Отвори го главното мени

Гватемала (шпански: Guatemala), официјално Република Гватемала (República de Guatemala) — држава во Средна Америка. На север и запад се граничи со Мексико, на северозапад со Белизе и на југоисток со Ел Салвадор и Хондурас. На југозапад државата излегува на Тихиот Океан, додека на исток излегува на Карипското Море.

Република Гватемала
República de Guatemala  (шпански)
Знаме Грб
Гесло
  • "Libre Crezca Fecundo"[1]
  • "El País de la Eterna Primavera"
  • "The Land of the Eternal Spring"[2]
ХимнаHimno Nacional de Guatemala
Државна химна на Гватемала

Главен град
(и најголем)
Гватемала
14°38′N 90°30′W / 14.633° СГШ; 90.500° ЗГД / 14.633; -90.500
Службен јазик шпански
Народности (2010)
Демоним Гватемалци
Уредување унитарна претседателска република
 •  Претседател Алехандро Малдонадо Агире (в.д.)
 •  Потпретседател непополнето
Законодавство Собрание на Републиката
Независност од Шпанското царство
 •  Прогласена 15 септември 1821 
 •  од
Првото Мексиканско царство
1 јули 1823 
 •  Сегашен устав 31 мај 1985 
Површина
 •  Вкупна 108.889 км2 (107.)
 •  Вода (%) 0.4
Население
 •  проценка за 2014 г. 15,806,675[3] (66.)
 •  Густина 129 жит/км2 (85.)
БДП (ПКМ) проценка за 2012 г.
 •  Вкупен $78.681 billion[4] 
 •  По жител $5,208[4] 
БДП (номинален) проценка за 2012 г.
 •  Вкупно $49.880 billion[4] 
 •  По жител $3,302[4] 
Џиниев коеф. (2007)55.1
висок
ИЧР (2013) 0.628[5]
среден · 125th
Валута кецал (GTQ)
Часовен појас CST (UTC−6)
Се вози на right
НДД .gt
Повик. бр. +502

Вкупната површина на Гватемала е 108.890 километри квадратни каде живеат околу 13.276.517 жители. Главен град на државата е истоимениот град Гватемала и Гватемала има 23 официјални јазици. Гватемала е претседателска република. Државата има големо природно богатство и со богат растителен и животински свет.[6]

ЕтимологијаУреди

Потеклото на името Гватемала не е сосема познато, но биле предложени неколку теории за истото. Првата теорија вели дека името „Гватемала“ потекнува од мајанско-толтечкиот јазик што во превод би значело „земја на дрва“. Друга теорија вели дека името потекнува од наватлскиот израз „Quauhtitlan“ што во превод би значело „помеѓу дрва“. Куаухтитлан било името на Тлошкалтеканските војници кои го придружувале Педро де Алварадо за време на шпанската инвазија на територијата.[7]

ИсторијаУреди

  Главна статија: „Историја на Гватемала.

Географија и климаУреди

  Главна статија: „Географија на Гватемала.
 
Карта на Гватемала.

Гватемала е планинска земја, освен во јужниот дел на земјата каде се наоѓаат низини. Два планински масива се протегаат низ Гватемала од запад кон исток и ја делат државата на три големи географски региони: висорамнини, пацифичкиот брег и регионот Петен. Скоро сите поголеми градови се наоѓаат во висорамнинските предели на пацифичкиот брег. Највисока точка во Гватемала, но и во Средна Америка, е вулканот Тахумулко со 4.220 метри надморска височина.

Реките во Гватемала се кратки и се влеваат то Тихиот Океан и Карипското Море. Поголеми реки во Гватемала се Полочик, Дулсе, Мотагуа и Усумасинта.

Гватемала долго време тврдела дека нејзини територии биле окупирани од Белизе, независна соседска држава. Гватемала го признала Белизе во 1990 година но со тоа спорот не се затворил.[8][9] Вкупната површина на Гватемала изнесува 108.890, каде живеат околу 13.276.517 жители. Главен град на државата е градот Гватемала. Гватемала се граничи на север и запад со Мексико, на северозапад со Белизе и на југоисток со Ел Салвадор и Хондурас. На југозапад државата излегува на Тихиот Океан, додека на исток излегува на Карипското Море.

Политички системУреди

  Главна статија: „Политики на Гватемала.

Гватемала е претседателска република, каде шеф на државата и шеф на владата е претседателот. Извршната власт во државата е во рацете на владата. Законодавната власт е во рацете на владата и во Конгресот на Републиката. Судската власт е независна власт во Гватемала.

Административна поделбаУреди

ЕкономијаУреди

 
Пазар во Зунил.
  Главна статија: „Економија на Гватемала.

Според ЦИА, БНП по глава на жител во Гватемала изнесува 5.000 американски долари, но сепак оваа земја во развој има многу социјални проблеми и е меѓу 10. најсиромашни држави во Северна Америка.[10] Приходот во државата не е еднакво распореден меѓу населението и така скоро половина од населението живее во сиромаштија и државата има невработеност од 3.2%.

Што се однесува за странските инвестиции во Гветамала, приловот на пари од гватемалската емиграција се најголем странски приход.[11]

Население, јазик и вероисповедУреди

  Главна статија: „Демографија на Гватемала.
 
Лингвистичка карта на Гватемала.

Според ЦИА, Гватемала има население од 12.728.111. Околу 40% од населението се мешани, односно луѓе од бело и староседелско население. 16% од населението на Гватемала е со бело потекло, воглавно од Европа или Азија, потоа следат Киче со 9.1%, Какчикелци со 8.4%, Мами со 7.9% и Кекчи со 6.3%. Околу 8.6% од населението се класифицирани како станати мајански народи, додека 0.2% не се Маи. Така, Гватемала има 40% староседелско население.[12]

Иако шпанскиот јазик е официјален јазик во државата, тој не е најмногу зборуван помеѓу староседелското население, ниту пак како втор јазик. Во Гватемала се зборуваат 21 мајански јазик и два немајански јазици односно шинкаски јазик и гарифуна јазик. Според гватемалскиот закон, шпанскиот е официјален јазик, додека останатите се национални јазици[13] Сепак шпанскиот како прв или втор јазик го зборуваат околу 93% од населението.

Околу 50 до 60% од населението се Католици, 40% се Протестанти и околу 1% се припадници на мајанска релгија.[14]

КултураУреди

 
Гватемалки во традиционална облека.
  Главна статија: „Култура во Гватемала.

Главниот град на државата е центар на голем број библиотеки и музеи, меѓу кои се и Нациналната архива, Националната библиотека и Музејот на археологија и етнологија кои имаат голем број на артефакти за Маите. Постојат исто така и приватни музеи кои воглавно се фокусираат на мајанската цивилизација. Скоро во секоја општина во државата има по еден музеј.

НаводиУреди

  1. Banco de Guatemala 1996.
  2. Aguirre 1949, стр. 254.
  3. Instituto Nacional de Estadística 2014.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 International Monetary Fund 2013.
  5. United Nations 2011.
  6. „Biodiversity Hotspots-Mesoamerica-Overview“. Conservation International. конс. 2007-02-01. 
  7. Guatemala QuestConnect.org. (accessed 1 февруари, 2010).
  8. Montserrat Gorina-Ysern. „OAS Mediates in Belize-Guatemala Border Dispute“. ASIL Insights. American Society of International Law. конс. 2007-04-29. 
  9. Jorge Luján Muñoz, director general. (2005). Historia General de Guatemala. Guatemala: Asociación de Amigos del País. ISBN 84-88622-07-4. 
  10. CIA - The World Factbook - Rank Order - GDP - per capita (PPP)
  11. CIA - The World Factbook - Guatemala
  12. „Guatemala“. World Factbook. CIA. конс. 2007-12-17. 
  13. „Ley de Idiomas Nacionales, Decreto Número 19-2003“ (PDF) (Spanish). El Conreso de la Republica de Guatemala. конс. 2007-06-10. 
  14. state department

ПоврзаноУреди

Надворешни врскиУреди