Холандски јазик

западногермански јазик

Холандски (За снимкава Nederlands ) — западногермански јазик, мајчин јазик на Холанѓаните. Јазикот е доминантен во Холандија, во повеќе од половината на Белгија и Суринам. Повеќето од говорниците на холандскиот јазик се наоѓаат во Европската Унија, каде е мајчин јазик на околу 23 милиони луѓе, а како втор јазик го зборуваат околу 5 милиони.[2][3]

Холандски јазик
Фламански јазик
Nederlands, Vlaams
Изговор[ˈneːdərlɑnts]  ( слушни)
Застапен воВоглавно во Холандија, Белгија, и Суринам; но и во Аруба, Курасао, Свети Мартин, како и во Франција.
ПодрачјеЗападна Европа, Јужна Америка и Карипски Острови.
Говорници23 милиони  (2006)[1]
вкупно: 28 милиони[2]
(без африканс)
Јазично семејство
Претходни облици:
Писмохоландска латиница
Статус
Службен во Аруба
 Белгија
 Курасао
 Холандија
 Свети Мартин (Холандија)
 Суринам
Бенелукс Бенелукс
Европска Унија ЕУ
Сојуз на јужноамерикански нации СЈАН
Признаен како малцински во ЈАР
 Намибија
 Индонезија
Регулативен органNederlandse Taalunie
(Холандски јазичен сојуз)
Јазични кодови
ISO 639-1nl
ISO 639-2dut (B)
nld (T)
ISO 639-3Разни:
nld — холандски/ фламански
vls — западнофламански
zea — зеландски
lim — лимбуршки
Linguasphere52-ACB-a (варијанти:
52-ACB-aa до -an)
{{{mapalt}}}
Региони каде се зборува холандскиот.
Холандски јазик
Писмо латиница
Пример Прв член од „Декларацијата за човекови права“
Текст Alle mensen worden vrij en gelijk in waardigheid en rechten geboren. Zij zijn begiftigd met verstand en geweten, en behoren zich jegens elkander in een geest van broederschap te gedragen.
Македонски Ситe чoвeчки суштeствa сe рaѓaaт слoбoдни и eднaкви пo дoстoинствo и прaвa. Tиe сe oбдaрeни сo рaзум и сoвeст и трeбa дa сe oднeсувaaт eдeн кoн друг вo дуxoт нa oпштo чoвeчкaтa припaднoст.
Портал: Јазици

Холандскиот е службен во Холандија, Белгија, Суринам, Аруба, Курасао и Свети Мартин. Холандските дијалекти се зборуваат и во делови од Франција или Германија, а во помал дел и во Индонезија,[б 1] и до пола милион Холанѓани кои живеат во САД, Канада и Австралија.[б 2] Кејпскохоландските дијалекти во Јужна Африка биле стандардизирани и денес се познати како африканс, јазик кој потекнува од холандскиот[б 3] и кој денес се зборува од 15 до 23 милиони луѓе во Јужноафриканската Република и Намибија.[б 4]

Холандскиот е сроден со германскиот и англискиот [б 5] и се вели дека е помеѓу овие два јазика.[б 6] Освен тоа што не подлегнал на промената на согласките, холандскиот - како и англискиот - не користи падежи, нема прегласи како граматички бележници и има морфолошки нивелирање.[б 7] Холандскиот има три рода,[4] но ова разграничување има мали граматички последици одошто тие во германскиот.[б 8] Холандскиот со германскиот ја споделува употребата на зборовниот редослед подмет-прирок-предмет во независни реченици, и подмет-предмет-прирок во зависни реченици.[б 9] Холандскиот зборовен фонд е воглавно од германско потекло, како и во германскиот и англискиот јазик, но има повеќе позајмени зборови од романските јазици во однос на германскиот, а помалку во однос на англискиот.[б 10]

ИмеУреди

Јазикот во македонскиот е познат како „холандски“, а матично јазикот се именува како nederlands. Овој поим се користи да се означи целокупниот јазик, со сите свои дијалекти и регионални варијации. Сепак, понекогаш, холандскиот јазик кој се зборува во Белгија се нарекува фламански.

КласификацијаУреди

Холандскиот е западногермански јазик, дел од групата на долнофранконски јазици, каде е класифициран со лимбуршкиот јазик, и двата јазика се издвојуваат со мешањето на карактеристиките на долногерманските и високогерманските дијалекти.[5] Од едната страна, холандскиот е дел од дијалектниот континуум со германскиот.

Сите три јазика подлегнале на промена на /θ/ > /d/, имаат обезвучување на крајна согласка (brood "леб" [broːt]), и издолжување на кратките самогласки во акцентирани отворени слогови, што пак довело до контрастивна самогласна должина која се користи како морфолошки бележник. Холандскиот се издвојува од долногерманските и високогерманските по задржувањето на согласните групи /sp/ и /st/, а /sk/ се променила во /sx/. Тој исто така не развил и-мутација како морфолошки бележник, иако некои источни дијалекти покажуваат знаци на ова. Во раните периоди, долнофранконските се издовојувале од долногерманските по одржувањето на тројниот множински глагол при конјугација, односно -un, -it, -unt (старохоландски) → -en, -t, -en (среднохоландски).

Во современиот холандски, поранешната наставка за второ лице множина (-t) се користиле за второ лице еднина, а за множина сите лица ја зеле наставката -en. (ik maak, jij maakt наспроти wij maken, jullie maken [јас правам, ти правиш наспроти ние правиме, вие правите]). Холандскиот и долногерманскиот покажуваат распад на постарите ol/ul/al + забна согласка во ol + забна согласка, но во холандскиот каде и да било да се појави /l/ таа е преконсонантна, а после кратки самогласки таа е вокализирана, на пример: хол: goud „злато“, zout „сол“, woud „шума“ - ДГ Gold, Solt, Woold : гер: Gold, Salz, Wald.

Со долногерманскиот, холандскиот споделува:

  • развојот на /xs/ > /ss/ (хол. vossen „лисици“, ossen „волови“, ДГ Vösse, Ossen и гер. Füchse, Ochsen)
  • /ft//xt/, иако е почесто во холандскиот (хол. zacht „меко“, ДГ sacht и гер.sanft, но хол. lucht „воздух“ наспроти ДГ. гер. Luft)
  • генерализација на дативот за сметка на акузативот за одредени заменки (хол. mij „мене“ (среднохол. di „тебе“), ДГ mi/di наспроти гер. mich/dich)
  • недостаток на втора согласна промена
  • монофтонгизација на *ai > ē и *au > ō, пр., хол. steen „камен“, oog „око“, ДГ Steen, Oog наспроти гер. Stein, Auge, иако ова не е точно за лимбуршкиот (sjtein, oug). Монофтонгизацијата во холандскиот не е целосна, и во некои зборови не е доследна klein („мал“) и geit („коза“).
  • губење на германското -z (што подоцна станало -r) во едносложни зборови. На пример, германскиот збор wir „ние“ одговара со холандскиот wij. Лимбуршкиот немал губење, veer.

Со германскиот, холандскиот споделува:

  • повратната заменка zich (гер. sich). Оваа е преземена од лимбуршкиот, и поради тоа во повеќето дијалекти заменката е hem/haar.
  • дифтонгизација на германските ē² > ie > i и ō > uo > u (хол. hier „тука“, voet „стапало“, гер. hier, Fuß (од постаро fuoz) наспроти ДГ hier [iː], foot)
  • озвучување на предвокалните почетн безвучни алвеоларни струјни согласки, на пример хол. zeven „седум“, гер. sieben и ДГ söven.

ПравописУреди

Холандскиот јазик се пишува со латиница, поточно холандска азбука. Холандската азбука е стандардната латинична азбука, но има еден диграф плус, тоа е ij. Јазикот има висок размер на удвоени букви, како согласки така и самогласки, поради создавањето на сложени зборови, но и поради правописните правила кои се воведени за да се разграничат различните самогласки во холандскиот.

големи букви
A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z
мали букви
a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z

Во холандскиот надредниот знак две точки (хол. trema) се користи за да се означи самогласка која треба да се изговори поединечно. Во скорешните правописни реформи, црта ги заменила точките во сложените зборови (пример, zeeëend [морска патка] се пишува како zee-eend). Надредниот знак за акцент се користи кај позајмени зборови, на пример café, но може да се користи за потенцирање или разграничување помеѓу две форми. Неговата најчеста употреба е да се разграничи меѓу неопределениот член 'een' и бројот 'één' (еден) (слично како кај македонските се и сè)

Холандскиот како втор јазикУреди

Како странски јазик, холандскиот воглавно се изучува во основните и средни училишта кои се во близина на Холандија и Фландрија. Во францускиот дел на Белгија, над 300.000 деца го изучуваат јазикот, но и околи 20.000 деца во германските сојузни држави Долна Саксонија и Северна Рајна-Вестфалија. Во Франција јазикот го изучуваат околу 7.000 деца (од кои 4.550 се во основните училишта).[6] Холандскиот е главен јазик за предавање во Суринам, дури и за луѓе за кои холандскиот не е мајчин.[7] Холандскиот јазик се изучува во различни образовни центри во Индонезија, а меѓу нив најпознат е Јазичниот центар Еразмо во Џакарта. Секоја година од 1.500 до 2.000 ученици го изучуваат јазикот во Центарот.[8] Вкупно, неколку илјадници Индонезијци го изучуваат јазикот како странски.[9]

На академско ниво, холандскиот се изучува во над 225 универзитети во над 40 држави. Околу 10.000 студенти во светот учат холандски во универзитетите.[10] Најголемиот број факултети каде се изучува холандскиот се во Германија (30 универзитети), а потоа следат Франција и САД со по 20 универзитети. 5 универзитети во Обединетото Кралство понуддуваат изучување на холандскиот.[6][11] Поради минатото владеење на Холандија со Индонезија, старите документи се испишани на холандски. Поради тоа, бројни универзитети го вклучуваат холандскиот како странски јазик, особено за студентите по право и историја.[12] Така, во Индонезија се добива бројка од 35.000 студенти.[10] Тешко е да се одреди бројката во Јужноамериканската Република, бидејќи академските програми на африканс го вклучуваат и холандскиот.[10] Во остатокот од светот, бројот на луѓе што го изучуваат холандскиот е многу мал.

ПоврзаноУреди

НаводиУреди

  1. (холандски) „Nederlands, wereldtaal“. Nederlandse Taalunie. 2010. Посетено на 2011-04-07.
  2. 2,0 2,1 European Commission (2006). „Special Eurobarometer 243: Europeans and their Languages (Survey)“ (PDF). Europa. Посетено на 2007-02-03. "1% of the EU population claims to speak Dutch well enough in order to have a conversation." (page 153)
  3. http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1498651/Netherlandic-language
  4. Особено зачувани во пишаниот јазик; cf. W. Haeseryn et al. (eds.), Algemene Nederlandse Spraakkunst (2nd ed., 1997), 160–161.
  5. Friedrich Maurer uses the term Istvaeonic instead of Franconian; see Friedrich Maurer (1942), Nordgermanen und Alemannen: Studien zur germanischen und frühdeutschen Sprachgeschichte, Stammes- und Volkskunde, Bern: Verlag Francke.
  6. 6,0 6,1 (холандски) Nederlands studeren wereldwijd, Nederlandse Taalunie, 2005
  7. (холандски) Het Nederlands op Surinaamse scholen. Short documentary on Dutch in Surinamese schools by the Nederlandse Taalunie
  8. Dutch worldwide: Indonesia: old ties, Nederlandse Taalunie, 2008
  9. Waar ben je nou? Nederlands leren in Indonesië. Short documentary on Dutch in Indonesia by the Nederlandse Taalunie
  10. 10,0 10,1 10,2 (холандски) Hoeveel studenten studeren er jaarlijks Nederlands aan universiteiten buiten het taalgebied?, Nederlandse Taalunie, 2008
  11. (холандски) Neerlandistiek Wereldwijd, Nederlandse Taalunie, 2007
  12. (холандски) Indonesië, Nederlandse Taalunie, 2008

БелешкиУреди

  1. Во Франција се зборува дијалектот познат како француски фламански дијалект. Има околу 80,000 луѓе што зборуваат холандски во Франција; види Simpson 2009, p. 307. Во француската Фландрија има од 50,000 до 100,000 фламански говорници; види Berdichevsky 2004, p. 90. Фламанскиот се зборува во северозападна Франција од околу 20,000 луѓе на секојдневна база и 40,000 луѓе повремено; види European Commission 2010.
    Дијалектен континуум постои меѓу холандскиот и германскиот и луксембуршкиот.
    Во 1941, 400,000 Индонезијци зборувале холандски, и холандскиот имал силно влијание врз индонезискиот; види Sneddon 2003, p. 161. Во 1941, околу 0.5% од населението од внатрешноста имале познавање од холандскиот; види Maier 2005, p. 12. На почетокот на Втората светска војна, околу 1 милион Азијци имале познавање од холандскиот, а уште пола милион пасивно знаеле холандски; види Jones 2008, p. xxxi. Многу постари Индонезијци може да зборуваат холандски како втор јазик; види Thomson 2003, p. 80. Некои од етничките Кинези во Индонезија зборуваат холандски меѓу себе; види Tan 2008, pp. 62–64, Erdentuğ & Colombijn 2002, p. 104. Холандскиот е зборуван од „мала група говорници“ во Индонезија; види Bussmann 2002, p. 83. Некои млади Индонезијци учат холандски како странски јазик бидејќи некои од нивните роднини знаат холандски, и во одредени кругови јазикот се смета за елитен; види Vos 2001, p. 91. Моментално, само образованите постари лица може да зборуваат холандски; види Ammon 2006, p. 2017. Околу 25% од сегашниот зборовен фонд на индонезискиот може да има врска со холандскиот, види Maier 2005, p. 17.
  2. 410,000 во САД, 159,000 во Канада, 47,000 во Австралија; види Simpson 2009, p. 307. Од 200,000 до 400,000 само во САД; види McGoldrick, Giordano & Garcia-Preto 2005, p. 536.
  3. Африканс е јазик-ќерка на холандскиот; види Booij 1995, p. 2, Jansen, Schreuder & Neijt 2007, p. 5, Mennen, Levelt & Gerrits 2006, p. 1, Booij 2003, p. 4, Hiskens, Auer & Kerswill 2005, p. 19, Heeringa & de Wet 2007, pp. 1, 3, 5.
    Африканс бил историски наречен кејпскохоландски; види Deumert & Vandenbussche 2003, p. 16, Conradie 2005, p. 208, Sebba 1997, p. 160, Langer & Davies 2005, p. 144, Deumert 2002, p. 3, Berdichevsky 2004, p. 130.
    Корените на африканс се наоѓаат во холандскиот од 17 век, односно се базира на дијалектите на холандскиот како што се зборувале во 17 век; види Holm 1989, p. 338, Geerts & Clyne 1992, p. 71, Mesthrie 1995, p. 214, Niesler, Louw & Roux 2005, p. 459.
    Африканс е опишан како креолски, делумно креолизиран јазик, или варијанта на холандскиот; види Sebba 2007, p. 116.
  4. Јазикот има најширока расна и географска распространетост од сите јазици во ЈАР; види Webb 2003, pp. 7, 8, Berdichevsky 2004, p. 131. Има најголема географска распространетост; види Alant 2004, p. 45.
    Доста многу е зборуван како втор јазик или пак трет јазик; види Deumert & Vandenbussche 2003, p. 16, Kamwangamalu 2004, p. 207, Myers-Scotton 2006, p. 389, Simpson 2008, p. 324, Palmer 2001, p. 141, Webb 2002, p. 74, Herriman & Burnaby 1996, p. 18, Page & Sonnenburg 2003, p. 7, Brook Napier 2007, pp. 69, 71.
    Се проценува дека околу 40% од Јужноафриканците имаат барем основно познавање од африканс; види Webb 2003, p. 7 McLean & McCormick 1996, p. 333. Африканс е лингва франка во Намибија; види Deumert 2004, p. 1, Adegbija 1994, p. 26, Batibo 2005, p. 79, Donaldson 1993, p. xiii, Deumert & Vandenbussche 2003, p. 16, Baker & Prys Jones 1997, p. 364, Domínguez & López 1995, p. 399, Page & Sonnenburg 2003, p. 8, CIA 2010.
    Додека вкупниот број на луѓе кои зборуваат африканс не е познат, проценките варираат од 15 до 23 милиони. Африканс го зборуваат околу 16,3 милиони; види de Swaan 2001, p. 216. Африканс има вкупно 16 милиони говорници; види Machan 2009, p. 174. Околу 9 милиони зборуваат африканс како втор или трет јазик; види Alant 2004, p. 45, Proost 2006, p. 402. Африканс има над 5 милиони говорници, и 15 милиони како втор јазик; види Réguer 2004, p. 20. Африканс има околу 6 милиони говорници и 16 милиони како втор јазик; види Domínguez & López 1995, p. 340. Во ЈАР, над 23 милиони луѓе зборуваат африканс, од кои третина се лица кои зборуваат африканс како мајчин јазик; види Page & Sonnenburg 2003, p. 7. „Црн африканс“, од околу 15 милиони лица; види Stell 2008–11, p. 1.
    Холандскиот и африканс се меѓусебно разбирливи; види Gooskens 2007, p. 453, Holm 1989, p. 338, Baker & Prys Jones 1997, p. 302, Egil Breivik & Håkon Jahr 1987, p. 232. За пишана меѓусебна разбирливост види Sebba 2007, p. 116, Sebba 1997, p. 161.
    Полесно е на луѓето кои зборуваат холандски да разберат африканс одошто обратно; види Gooskens 2007, p. 454.
  5. Холандскиот и англскиот се најсродни со германскиот; види Abraham 2006, p. 124. Холандскиот е најсроден со герамнскиот; види Czepluch & Abraham 2004, p. 13. Холандскиот и англискиот се сродни јазици; види Ingram 1989, p. 494, Todd 2004, p. 37, Kager 1989, p. 105, Hogg 2002, p. 134, De Bot, Lowie & Verspoor 2005, pp. 130, 166, Weissenborn & Höhle 2001, p. 209, Crisma & Longobarde 2009, p. 250. Холандскиот и англискиот се многу сродни јазици; види Fitzpatrick 2007, p. 188. Холандскиот, после фризискиот, е најсроден со англискиот; види Mallory & Adams 2006, p. 23, Classe 2000, p. 390, Hogg 2002, p. 3, Denning, Kessler & Leben 2007, p. 22. Англискиот е најсроден со холандскиот; види Lightfoot 1999, p. 22, и повеќе одошто со германскиот; види Sonnenschein 2008, p. 100, Kennedy Wyld 2009, p. 190.
  6. Холандскиот традиционално се смета како морфолошки помеѓу англискиот и германскиот, а синтаксно поблизок со германскиот; види Clyne 2003, p. 133. Холандскиот се позиционира меѓу англискиот и германскиот; види Putnam 2011, p. 108, Bussmann 2002, p. 83, Müller 1995, p. 121, Onysko & Michel 2010, p. 210. Типолошки, холандскиот е помеѓу англискиот и германскиот, имајќи сличен зборовен редослед со германскиот, граматички род и германски зборовен фонд. Сепак, мордолошки е поблизок до англискиот, и нема употреба на падежи; види Swan & Smith 2001, p. 6.
  7. Со англискиот, холандскиот ја споделува упростената морфологија и неупотребата на падежи; види Booij 1995, p. 1, Simpson 2009, p. 309. Како за споредба со германскиот, двата јазика не користат падежи; види Hogg 2002, p. 134, Abraham 2006, p. 118, Bussmann 2002, p. 83, Swan & Smith 2001, p. 6. Прегласот во холандскиот и англискиот не се користат; види Simpson 2009, p. 307, Lass 1994, p. 70, Deprez 1997, p. 251.
  8. Холандскиот, ефективно, има два рода; види Booij 1995, p. 1, Simpson 2009, p. 309, De Vogelaer 2009, p. 71. Граматичкиот род има слаби граматички последици во холандскиот; види Bussmann 2002, p. 84
  9. Simpson 2009, p. 307, Booij 1995, p. 1. Холандскиот и германскиот немаат фиксен зборовен редослед како во англискиот; види Hogg 2002, pp. 87, 134. Холандскиот го има скоро истиот зборовен редослед како и во германскиот; види Swan & Smith 2001, p. 6.
  10. Холандскиот има повеќе германски зборови од англискиот и повеќе романски зборови од германскиот; види Simpson 2009, p. 309, Swan & Smith 2001, p. 17. Зборовниот фонд на холандскиот е воглавно германски; види Swan & Smith 2001, p. 6. Холандскиот има најсличен зборвоен фонд со англискиот; види Mallory & Adams 2006, p. 1.

ЛитератураУреди

Надворешни врскиУреди