Балиски јазик

Балиски јазик (Basa Bali) — јазик од поширокото малајско-полинезиски семејство кој го говорат 3,3 милиони луѓе[1] на индонезискиот остров Бали, на северот на Пенида, западниот дел на Ломбок и источна Јава.[2] Највеќето говорници на балискиот го владеат и индонезискиот јазик.

Балиски
ᬪᬵᬱᬩᬮᬶ, ᬩᬲᬩᬮᬶ
Bhāṣa Bali, Basa Bali
Aksara Bali1.png
Застапен воИндонезија
ПодрачјеБали, Пенида, Ломбок и Јава
НародБалијци, Балиаги
Говорници3,3 милиони  (2000)
Јазично семејство
Претходни облици:
старобалиски
  • балиски
Писмолатиница, балиско
Јазични кодови
ISO 639-2ban
ISO 639-3ban

Во 2011, Културната агенција на Бали објавила дека на островот Бали нема повеќе од 1 милион жители што го користат балискиот јазик во секојдневниот живот бидејќи во градовите родителите говорат само на индонезиски (па дури и англиски), а истиот има исчезнато од установите и медиумите. Најголемиот дел од населението не го владее и користи балиското писмо, а во секојдневието, јазикот се употребува смешан со индонезиски. Меѓутоа, иселениците во други подрачја вон Бали го користат јазикот во изворен облик и затоа тие играат важна улога во неговото зачувување.[3]

Повисоките регистри на јазикот имаат многу заемки од јаванскиот. На Бали се користи и кави (стар облик на класичниот јавански) во богослужби, обреди и свечености.

ФонологијаУреди

СамогласкиУреди

Предни Средни Задни
Затворени i u
Средни e ə o
Отворени a

Литературниот правопис ги означува обата гласа /a/ и /ə/ со a. Меѓутоа, a обично се изговара како [ə] кога стои на крајот на зборот, а [ə] се јавува и во претставките ma-, pa- и da-.[4]

СогласкиУреди

Уснени Забни Предно-
непчени
Задно-
непчени
Гласилни
Избувни p b t d c ɟ k ɡ
Носни m n ɲ ŋ
Струјни s h
Трепетни r
Странични l
Приближни w j

АкцентУреди

Акцентот во балискиот паѓа на последниот слог.[4]

ГраматикаУреди

Зборовниот ред е сличен на индонезискиот, а глаголите и имениките исто така минимално се менуваат. Меѓутоа, изведувањето игра значајна улога и се користат наставки за определен и неопределен член, како и присвојност (по избор).[4]

РегистриУреди

Балискиот има разни регистри зависно од односот кон и статусот на соговорникот: низок (basa ketah), среден (basa madia) и висок (basa singgih). Високиот се карактеризира со многу заемки од санскрит и јавански.

БројкиУреди

Јазикот користи декаден броен систем, но има и голем број на зборови за поединечни бројки како 45, 175 и 1600.

ПисмоУреди

Балискиот денес се пишува на латиница, но порано се користело балиското писмо.

Балиско писмоУреди

 
сновни знаци од балиското писмо
  Главна статија: „Балиско писмо.

Балиското писмо („чаракан“) е азбучнослоговно писмо (абугида) и води изворно потекло од индиското писмо брами и е речиси исто како јаванското. Најстариот пронајден запис на ова писмо датира од XI век, но денес само малку луѓе имаат познавања од него.[5]

ЛатиницаУреди

Денес во улилиштата на Бали се изучува само латиницата, локално наречена Tulisan Bali.[6]

ПоврзаноУреди

НаводиУреди

  1. Податок од 2000 г.
  2. Ethnologue
  3. „Балискиот јазик никогаш нема да умре“. The Jakarta Post. 30 март 2012. (англиски)
  4. 4,0 4,1 4,2 Spitzing, Günter (2002). Practical Balinese: Phrasebook and Dictionary. Rutland VT: Tuttle Publishing. стр. 22.
  5. Omniglot
  6. Јазиците на Бали – Bali Vision (англиски)

Надворешни врскиУреди