца живееле 315 жители, сите Македонци.[9] Според секретарот на бугарската егзархија Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“), во 1905 година во Трпејца имало 320 жители, патријаршисти.[10]

Селото е средно по големина и е населено со македонско население. Тоа, во 1961 година имало 416, а во 1994 година 360 жители.[4]

Според последниот попис од 2002 година, во селото Трпејца живееле 303 жители, сите Македонци.[1]

Во табелата во продолжение е направен преглед на населението во сите пописни години:

Година 1900[11] 1905[12] 1948 1953 1961 1971 1981 1991 1994 2002
Население 315 320 314 346 416 392 395 358 360 303
Извор за 1948-2002 г.: Државен завод за статистика на РМ.[13]

РодовиУреди

Селото Трпејца отсекогаш па сѐ до денес е населено исклучиво со Македонци од православна христијанска вероисповед.[2]

За стари родови од Трпејца се сметаат: Короновци, Филовци, Параловци, Ширевци и Ќеровци. Сите родови се староседелци во Трпејца и нивна куќна слава е Свети Никола. Во родот Короновци се знае и фамилија Симоноски која и е најстара фамилија во Трпејца. Се знае дека постои од 1770 година. Основоположник е Симон. Негови потомци се: Ѓорги, Климе, Петре, Зоран, Петар.

Општествени установиУреди

  • Поранешно основно училиште

Самоуправа и политикаУреди

Селото влегува во рамките на Општина Охрид, која била проширена при новата територијална поделба на Македонија во 2004 година.

Во периодот од 1996 до 2004 година, селото било дел од некогашната Општина Охрид.

Во периодот од 1965 до 1996 година, селото било сместено во големата општина Охрид.

Во периодот од 1955 до 1965 година, селото било дел од тогашната општина Охрид.

Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Галичица, во која покрај селото Трпејца, се наоѓале и селата Велгошти, Велестово, Елшани, Лескоец, Љубаништа, Коњско, Пештани, Рамне, Скребатно и Шипокно. Во периодот 1950-1952, селото било дел од општината Љубаништа, во која влегувале селата Љубаништа и Трпејца.

Изборно местоУреди

Во селото постои изборното место бр. 1292 според Државната изборна комисија, сместено во просториите на основното училиште.[14]

На претседателските избори во 2019 година, на ова изборно место биле запишани вкупно 273 гласачи.[15]

Културни и природни знаменитостиУреди

 
Поглед на главната селска црква „Св. Никола“
Археолошки наоѓалишта[16]
  • Бучила — средновековна населба;
  • Градиште — средновековна тврдина;
  • Заум — осамени наоди од старохристијанско време и средновековна населба;
  • Кале — населба од доцноантичкото време; и
  • Црна Пеш — некропола од неолитско време.
Цркви[17]
Параклиси
  • Параклис „Св. Спас“ на планината Галичица
Манастири
Пештери[18]
Природни реткости

Редовни настаниУреди

  • „На зајдисонце“ (крај на јули) — културна манифестација која опфаќа разни настани како: изложби, поетски читања, драмски изведби, музички настапи, промоции на книги, спортски натпревари;
  • Спасовден (селска слава) — се прославува од целото село во црквата Свети Спас која се наоѓа западно од Трпејца под месноста Корито на Галичица, каде некогаш селаните имале сточарски станови; и
  • Во црквата Св. Богородица на Заум секоја година на 4 јули, ден по летниот празник на Свети Наум Охридски, покрај богослужбата се одржува народен собор и прослава со кум од селото Трпејца при што се дели посен ручек.[19]

Култура и спортУреди

Секое лето во селото од 20 до 28 јули во организација на Здружението „За Трпејца со љубов“ се одржува културната манифестација „На зајдисонце“, која опфаќа повеќе културни настани како изложби, поетски читања, драмски изведби.

Во селото постои кајак-клубот „Рибар“.

ИселеништвоУреди

После Втората светска војна, околу 30 домаќинства од Трпејца се преселиле во Охрид. Иселеници од Трпејца има и во Ниш (3 к.), Америка (4 к.) и Бугарија.[2]

Според кажувања на жителите во седумдесеттите години на ХХ век, иселувањата престанале, што е случај и денес бидејќи селото одржува стабилен и еднаков број на жители.[2]

ГалеријаУреди

НаводиУреди

  1. 1,0 1,1 "Попис на Македонија" (PDF). Завод за статистика на Македонија. 2002. Посетено на 20 јануари 2020.
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 Трифуноски, Јован Ф. (1992). Охридско-струшка област : антропогеографска проучавања. Београд: Српска академија наука и уметности. ISBN 8670251582. OCLC 27418468.
  3. Ivanova, Olga, 1939-; Иванова, Олга, 1939-. Rečnik na iminjata na naselenite mesta vo R. Makedonija (B, Ǵ, E, J, N, R, T, Ḱ, U, F, H, Dž, Š). Skopje. ISBN 9786082200262. OCLC 909857299.CS1-одржување: повеќе имиња: список на автори (link)
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Панов, Митко (1998). Енциклопедија на селата во Република Македонија (PDF). Скопје: Патрија. стр. 303. Посетено на 20 јануари 2020.
  5. Василевска, Ана (2017-07-21). "Изложби и концерти во македонското Сен Тропе". МАКФАКС. Посетено на 2020-01-20.
  6. Мишо Јузмески: „Елшани - живот меѓу каменот и водата“, Елшани, 2009
  7. „Ресторан Рибар - Трпејца“
  8. „Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, с. 100-101.
  9. Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, с.252
  10. D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, рр. 162-163.
  11. К’нчов, Васил. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900
  12. Brancoff, D.M. „La Macédoine et sa Population Chrétienne“. Paris, 1905.
  13. "Население по возраст и по пол, по населени места, според пописите спроведени во Република Македонија по Втората светска војна". Државен завод за статистика.
  14. "Описи на ИМ". Посетено на 20 јануари 2020.
  15. "Претседателски избори 2019". Посетено на 20 јануари 2020.
  16. Коцо, Димче (1996). Археолошка карта на Република Македонија. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069
  17. Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски (2011). Валентина Божиновска (уред.). Карта на верски објекти во Македонија. Менора - Скопје: Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи. ISBN 978-608-65143-2-7.
  18. Манаковиќ Д., Андоновски Т., Колчаковски Д. (1993): Подземни карстни форми во Националниот парк “Галичица”. Годишен Зборник на ПМФ, Институт за Географија, бр. 31-32, стр.: 37-71, Скопје.
  19. Според кажување на Ристе Велески (28 години), жител на с. Трпејца. Забележал Марио Шаревски, на 14 јули 2015 г.

ПоврзаноУреди

Надворешни врскиУреди