Отвори го главното мени


Никола Пашиќ (1845-1926) е српки политичар и државник, а подоцна претседател на Влада на Србија и на Кралството Југославија. Еден од основачите на Радикалната партија и нејзин лидер.

Nikola Pasic.jpg
Роден 18 декември 1845
Заечар, Србија
Починал 10 декември 1926
Белград

БиографијаУреди

Роден на 18 декември 1845 во Заечар, Србија. Според некои податоци неговиот татко бил од Рогачево, село во Македонија. Според други татко му бил Бугарин од Габрово, а мајка му Бугарка од Видин, која по смртта на таткото се омажила за Србинот Пашиќ. Според некои тврдења рој бил Цинцар. Бидејќи живеел во регион во кој биле чести миграции, не е можно точно да се утврди негово потекло. Татко му бил трговец, а неговиот дедо пекар. Потекнува од слромно семејство, а своето образование го започнал доцна, дури на 11 годишна возраст. Поради чести преселувања учел во Заечар, Неготин и Крагуевац, каде што заврѓил гимназија на возраст од 21 година. Студирал на Технички факултет во Белград, потоа од владата на Србја бил стипендист во Цирих. Во тек на студииво Пвајцарија се запознал со водечките млади интелектуалци од каде го започнва своето политичко определување. А 1875 година потполно се откажува од својата професија за да може да се кандидира за народен пратеник, зошто според Уставот од 1869 година државните службеници немале право да бидат бирани на изборите. Оставката на работното место не му била прифатена, за да се спречи неговото политичко ангажирање, но по изборот му била усвоена. Пашиќ се придружил на српскиите востанициво востанието против турската власт.[1]

Политичка кариераУреди

Политичката кариера ја започнал во 1878 година како народни пратеник, во Заечар. Воидеолошка смисла поминал низ неколку фази: во младостиа бил социјалист и револуционер, потоа длабоко веривал во за парламентарна демократија, но својата политичка кариера во доцните години ја завршува како конзервативец.

Кога во 1881 година била основана Народна радикална партија, Пашиќ бил прв претседател на Главниот одбор. Паријата била мошне популарна и на избори во септември 1883 година освојила 54% гласови. Но кралот Милана Обреновиќ кој бил наклонет на австроунгарската опција не дозволил Пашиќ да формира влада и власта му ја предал на непартиската личност Никола Христиќ. Поради политиката на кралот Милан, највеќе пради одлука за одземање оружје од населението во источна Србија избива побуна Тимпчка буна, за која Кралот ги обвинил радикалите и Пашиќ бил принуден да избега во Бuгарија, а во одсуство бил осуден на смрт. Во Бигарија живеел шест години, се занимавал со својата професија, но имал и обид да учествива во политички живот на Бугарија. Бидејќи ја имал подршката на бигарската влада, кралот Милан тоа го зел како причина за да ја започнр Српско-бугарската војна во 1885 година. По поразот што го доживеал, кралот ги амнестирал осудените, освен Пашиќ, кој морал да остане во прогонство се до абдикција на Милан Обреновиќ во 1889 година кога бил амнестиран од новоформираната влада на чело со Сава Грујиќ

Бил Претседател на Владата на Србија во периодот 1893-1894, а од доаѓањето на власт на крал Петар (1904), па сè до смртта, бил и министер за надворешни работи или Претседател на Влада. Имал забележлива улога во создавањето на Кралство СХС, која ја застапува на Париската мировна конференција, борејќи се за остварување на големосрпските интереси на Балканот.

За претседател на Народна скупштина на Србија е избран на 13 октомври 1889 година и на таа функција бил до 9 јануари 1892 година. За претседател Народна скупштина е биран уште два пати, од 13 јун 1893. до априла 1895 година и од 12 јула 1897 до 29 јун 1898 гпдина. Бил озбран и за градоначалник на Белград од 11 јануари 1890 до 26 јануари 1891 година и повторно од 22 јануари 1897 до 25 новемвро 1897 година.

За претседател на влада на Република Србија прв пат бил избран на 23 февруари 1891 година, но поради политичкото несогласување и отворено непријателство на Обреновић поднел оставка на 22 август 1892 година. Додека бил претседател на владата, ја обавувал и функцијата министер за надворешни работи.

Кога кралот Александар Обреновиќ по државен удар се прогласил полнолетен и преел управување со државата, за да го намали влијанието на Пашиќ го испратил како специјален претставник на српската влада во Санкт Петербург во периоду 18931894 година. Поради несогласување со внатрешната и надворешната политика на кралот Александар, Пашиќ ја напусштил соработката, а во 1897, поранешниот крал Милан и крал Александар владееле ѕаедно и го осудиле Пашиќ на 9 месеци затвор поради поранешната изјава во списанието „Самоуправа“.

По обид за атентат на 6 јули 1899година врз него крал Милан објавува дека атентатот го извека Радикалната партија и ги апсат сите водечки членови, меѓу кои и Пашиќ. Кралот барал смртна казна макар за Никола Пашиќ и Коста Таушановиќ, но Австроунгарска се плашела дека осудата без докази може да предиѕвика судир со Русијаи му се заканила на Милан дека обреновиќи ќе бидат бојкотирани диколку го осудат Пашиќ. Без да има сознанија за вмешаноста на Австроунгарија во негов предмет, пашиќ приѕнал дека Радикална партија не била наклонета на династијата Обреновиќ и во спогодба со министер за внатрешни работи бил осуден на 5 години, но бил пуштен веднаш на слобода. Во време на преостанатото владеење на Александар Обреновиќ, Пашиќ останал надвор од политичкиот живот, но Александар често го повикувал на консултации на кпи Пашиќ останувал најчесто воздржан тврдеќи дека не се занимава со политика.

Политичка кариера во време на Петар КараѓорѓевиќУреди

Никола Пашиќ не учествувал во заговор за преврат што е извршен на 29 маја 1903 година кога биле убиени кралот и и кралицата Драга, како и претседател на влада Димитрије Цинцар-Марковиќ и министер за војна Милован Павловиќ. Радикалната партија победила на избори на 4 октобар 1903 година и владеела со Србија речи си цели 15 години. Пашиќ не бил на чело на сите влади. Неговата партија на почеток не сакала да го подржи именувањето на Петар Караѓорѓевиќ за крал, но согледувајќи го неговото обраѕование и предаденоста кон демократски принципи, Пашиќ го подржал и до крајот на нивно владеење односот помеѓу нив бил исклучително добар. Во време на негово управување со владата, Србија била изложена на огромни притисоци од страна на Австроунгарија, царинска војна, со што на Србија ѝ се нанесувани тешки економски загуби. Поради превратот, а под влијание на Британска влада Пашиќ бил приморан да ги пенѕионира и казни учесниците во преврат, а големи немири и незадоволство биле предизвикани и со австроунгарската анексија на БиХ. Пашиќ немал голема подршка ни од својот најголем сојузник Русија бидејќи таја била во војна со Јапонија.

 
Пашиќ со грчкиот премиер Елефтериос Венизелос, во 1913

Пашиќ формирал уште две влади (од 24 октомври 1909 до 4 јул 1911 година и од 12 септември 1912 година). Бил еден од основачи на Балкански сојуз кој подоцна ќе предизвика Прва и Втора балканска војна во која Србија ќе ја зголеми својата територија со ослободување на тнр. Стара Србија што ја претставувале Рашка, Косово, делови на Метохја и Вардарска Македонија од Османското царство. Бил претседател на делегација на Србија на мировна конференција во Букурешт во 1913 година.

Пашиќ бил во судир со некои воени круговима околу начин на управување со новостечени територии. Се залагал да бидат вклучени во српски политички и административен систем стекнат низ демократските избори, додека војската барала воена управа на тие територии. По една година несогласувања Пашиќ го сменил воениот управител на „Стара Србија“ и закажал избори за 1914 година, но тие биле соречени со почеток на Прва светска војна.

НаводиУреди

  1. Казимировић, Васа (1990). Никола Пашић и његово доба, 1845-1926. Београд: Нова Европа.