Галиште

село во Општина Кавадарци

Галиште — село во Општина Кавадарци. Денес нема жители.[1]

Галиште
Галиште is located in Македонија
Галиште
Местоположба на Галиште во Македонија
Координати 41°19′16″N 21°51′50″E / 41.32111° СГШ; 21.86389° ИГД / 41.32111; 21.86389Координати: 41°19′16″N 21°51′50″E / 41.32111° СГШ; 21.86389° ИГД / 41.32111; 21.86389
Регион Logo of Vardar Region.svg Вардарски
Општина Coat of arms of Kavadarci Municipality.svg Кавадарци
Област Мариово
Население 0 жит.
(поп. 2002)
Пошт. бр. 1423
Повик. бр. 043
Шифра на КО 11008
Надм. вис. 740 м
Галиште на општинската карта
Галиште во Општина Кавадарци.svg

Атарот на Галиште во рамките на општината
Commons-logo.svg Галиште на Ризницата

Географија и местоположбаУреди

Селото е сместено во источниот дел на областа Тиквешко Мариово, на надморска височина од 740 м. Има многу голем атар кој зафаќа површина од 52,1 км2. Се претпоставува дека во постаро време Галиште се наоѓало на друго место поради положбата на црквата „Св. Атанасиј“.[2]

Околу возвишението на селото течат потоци кои подолу ја образуваат Галишка Река, која пак тече во јужен правец и завршува како притока на Црна на јужната атарска граница.

ИсторијаУреди

Подрачјето на Галиште е населено уште од доцната антика, за што сведочат археолошките наоѓалишта во околината.[3]

Меѓу околното население постои легенда за основањето и настанокот на името на селото, која вели дека во некое многу дамнешно минато во овој крај живееле тројца браќа: Гале кој заминал преку Трибор и го основал Галиште, Вито кој се населил и го основал Витолиште и Раде кој заминал преку Дрен Планина и го основал Радобил.[4]

Следат османлиски пописни податоци за Галиште од XV и XVI век кои го покажуваат растот на селото според бројот на неговите домаќинства:

Статистички документ[5] Домаќинства Неженети Вдовици Годишен приход
Дефтер бр. 4 од 1476/77 г. 4 152
Дефтер бр. 16 од 1481/82 г. 5 187
Дефтер бр. 73 од 1519 г. 26 4 1 1363
Дефтер бр. 149 од 1528/29 г. 37 1 1425
Дефтер бр. 232 од 1544/45 г. 30 5 1015

Во XIX век Галиште било чисто македонско село во Рожденската нахија (Мариово) на Тиквешката каза на Отоманското Царство. Во „Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника“ се вели дека во 1873 г. Галиште (Galischté) било село со 49 домаќинства, сочинети од 232 жители Македонци.[6][7] Според статистиката на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) од 1900 г. Галишта имало 700 жители, сите Македонци христијани.[6][8]

За народните носии во селото мариовскиот војвода Васил Балевски напишал:

Носијата на мажите и жените е сосема поинаква од онаа во Река и Тиквешко. Таа е бела кај мажите со малку вез, а кај жените со многу вез, која достигнува до 5-6 оки волнена преѓа. Појасите на жените се волнени плетени остри како женска коса и долги. Опашувањето претставува еден многу дебел прстен околу половината, направен од многу плетеници. Над челото потстрижени (цулувци), а од кај ушите се долги потстрижени и се нарекуваат кркма. Вода носат на глава. Мажите си ги носат ризите над гаќите и се опашуваат со разнобојни појаси (кемери).[9]


СтопанствоУреди

Галиште има полјоделско-шумарско стопанство. Според податок од 1998 г. селото располага со 4.011,7 ха шуми, 155,3 ха обработливо земјиште и само 16,7 ха пасишта.

ДемографијаУреди

Иако порано било релативно големо село, Галиште почнало да се раселува во XX век, така што веќе по Втората светска војна имало значително помалку жители. Намалувањето на населението продолжило и понатаму, при што најдраматичниот пад се случил во 1970-тите, сведувајќи се од 292 жители во 1971 на само 15 жители во 1981 г. Во следните периоди имало по двајца жители, а според пописот од 2002 година, Галиште веќе немало ниеден жител.[1]

Во табелата во продолжение е направен преглед на населението во сите пописни години:

Година 1900[10] 1905[11] 1948 1953 1961 1971 1981 1991 1994 2002
Население 700 420 399 418 292 15 2 2 0
Извор за 1948-2002 г.: Државен завод за статистика на РМ.[12]

Културни и природни знаменитостиУреди

Цркви
Археолошки наоѓалишта[3]

ЛичностиУреди

ИселеништвоУреди

Според истражувањата направени во 1920-тите, родови со потекло од Галиште има во следниве населени места во тиквешкиот и мариовскиот крај:[13]

  • Бегниште: Кулевци (1 куќи)
  • Беловодица: Баба-Брезкинци (1 куќа) потекнуваат од домазет Стојан кој дошол од Царевиќ во 1910 г., а таму неговиот род е доселен од Галиште
  • Бојанчиште: Лазовци (1 куќа) доселени најпрвин во Полошко
  • Драдња: Дипиновци (6 куќи)
  • Праведник: Марчевци (4 куќи; наречени и Мијаилевци и Јуруковци), доселени во XIX век

НаводиУреди

  1. 1,0 1,1 „Попис на Македонија“ (PDF). Завод за статистика на Македонија. 2002. Посетено на 29 јануари 2021.
  2. Панов, Митко (1998). Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски, и аграрни обележја (изд. I.). Скопје: Патрија. стр. 66-67. ISBN 9989-862-00-1.
  3. 3,0 3,1 Грозданов, Цветан; Коцо, Димче; и др. (1996). Археолошка карта на Република Македонија. Т. 2. Скопје: МАНУ. стр. 146. ISBN 9989-649-28-6.
  4. Според кажување на мештани на Витолиште. Забележал Марио Шаревски на 24 мај 2015 г.
  5. „Галиште (Galiste) село во Тиквешко Мариово“. Итар Пејо. Посетено на 3 март 2014.
  6. 6,0 6,1 Како што е општопознато, Македонците во бугарските извори се присвојуваат и водат како Бугари, и покрај признанието дека самите отсекогаш се изјаснувале како Македонци.
  7. „Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 80 - 81.
  8. Кѫнчовъ, Василъ (1900). Македония. Етнография и статистика. София: Българското книжовно дружество. стр. 156. ISBN 954430424X.
  9. Балевски, Васил. Спомени на двама четници на ВМОРО 1904-1908, „Акшеана 2007“, София, 2008, стр. 32.
  10. К’нчов, Васил. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900
  11. Brancoff, D.M. „La Macédoine et sa Population Chrétienne“. Paris, 1905.
  12. „Население по возраст и по пол, по населени места, според пописите спроведени во Република Македонија по Втората светска војна“. Државен завод за статистика.
  13. Радовановиќ, Воислав. Тиквеш и Рајец. Београд, 1924

Надворешни врскиУреди