Љубаништа

село во Општина Охрид


Љубаништа (поретко и како Љубаниште) — село во Општина Охрид, во околината на градот Охрид, во непосредна близина на манастирот Свети Наум.

Љубаништа
Поглед на Љубаништа.jpg

Поглед на селото Љубаништа

Љубаништа is located in Македонија
Љубаништа
Местоположба на Љубаништа во Македонија
Координати 40°55′0″N 20°46′59″E / 40.91667° N; 20.78306° E / 40.91667; 20.78306Координати: 40°55′0″N 20°46′59″E / 40.91667° N; 20.78306° E / 40.91667; 20.78306
Регион Logo of Southwestern Region, North Macedonia.svg Југозападен
Општина Coat of arms of Ohrid Municipality (2014).png Охрид
Област Охридско
Население 171[1] жит.
(поп. 2002)
Пошт. бр. 6322
Повик. бр. 046
Надм. вис. 800 м
Љубаништа на општинската карта
Љубаништа во Општина Охрид.svg

Атарот на Љубаништа во рамките на општината
Commons-logo.svg Љубаништа на Ризницата

Географија и местоположбаУреди

 
Поглед на селото Љубаништа

Ова село се наоѓа во Охридско, во најјужниот дел на територијата на Општина Охрид, недалеку од брегот на Охридското Езеро, чиј атар се допира со подрачјето на Општина Ресен и со државната гранична линија со Албанија.[2] Селото е ридско, на надморска височина од 800 метри. Се наоѓа на патот Охрид-Свети Наум, а од градот е оддалечено 29 километри.[2]

Селото се наоѓа во најјужниот дел на областа, сместено во близина на познатиот манастир „Св. Наум“, покрај македонско-албанската граница. Во близина на селото се наоѓа устието на реката Черава, која дотекува од Албанија и се влива во Охридското Езеро. На планинската падина јужно од селото постои изворот Чочков Извор, од кој во 1975 година бил спроведен водовод во селото. Покрај селото се наоѓаат и изворите на Дрим.[3]

Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Војтина, Пропас, Канџа, Присој, Корија, Рајца, Оскоруша и Лагот.[3]

Селото е од збиен тип. Поделено е на следниве маала: Булески, Аврамоски, Наумоски, Спировски и други.[3]

Селото Љубаништа се наоѓа на југоисточниот брег на Охридското Езеро, во непосредна близина на границата со Албанија (2 километри). Селото е оддалечено 29 километри јужно од градот Охрид, а 12 километри источно од градот Поградец, преку македонско-албанскиот граничен премин. Соседни села се Трпејца на север (во Македонија) и Тушемиште на запад (во Албанија).

ИсторијаУреди

Љубаништа е стара населба, што може да се увиди на селските гробишта, каде се забележуваат гробови и од средниот век. Првпат се споменува во 1582 година, кога тука живееле 70 христијански домаќинства.[3]

Постои предание дека за време на османлиското ропство селото било чифлиг на познатиот Џеладин-бег од Охрид. Бегот подоцна го поклонил селото на манастирот „Св. Наум“, а жителите ја обработувале манастирската земја како исполџии. Покрај нивите, на манастирот припаѓала и шумата на Галичица.[3]

Во XIX век, Љубаништа било село во Охридската каза, на Отоманското Царство.

СтопанствоУреди

 
Плажата во автокампот „Љубаништа“

Атарот е релативно голем и зафаќа простор од 38,5 км2. На него преовладуваат шумите на површина од 2.528 хектари, на пасиштата отпаѓаат 817 хектари, а обработливото земјиште 295 хектари.[2]

Селото, во основа, има мешовита земјоделска функција, која сепак во поново време се заменува со рекреативно-туристичка функција.[2]

По Втората светска војна, по одземањето на манастирската земја од страна на државата, било основано земјоделското друштво „Горица“ со седиште во Охрид. На подрачјето на селото се одгледувала винова лоза и имало овоштарници со јаболка.[3]

Селаните никогаш не се занимавале со риболов, иако селото е сместено во непосредна близина на езерото. Порано чувале стока, но денес сточарството е целосно напуштено.[3]

Во месноста Рајца, веднаш покрај езерото, бил подигнат автокамп. Исто така, во селото биле изградени и многу вили за туристички цели.[3]

НаселениеУреди

Во книгата „Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника“, издадена во Истанбул во 1878 година, во која е прикажена статистиката на машкото население од 1873 година, селото е посочено со 45 домаќинства и 125 жители.[4]

Според податоците на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) од 1900 година, во Љубаништа живееле 350 жители, сите Македонци.[5] Според секретарот на бугарската егзархија Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“), во 1905 година во Љубаништа имало 360 жители, патријаршисти.[6]

Љубаништа преминало од средно во мало село по големина. Така, во 1961 година селото броело 455 жители, а во 1994 година бројот се намалил на 185 жители, македонско население.[2]

Според последниот попис од 2002 година, во селото Љубаништа живееле 171 жител, од кои 169 Македонци, 1 Турчин и 1 останат.[1]

Во табелата во продолжение е направен преглед на населението во сите пописни години:

Година 1900[7] 1905[8] 1948 1953 1961 1971 1981 1991 1994 2002
Население 350 260 700 497 455 348 324 196 185 171
Извор за 1948-2002 г.: Државен завод за статистика на РМ.[9]

РодовиУреди

Љубаништа е македонско православно село, сите родови во селото се староседелски.[3]

Родови во Љубаништа се: Аврамовци (4 к.), Доневци (3 к.) и Јаневци (2 к.), како се мисли овие родови се староседелски. Од нив потекнуваат следните нивни гранки: Булевци (9 к.), Спировци (6 к.), Перовци (5 к.), Наумовци (5 к.), Пуљчевци (4 к.), Ристевци (1 к.), Трпевци (4 к.), Марковци (2 к.), Климовци (2 к.) и Ристевци (1 к.). Во ова село чести биле имињата Наум и Крстан.[3]

Според истражувањата на Бранислав Русиќ од крајот на 1940-тите, родови во селото биле:[10]

  • Староседелци: Балабановци (23 к.), Доневци (8 к.), Поповци (5 к.), Марковци (5 к.), Копчевци (2 к.) и Аврамовци (2 к.).
  • Со непознато потекло: Тутуневци (5 к.).
  • Доселеници: Пулчевци (7 к.), доселени се од некое село во Дебрца, кај Сини Вирови; Поповци (5 к.), доселени се на почетокот од XIX век од селото Лескоец во Преспа; Булевци (6 к.), доселени се околу 1860 година од селото Лактиње во Дебрца; Цапаровци (1 к.), доселени се околу 1865 година од селото Цапари кај Битола; Качаровци или Иловци (1 к.), доселени се во 1925 година од селото Пискупија кај Поградец; Крстевци или Журковци (2 к.), доселени се во 1908 година од маалото Колибарци кај манастирот „Св Наум“; Ристовци (3 к.), доселени се во XIX век од Билишта во Албанија. Живееле во маалото Колибарци; Јосиф Бачо (1 к.), и тие живееле во маалото Колибарци, а биле доселени во 1904 година од Мокра во Албанија; Чолаковци или Трајчевци (1 к.), живееле во маалото Колибарци.

Општествени установиУреди

 
Поранешен дом на културата
  • Поранешно основно училиште
  • Поранешен дом на културата
  • Поранешна пошта
  • Амбуланта

Самоуправа и политикаУреди

Селото влегува во рамките на Општина Охрид, која била проширена при новата територијална поделба на Македонија во 2004 година.

Во периодот од 1996 до 2004 година, селото било дел од некогашната Општина Охрид.

Во периодот од 1965 до 1996 година, селото било сместено во големата општина Охрид.

Во периодот од 1955 до 1965 година, селото било дел од тогашната општина Охрид.

Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Галичица, во која покрај селото Елшани, се наоѓале и селата Велгошти, Велестово, Лескоец, Љубаништа, Коњско, Пештани, Рамне, Скребатно, Трпејца и Шипокно. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на истоимената општина, во која влегувале селата Љубаништа и Трпејца

Изборно местоУреди

Во селото постои изборното место бр. 1291 според Државната изборна комисија, сместено во просториите на домот на културата.[11]

На претседателските избори во 2019 година, на ова изборно место биле запишани вкупно 154 гласачи.[12]

Културни и природни знаменитостиУреди

 
Поглед на главната селска црква „Св. Никола“
Археолошки наоѓалишта[13]
Цркви[14]
Манастири
  • Свети Наум — средновековен манастир, сместен во атарот на селото
Споменици

ЛичностиУреди

Борци во НОБУреди

Како борци во НОБ од селото Љубаништа биле следниве:[15]

  • Ванѓел Митрев Павлески — роден на 23 февруари 1922 година. Доброволно стапува во НОБ на Албанија во септември 1943 година. На 29 април 1944 година се приклучува кон Првата македонско-косовска ударна бригада. Загинува во борбите со балистите кај с. Росоки на 13 август 1944 година.
  • Коста Николов Додески — роден на 25 мај 1925 година. Доброволно стапува во Првата македонско-косовска ударна бригада на 28 април 1944 година. Во составот на Првата македонска ударна бригада загинува во несреќен случај при чистење на оружјето на 12 јули 1944 година кај с. Ржаново.
  • Крсте Стојанов Булески — роден на 22 август 1924 година. Доброволно стапува во Првата македонско-косовска ударна бригада на 28 април 1944 година. Како борец на Првата македонска ударна бригада, учествува на Сремскиот фронт, и загинува кај Товарник на 12 април 1945 година.
  • Мити Јованов Тасески — роден на 8 август 1922 година. Симпатизер е на движењето уште од 1941 година. Доброволно стапува во Првата македонско-косовска ударна бригада на 28 април 1944 година. Во составот на Првата македонска ударна бригада загинува на Сремскиот Фронт, на позиција кај Винковци на 13 април 1945 година.
  • Наум Јаќимов Николоски — роден на 1 декември 1922 година. На 6 септември 1944 година ја напушта бугарската окупаторска војска и стапува во редовите на НОБ. Како борец на Деветата македонска бригада, загинува во борбите со германските сили кај Неготино на 9 септември 1944 година.
  • Никола Јованов Пулчески — роден во 1907 година. Доброволно стапува во НОБ на 9 септември 1944 година. Како борец во Првата македонска ударна бригада загинува во борбите за Струга, кон крајот на октомври 1944 година.
  • Танас Несторов Ристески — роден на 13 јануари 1920 година. Доброволно стапува во Првата македонско-косовска ударна бригада на 28 април 1944 година. Загинува во втората борба за Дебар на 2 август 1944 година.

ИселеништвоУреди

Се знае за следните иселени родови од селото: Аврамовци (12 к.), живеат во Мешеишта и Иљовци (30 к.), живеат во Мороишта.[3]

По Втората светска војна, од селото се иселил голем број од населението, главно во градот Охрид.[3]

ГалеријаУреди

НаводиУреди

  1. 1,0 1,1 "Попис на Македонија" (PDF). Завод за статистика на Македонија. 2002. Посетено на 10 јануари 2020.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Панов, Митко (1998). Енциклопедија на селата во Република Македонија (PDF). Скопје: Патрија. стр. 184. Посетено на 10 јануари 2020.
  3. 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 Трифуноски, Јован Ф. (1992). Охридско-струшка област : антропогеографска проучавања. Београд: Српска академија наука и уметности. ISBN 8670251582. OCLC 27418468.
  4. „Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, с. 100-101.
  5. Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, с.252
  6. D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, рр. 162-163.
  7. К’нчов, Васил. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900
  8. Brancoff, D.M. „La Macédoine et sa Population Chrétienne“. Paris, 1905.
  9. "Население по возраст и по пол, по населени места, според пописите спроведени во Република Македонија по Втората светска војна". Државен завод за статистика.
  10. Русиќ, Бранислав. Охридско Поле. Архивски фонд на МАНУ АЕ 87/1.
  11. "Описи на ИМ". Посетено на 10 јануари 2020.
  12. "Претседателски избори 2019". Посетено на 10 јануари 2020.
  13. Коцо, Димче (1996). Археолошка карта на Република Македонија. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069
  14. Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски (2011). Валентина Божиновска (уред.). Карта на верски објекти во Македонија. Менора - Скопје: Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи. ISBN 978-608-65143-2-7.
  15. Охрид и охридско во борбата против фашизмот. ЗБОРНИК на паднатите борци во народно-ослободителната борба и револуција и жртвите на фашистичкиот терор во Охрид и охридско 1941-1945. Охрид. 1976.

ПоврзаноУреди

Надворешни врскиУреди