Барања

географско-историска област во Унгарија

Барања (хрватски: Baranja; унгарски: Baranya) ― географски и историски регион помеѓу реките Дунав и Драва, сместен во Панонската Низина. Неговата територија е поделена меѓу Унгарија и Хрватска. Во Унгарија, регионот е вклучен во Округот Барања, додека во Хрватска, тој е дел од Осиечко-барањската Жупанија.

Карта на регионот Барања поделен меѓу Унгарија и Хрватска

Име уреди

Името на регионот потекнува од словенскиот збор „бара“, така што името Барања значи „мочуриште“. И денес големи делови од регионот се мочуришта, како што е природниот резерват Копачки Рит на неговиот југоисток. Друга теорија вели дека името на регионот доаѓа од хрватскиот и унгарскиот збор барањи, што значи рог од овен (Ovis).

Историја уреди

 
Округот Барања во 14 век.

Историски, регионот Барања бил дел од Римската Империја, хунската номадска држава, Кралството на Остроготите, Кралството на Ломбардите, Аварското Кралство, Франкија, Кнежеството Балатон, Бугарското Ханство/Царство, Кралството Унгарија, Отоманската Империја, Хабсбуршката Монархија, Австриската Империја и Австроунгарија. Во поголемиот дел од 20 век, регионот бил поделен меѓу Унгарија и Југославија. Од 1991 година, таа е поделена меѓу Хрватска и Унгарија.

Регионот Барања бил населен од Словените во 6 век, а во 9 век бил дел од словенското Долнопанонско Кнежевство. Старуте Унгарци пристигнале во областа во 9 век, а Округот Барања се појавил како еден од првите окрузи на Кралството Унгарија, во 11 век. Овој округ го опфаќал не само денешниот регион Барања, туку и еден дел од денешна Славонија, на јужната страна на реката Драва.

Во 16 век, Отоманската Империја ја зазела Барања и ја вклучила во Мохачкиот Санџак, османлиска административна единица, со седиште во градот Мохач. Подоцна Печкиот Санџак бил создаден од северозападниот дел на Мохачкиот Санџак. По воспоставувањето на османлиската власт областа била населена од луѓе од Босна.[1] Кон крајот на 17 век Барања била заземена од Хабсбуршката Монархија и Округот Барања бил обновен во рамките на Хабсбуршкото Кралство Унгарија. Под Хабсбурговците, областа била населена од Германци; вкупниот број на германски доселеници кои се преселиле од различни делови на Германија во Унгарија помеѓу 1686 и 1829 година се проценува на 150.000. Службеното име Дунавски Шваби е користено за оваа група на население од 1922 година. Хрватите масовно се преселувале од Босна во Славонија и Барања по отоманското повлекување, а ова население денес е познато како Шокци.[2]

 
Големиот народен собор на Србите, Буњевците и другите Словени во Банат, Бачка и Барања, одржан во Нови Сад на 25 ноември 1918 година. Соборот прогласил присоединување на регионите Банат, Бачка и Барања кон Кралството Србија.

Во 1918 година, целиот регион бил заземен од српските војници. Големиот народен собор на Србите, Буњевците и другите Словени во Банат, Бачка и Барања било собрание одржано во Нови Сад на 25 ноември 1918 година, кое го прогласило обединувањето на Банат, Бачка и Барања со Кралството Србија. Последователно, ќе биде управувано од новосоздаденото Кралство на Србите, Хрватите и Словенците (подоцна познато како Југославија). За кратко време (во 1918–1919 година), Барања бил дел од регионот Банат, Бачка и Барања, кој бил управуван од Народната управа од Нови Сад. Со Тријанонскиот договор (дел од Версајскиот мир) во 1920 година, регионот Барања бил формално поделен меѓу Унгарија и Кралството СХС, но де факто останал под управа на вторите до 1921 година. На 14 август 1921 година била прогласена Српско-унгарската Република Барања-Баја. Вклучувала северни делови од регионите Барања и Бачка, кои биле доделени на Унгарија со договорот. На 21-25 август 1921 година, Републиката била укината и нејзината територија била вклучена во Унгарија, како што претходно било решено со Тријанонскиот договор. Северниот дел на Барања во Унгарија станал унгарскиот Округ Барања.

 
Споменик на Битката кај Батина (1944).

Јужниот (југословенски) дел од регионот бил дел од Новисадскиот Округ помеѓу 1918 и 1922 година, дел од Бачката Област помеѓу 1922 и 1929 година, а во 1929 година бил вклучен во Дунавската Бановина, покраина на Кралството Југославија. Во 1941 година, југословенската Барања била заземења од Унгарија, но била вратена на Југославија во 1944 година. Во 1944–1945 година, југословенска Барања била дел од САП Војводина, додека во 1945 година била доделена на Народна Република Хрватска.

За време на Хрватската војна за независност во 1991 година, таа паднала под контрола на самопрогласениот САО Источна Славонија, Барања и Западен Срем, кои станале дел од непризнаената самопрогласена Република Српска Краина. По завршувањето на војната (во 1995 година), нејзината територија била мирно вклучена во Хрватска во 1998 година, со Ердутскиот договор. Според договорот, управата на Обединетите нации ја водел од 1996 до 1998 година, кога беше вратен под целосен суверенитет на Хрватска. Денес, хрватскиот дел на Барања е дел од Осиечко-барањската Жупанија.

Штифолдци уреди

Штилфолците (германски: Stifolder) или Штилфолсфофци (Stiffoller Shvove) е римокатоличка подгрупа на таканаречените Дунавски Шваби. Нивните предци некогаш дошле околу 1717-1804 година, од Хохстифт Фулда и околината, (Римокатоличка епархија Фулда), и се населиле во Барања.[3] Тие го задржале својот јазик и култура, до крајот на Втората светска војна. По Втората светска војна, мнозинството Дунавски Шваби биле протерани во сојузничкозаземената Германија и сојузничкозаземената Австрија како резултат на Потсдамскиот договор.[4] Само неколку луѓе можат да зборуваат на стариот штифолдски дијалект (Stiffolerisch Schvovish). Исто така, една салама е именувана по овој народ.[5]

Географија уреди

Барања е поделена меѓу Унгарија и Хрватска, а поголемиот дел од регионот се наоѓа во Унгарија. Унгарскиот дел од регионот во исто време со Округот Барања, додека во Хрватска опфаќа само дел од Осиечко-барањската Жупанија. Современата унгарска употреба на зборот Барања, обично се однесува само на унгарскиот дел, додека поимите Дравакоз (Drávaköz) и Дравасог (Drávaszög;дравски агол“) се користени за хрватскиот дел на Барања.

Унгарска Барања уреди

 
Округот Барања во Унгарија.

Некои од важните градови и паланки во унгарска Барања (со бројки на население од пописот од 2001 година):

  • Печ (158.942)
  • Комло (27.462)
  • Мохач (19.085)
  • Сигет (11.492)
  • Шиклош (10.384)
  • Сентлоринц (7.265)
  • Печварад (4.104)
  • Бољ (3.715)
  • Шашд (3.570)
  • Харкањ (3.519)
  • Шеље (3.248)
  • Вилањ (2.793)

Хрватск Барања уреди

 
Осијечко-барањската Жупанија во рамките на Хрватска.

Поголеми населени места во хрватска Барања (со бројки на население од пописот од 2001 година):[6]

  • Бели Манастир (10.986)
  • Дарда (7.062)
  • Биље (5.480)
  • Кнежеви Виногради (5.186)
  • Драж (3.356)
  • Чеминац (2.856)
  • Петловац (2.743)
  • Јагодњак (2.537)
  • Поповац (2.427)
  • Приградските населби Тврѓавица и Подравље во градот Осиек

Главна населба во хрватската Барања е Бели Манастир со население од 8.671 жители (попис 2001 година). Повеќето општини во хрватската Барања имаат хрватско етничко мнозинство со мало малцинство на Дунавски Шваби. Општина Јагодњак има српско етничко мнозинство, а Општина Кнежеви Виногради има унгарско мнозинство.

Демографија уреди

Унгарска Барања уреди

Во 2001 година, населението на унгарска Барања (Округ Барања) броело 407.448 жители, вклучувајќи:[7]

Хрватска Барања уреди

Во 2011 година, населението на хрватска Барања броело 39.420 жители, меѓу кои:[8]

  • Хрвати: 23.041 (58,45%)
  • Срби: 7.278 (18,46%)
  • Унгарци: 5.980 (15,17%)
  • Германци: 3.121 (7,92%)

Галерија уреди

Поврзано уреди

Наводи уреди

  1. Nihad Kulenović, 2016, Cross border cooperation between Baranja and Tuzla Region, http://baza.gskos.hr/Graniceidentiteti.pdf #page=234
  2. Hadžihusejnović-Valašek, Miroslava (март 1993). „Baranja je "tvrd orah". Analiza istraživanja i popularizacije tradicijske baranjske folklorne glazbe“ [Baranja is "tough nut". Records and popularisation analysis of traditional Baranja folk music] (PDF). Studia ethnologica Croatica (хрватски). Катедра за етнологија и културолошка антропологија, Филозофски факултет, Универзитет во Загреб. 4: 194. ISSN 1330-3627. Посетено на 13 април 2024.
  3. „Ihr Herz schlägt im Süden / [1], "Stifoller" Kolonisten in der Tolnau und Branau/Ungarn, 1717-1804 ; so könnte es gewesen sein“. WorldCat.org. Посетено на 13 април 2024.
  4. „Das Hochstift Fulda“.
  5. „The best salami in Hungary“. 25 јули 2018.
  6. „SAS Output“. Dzs.hr. Посетено на 13 април 2024.
  7. „Archived copy“. Архивирано од изворникот на 2007-09-27. Посетено на 13 април 2024.CS1-одржување: архивиран примерок како наслов (link)
  8. „Popis stanovništva Baranje prema narodnosti“. Архивирано од изворникот на 2018-09-09. Посетено на 13 април 2024.

Надворешни врски уреди