Велебрдо

село во Општина Маврово и Ростуша


Велебрдо — село во Општина Маврово и Ростуше, во областа Долна Река, во околината на градот Дебар.

Велебрдо
Викиекспедиција Река 68.jpg

Поглед на селото од црквата „Св. Илија“ во соседното Битуше

Велебрдо is located in Македонија
Велебрдо
Местоположба на Велебрдо во Македонија
Координати 41°37′3″N 20°35′53″E / 41.61750° N; 20.59806° E / 41.61750; 20.59806Координати: 41°37′3″N 20°35′53″E / 41.61750° N; 20.59806° E / 41.61750; 20.59806
Регион Logo of Polog Region.svg Полошки
Општина Coat of arms of Mavrovo and Rostuša Municipality.svg Маврово и Ростуше
Област Долна Река
Население 750[1] жит.
(поп. 2002)
Пошт. бр. 1254
Повик. бр. 042
Шифра на КО 07011
Надм. вис. 837 м
Велебрдо на општинската карта
Велебрдо во Општина Маврово и Ростуша.svg

Атарот на Велебрдо во рамките на општината
Commons-logo.svg Велебрдо на Ризницата

Потекло на иметоУреди

Селото се верува дека го добило името од својот основач наречен Веле.[2]

Географија и местоположбаУреди

 
Панорама на селото

Велебрдо се наоѓа во областа Долна Река, во југозападниот дел на територијата на Општина Маврово и Ростуше, во долината на реката Радика, од нејзината десна страна.[3] Селото е ридско, сместено на надморска височина од 840 метри.[3]

Селото е сместено на средно висока тераса, над реката Радика.[2] Оддалечено е 2 километри од општинското средиште Ростуше, 20 километри од Дебар и 53 километри од Гостивар.

Селото има збиен тип и куќите се збиени на горниот дел од терасата, додека подолу се наоѓаат ниви.[2]

Во непосредна близина на селото, односно на левиот брег од реката Радика, се наоѓа и познатиот Бигорски манастир. До селото води асфалтен пат, а поголемиот дел од куќите се нови и современи.

Поради стрмниот предел, селото е изложено на опасност од свлечишта. Во близина на селото е активно и свлечиштето „Велебрдо“, кое последен пат било активно во периодот 1996-1999.[4]

ИсторијаУреди

Во XIX век, Велебрдо било село во Реканската каза, на Отоманското Царство.

СтопанствоУреди

Селото зафаќа простор од 7,6 км2. На него преовладуваат шумите на површина 336,3 хектари, пасиштата заземаат 296,4 хектари, додека на обработливото земјиште отпаѓаат 61,1 хектари.[3]

Селото, во основа, нема некоја развиена аграрна функција.[3]

НаселениеУреди

Во делото „Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника“, издадено во Цариград во 1878 година, кое прикажува статистика за машкото население во 1873 година, Велебрдо е посочено како село со 100 домаќинства и 216 жители.[5]

Според статистиката на Васил К'нчов („Македонија, етнографија и статистика“) од 1900 година, селото има 536 Македонци (156 христијани и 380 муслимани).[6] Според егзархискиот секретар Димитар Мишев, („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во Велебрдо имало 174 Македонци, под врховенството на Бугарската егзархија.[7]

Во 1961 година, селото броело 775 жители, од кои 637 биле Турци, а 129 Македонци, додека во 1994 година бројот се зголемил на 860 жители, од кои 186 биле Турци, 97 Македонци, а 575 се запишани како останати.[3]

Според последниот попис од 2002 година, во селото Велебрдо живееле 750 жители, од кои:[1]

* Жителите кои се изјасниле како Турци, всушност претставуваат Македонци со исламска вероисповед, бидејќи најголем дел од нив се изјасниле дека македонскиот јазик им е мајчин.

Низ годините ова било вкупното население и етничка припадност на населението во Велебрдо:

Години Македонци Албанци Турци Ост. Вкупно
1948 610
1953 444 11 128 104 687
1961 129 5 637 4 775
1971 311 0 448 36 795
1981 237 3 27 630 897
1991 106 1 21 841 969
1994 97 1 186 576 860
2002 609 6 132 3 750

* Извор: Државен завод за статистика на Република Македонија (1953-2002), според податоци од официјалните пописи во соодветните години

РодовиУреди

Во Велебрдо отсекогаш живееле Македонци. Според записите на Томо Смилјаниќ - Брадина на почетокот на ХХ век во Велебрдо живееле следните македонски муслимански и христијански родови:[2]

  • Муслимански родови: Билевци (7 к.), сместени на Чука, издвоени од другите; Исламовци (2 к.); Османовци (8 к.); Мавмутовци (4 к.); Саловци (4 к.); Вејсовци (5 к.); Селмановци (6 к.) и Садиковци (8 к.).
  • Христијански родови: Митковци (10 к.); Алексовци (4 к.); Арсовци (1 к.); Николовци (1 к.) и Стојановци (1 к.).

Општествени установиУреди

Самоуправа и политикаУреди

Селото се наоѓа во рамките на новосоздадената Општина Маврово и Ростуше, која настанала со територијалната поделба на Македонија во 2004 година. Претходно селото припаѓало на поранешната Општина Ростуше, која со измените во Законот за територијална поделба на Македонија била припоена со Општина Маврови Анови, со што двете општини ја создале новата Општина Маврово и Ростуше, во која денес се наоѓа селото.

Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Гостивар, додека во периодот по војната од 1957 до 1965 година се наоѓала во некогашната општина Маврово. Во рамките на општина Ростуше се наоѓало во периодот 1955-1957.

Во периодот 1952-1955, селото било дел од Општина Ростуше, во која покрај Велебрдо се наоѓале и Аџиевци, Битуше, Галичник, Јанче, Присојница, Ростуше, Сушица и Требиште. Во периодот 1950-1952 година, селото припаѓало на Општина Ростуше, во која влегувале селата Битуше, Велебрдо и Ростуше.

Изборно местоУреди

Во селото постои изборното место бр. 0471 според Државната изборна комисија, сместено во простории на основното училиште.[8]

На претседателските избори во 2019 година, на ова изборно место биле запишани вкупно 862 гласачи.[9]

Културни и природни знаменитостиУреди

Цркви[10]
Џамии[10]

ЛичностиУреди

Родени или потекло од Велебрдо

ГалеријаУреди

НаводиУреди

  1. 1,0 1,1 „Попис на Македонија“ (PDF). Завод за статистика на Македонија. 2002. Посетено на 15 април 2020.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Смиљаниќ; Тома (1925). Mijaci, Gorna Reka i Mavrovsko Polje. Белград: Српска кралска академија. OCLC 28398861.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Панов, Митко (1998). Енциклопедија на селата во Република Македонија (PDF). Скопје: Патрија. стр. 50. Посетено на 15 април 2020.
  4. Група автори (2016). „Свлечишта“. Студија за геодиверзитетот и геонаследството на Република Македонија и другите компоненти на природата (PDF). Скопје: Министерство за животна средина и просторно планирање. стр. 72. ISBN 978-9989-110-90-0.
  5. „Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, стр. 174-175.
  6. Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900. стр. 263.
  7. Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, рp. 184-185.
  8. „Описи на ИМ“. Посетено на 15 април 2020.
  9. „Претседателски избори 2019“. Посетено на 15 април 2020.
  10. 10,0 10,1 Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски (2011). Валентина Божиновска (уред.). Карта на верски објекти во Македонија. Менора - Скопје: Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи. ISBN 978-608-65143-2-7.

ПоврзаноУреди

Надворешни врскиУреди