Бразда

село во Општина Чучер-Сандево


Бразда — село во Општина Чучер-Сандево, во областа Црногорија, во околината на градот Скопје.

Бразда
Селска чешма во Бразда.jpg

Селската чешма во Бразда

Бразда is located in Македонија
Бразда
Местоположба на Бразда во Македонија
Координати 42°4′50″N 21°23′54″E / 42.08056° N; 21.39833° E / 42.08056; 21.39833Координати: 42°4′50″N 21°23′54″E / 42.08056° N; 21.39833° E / 42.08056; 21.39833
Регион Logo of Skopje Region.svg Скопски
Општина Coat of arms of Čučer Sandevo Municipality.svg Чучер-Сандево
Област Црногорија
Население 480[1] жит.
(поп. 2002)
Пошт. бр. 1011
Повик. бр. 02
Шифра на КО 11004
Надм. вис. 442 м
Слава Мала Богородица
Бразда на општинската карта
Бразда во Општина Чучер-Сандево.svg

Атарот на Бразда во рамките на општината
Commons-logo.svg Бразда на Ризницата

Потекло на иметоУреди

Селото е споменато најпрвин како маало во турски документи од 1568 година. Се верува дека неговото име доаѓа од бразда, што значи мал довод или одвод на вода.[2]

Географија и местоположбаУреди

 
Игралиште во селото

Селото се наоѓа во северниот дел на Скопската Котлина, а во јужниот дел на територијата на Општина Чучер-Сандево.[3] Селото е рамничарско, на надморска височина од 390 метри. Денес, селото е скоро целосно споено со соседното село Глуво.[3]

Бразда претставува најјужно село на Скопска Црна Гора, сместено во долината на Бањанска Река, а во нејзиниот атар се спојуваат Бањанска и Кучевишка Река. Најголемиот дел од селото е сместено во долината, додека малку куќи се изградени на падините. Мештаните со вода за пиење се снабдувале од бунари и од три извори. Надвор од селото се наоѓаат уште извори.[4]

Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Градиште, Желковац, Рудина, Клопотенец, Штитиње, Сува Чешма, Чар, Под Црква, Чивлак, Под Чивлак, Железница, Мала Главичица, Голема Главичица, Поројница, Бучел, Луг, Кремењача, Жабарница, Данчов Брест, Барица, Вртачица, Отрувачка, Рудина, Мало Страиште, Големо Страиште, Јурија, Бањашница или Бражданска Река, Бунарче, Св. Атанасија, Гола Глава, Крст, Крњевац, Палишевина, Каменитица, Врчва Дубоки Дол, Мал Стенковац, Голем Стенковац, Орашац, Поповска Страна, Шамак, Први Дол, Пударница, Лепенац, Бардовски Рид, Визбеговско Орманче, Старо Џаде, Коњски Дол, Мало Градиште, Кучевица, Бањански Пат, Глушка Бања, Чучерски Мост, Мирковачки Рид и Марков Камен.[4]

Селото има збиен тип и е издолжено во насока северозапад-југоисток. Поделено е на маала, во кои постојат групирани куќи по родови.[4]

Селото Бразда се наоѓа во западниот дел, на крајот на подножјето од јужната страна на планината Скопска Црна Гора.

ИсторијаУреди

Селото е сместено околу ридот Градиште, на вливот на реките Бањанска и Кучевишка, поради што отсекогаш било погодно за живеење. Поради тоа, околината на селото покажува дека положбата била населена одамна, со остатоци до праисторијата.[4]

На Градиште како што кажува и самото негово име постоела тврдина, која била опкружена со ѕидини и важела за една од најзначајните во околината на Скопје. Од нејзе се штител сообраќајот на патот Скопје-Качаник.[4]

Месноста Св. Атанасија се наоѓа северозападно од селото и некогаш таму се наоѓала црква. Селаните и денес таму се собираат на зимски Атанасовден. Во месноста Видране, пак, покрај горниот дел на селото се наоѓала црква „Св. Спас“. Денес, таму се наоѓаат селските гробишта. Чивлак се наоѓа јужно од селото и некогаш таму било седиштето на турските владетели на поседите.[4]

Народната традиција верува дека пред основањето на чифлигот постоела мала словенска населба, каде се наоѓала црквата „Св. Троица“.[4]

За основањето на денешното село нема податоци. Прво споменување под ова име потекнува од втората половина на XV век.[4]

Народното предание наведува дека двете села, Глуво и Бразда, еднаш целосно биле напуштени. Подоцна, биле обновени од доселеници од некогашното село Марушани. Тоа село се наоѓало северозападно од Глуво, во подножјето на брдото Палишевина. Исто така, се верува дека од некогашното село Марушани се иселиле двајца браќа, кои подоцна ги обновиле двете села Глуво и Бразда, поради што имаат и заеднички атар.[4]

До крајот на турската власт во 1912 година, селото трпело напади од страна на муслиманските жители (особено од селото Никиштане) и не добивало заштита од страна на државата.[4]

Во XIX век, Бразда било село во Скопската каза, на Отоманското Царство.

Селото учествувало во НОБ со многубројни борци.[5]

СтопанствоУреди

 
Геодетска карта на Глуво и Бразда.

Атарот на селото, кој е заеднички со соседното село Глуво, зафаќа простор од 15,7 км2. На него преовладува обработливото земјиште на површина од 731,1 хектар, на пасиштата отпаѓаат 658,8 хектари, а на шумите само 0,5 хектари.[3]

НаселениеУреди

Според податоците на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) од 1900 година, во Бразда живееле 376 жители, сите Македонци.[6] Според егзархискиот секретар Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“), во 1905 година во Бразда имало 464 жители, под врховенството на Бугарската егзархија.[7]

Бразда е село кое е средно по големина, но со намалување на бројот на населението. Во 1961 година, селото броело 535 жители, а во 1994 година бројот се намалил на 449 жители, од кои 445 биле Македонци и 3 Срби.[3]

Според последниот попис од 2002 година, во селото Бразда живееле 480 жители, од кои 470 Македонци, 5 Србин и 5 останати.[1]

Во табелата во продолжение е направен преглед на населението во сите пописни години:

Година 1900[8] 1905[9] 1948 1953 1961 1971 1981 1991 1994 2002
Население 376 464 548 611 535 488 458 484 449 480
Извор за 1948-2002 г.: Државен завод за статистика на РМ.[10]

РодовиУреди

Бразда е македонско православно село. Сите родови се доселени, најмногу од денешните албански села Никиштане, Блаце и Паливоденица.[4]

Според истражувањата од 1960-тите родови во селото се: Славковци (12 к.) и Пејковци (15 к.), доселени се од сега албанското село Никиштане помеѓу 1840-1850 година.[11] Во родот Славковци се знае следната генеологија Богоја (жив на 60 г. во 1969 година) Бојко-Никола-Славко, кој се доселил во селото; Пршовци (4 к.), доселени се од селото Паливоденица кај Качаник; Јовчевци (6 к.), Живковци или Црсковци (7 к.), Бошковци (2 к.), Дапчевци (3 к.), Димовци (3 к.) и Јаневци (2 к.), доселени се од сега албанското село Блаце кај Качаник, во родот Живковци се знае следната генеологија Симон (жив на 70 г. во 1969 година) Велко-Стевко-Живко, основачот на родот кој се доселил; Којиќеви (5 к.), доселени се од местото Барица, кое лежело југозападно од Бразда; Данчевци (12 к.) и Кираџовци (3 к.), Кираџовци се гранка од Данчевци, доселени се од местото Данчев Брест кое лежело јужно од селото и Петковци (15 к.), Доклевци (3 к.) и Касовци (2 к.), доселени се однекаде.

Општествени установиУреди

 
Општествен објект во селото
  • Месна заедница

Самоуправа и политикаУреди

Селото влегува во рамките на Општина Чучер-Сандево и која не била променета при новата територијална поделба на Македонија во 2004 година.

Во периодот од 1996 до 2004 година, селото било дел од тогашната Општина Чучер-Сандево.

Во периодот од 1962 до 1996 година, селото било сместено во големата општина Кале.

Во периодот од 1955 до 1962 година, селото било дел од тогашната општина Бутељ. Потоа, оваа општината била распуштена и била префрлена во општината Кале.

Во периодот 1952-1955, селото било седиште на тогашната Општина Бразда, во која покрај селото Бразда, се наоѓале и селата Бањане, Блаце, Визбегово, Глуво, Горно Оризари, Горњане, Мирковци и Чучер. Во периодот 1950-1952, селото исто така било седиште на некогашната општина Бразда, во која влегувале селата Бањане, Бразда, Глуво, Горњане, Мирковци, Оризари и Чучер.

Изборно местоУреди

Во селото постои изборното место бр. 2466 според Државната изборна комисија, сместено во просториите на нов дом за млади.[12]

На претседателските избори во 2019 година, на ова изборно место биле запишани вкупно 432 гласачи.[13]

Културни и природни знаменитостиУреди

 
Поглед на главната селска црква „Рождество на Пресвета Богородица“
Археолошки наоѓалишта[14]
  • Градиште — утврдена населба од железното, раноантичкото, римското и доцноантичкото време;
  • Ѓорѓоец — водовод од римското време;
  • Царевец — населба од римското време; и
  • Видране (Св. Спас) — црква и некропола од среден век.[15]
Цркви[16]
Параклиси
Споменици
  • Спомен-плоча за загинатите борци од НОБ

Редовни настаниУреди

ЛичностиУреди

Потекло од Бразда

Култура и спортУреди

Во непосредна близина на селото се наоѓа и спортскиот аеродром Стенковец.

ИселеништвоУреди

Од селото порано имало иселување во селото Булачани, Пејковци или Црногорчеви (7 к.) и Бражданци (4 к.). Пред крајот на отоманскиот период, неколку домаќинства се преселиле во Бугарија.[4]

По Втората светска војна се отселиле 20 семејства, главно во Скопје.[4]

ГалеријаУреди

НаводиУреди

  1. 1,0 1,1 „Попис на Македонија“ (PDF). Завод за статистика на Македонија. 2002. Посетено на 5 февруари 2020.
  2. Иванова, Олга (2014). Речник на имињата на населените места во Р. Македонија : (Б,Ѓ,Е,Ј,Н,Р,Т,Ќ,У,Ф,Х,Џ,Ш). Скопје: Институт за македонски јазик „Крсте Мисирков“. стр. 69. ISBN 978-608-220-026-2.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Панов, Митко (1998). Енциклопедија на селата во Република Македонија (PDF). Скопје: Патрија. стр. 36. Посетено на 5 февруари 2019.
  4. 4,00 4,01 4,02 4,03 4,04 4,05 4,06 4,07 4,08 4,09 4,10 4,11 4,12 Trifunoski, Jovan F.; Трифуноски, Јован Ф. (1971). Skopska Crna gora : prirodna sredina, prošlost, naselja, stanovništvo i privreda : (sa skicama, fotografijama i kartom) = Skopska Crna Gora : antropogeographische Forschungen. Skopje: Универзитет „Св. Кирил и Методиј“. OCLC 637308591.
  5. Стојановски, Бојко (1999). Скопско Црногорие од Бразда до Брњарци. Скопје.
  6. Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 206
  7. D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, рр. 116-117.
  8. К’нчов, Васил. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900
  9. Brancoff, D.M. „La Macédoine et sa Population Chrétienne“. Paris, 1905.
  10. „Население по возраст и по пол, по населени места, според пописите спроведени во Република Македонија по Втората светска војна“. Државен завод за статистика.
  11. Трифуноски, Јован 1971: 74
  12. „Описи на ИМ“. Посетено на 5 февруари 2020.
  13. „Претседателски избори 2019“. Посетено на 5 февруари 2020.
  14. Коцо, Димче (1996). Археолошка карта на Република Македонија. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069
  15. Мештаните од с.Бразда откопале древна црква, за чие постоење знаеле предците!
  16. Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски (2011). Валентина Божиновска (уред.). Карта на верски објекти во Македонија. Менора - Скопје: Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи. ISBN 978-608-65143-2-7.
  17. Мало осветување на параклис

ПоврзаноУреди

Надворешни врскиУреди