Утописки социјализам

 

Тип на градба дизајнирана од Шарл Фурие

Утопискиот социјализам е термин кој често се користи за да се опише првата струја на модерниот социјализам и социјалистичка мисла, како што е примерот на работата на Анри де Сен-Симон, Шарл Фурие, Етјен Кабе и Роберт Овен.[1][2] Утопискиот социјализам често се опишува како презентација на визии и контури за имагинарни или футуристички идеални општества, при што позитивните идеали се главната причина за придвижување на општеството во таква насока. Подоцнежните социјалисти и критичарите на утопискиот социјализам гледале на утопискиот социјализам како неadekvaten на реалните материјални услови на постојното општество. Овие визии за идеални општества се натпреваруваа со револуционерните и социјалдемократските движења.[3]

Како поим или етикета, утопискиот социјализам најчесто се применува или се користи за дефинирање на оние социјалисти кои живееле во првата четвртина на 19 век, на кои подоцнежните социјалисти им ја припишувале етикетата утописец како навредлив за да имплицираат наивност и ги отфрлaле нивните идеи како фантастични и нереални.[4] Слична на мислата што се појавила на почетокот на 20 век, што го истакнува случајот за социјализмот на морална основа е етичкиот социјализам.[5]

Една клучна разлика помеѓу утописките социјалисти и другите социјалисти, како што се повеќето анархисти и марксисти, е тоа што утописките социјалисти генерално не веруваат дека каква било форма на класна борба или социјална револуција е неопходна за да се појави социјализмот. Утописките социјалисти веруваат дека луѓето од сите класи можат доброволно да го усвојат нивниот план за општеството, доколку тој е убедливо претставен. [3] Тие чувствуваат дека нивната форма на кооперативен социјализам може да се воспостави меѓу истомислениците во постојното општество и дека нивните мали заедници можат да ја покажат изводливоста на нивниот план за општеството. [3] Поради оваа тенденција, утопискиот социјализам беше поврзан и со класичниот радикализам, левичарска либерална идеологија.

Развој

уреди

Терминот утописки социјализам бил воведен од Карл Маркс во „За безмилосна критика на сè“ во 1843 година, а потоа се развил во Комунистичкиот манифест во 1848 година.Терминот го користеле подоцнежните социјалистички мислители за да ги опишат раните социјалистички или квази-социјалистички интелектуалци кои создале хипотетички визии за егалитарни, комунални, меритократски или други поими за совршени општества без да размислуваат како овие општества може да се создадат или одржат.

Во Сиромаштијата на филозофијата, Маркс ги критикувал економските и филозофските аргументи на Прудон изнесени во Системот на економски контрадикции или Филозофијата на сиромаштијата. Маркс го обвинил Прудон дека сака да се издигне над буржоазијата . Во историјата на Марксовата мисла и марксизмот, ова дело е клучно во дистинкцијата помеѓу концептите на утопискиот социјализам и она што Маркс и марксистите го тврделе како научен социјализам. Иако утописките социјалисти споделувале малку политички, социјални или економски перспективи, Маркс и Енгелс тврделе дека споделуваат одредени интелектуални карактеристики. Во Комунистичкиот манифест, Маркс и Фридрих Енгелс напишале:[6]

Неразвиената состојба на класната борба, како и нивната сопствена околина, предизвикуваат социјалистите од овој вид да се сметаат себеси за далеку супериорни за сите класни антагонизми. Сакаат да ја подобрат состојбата на секој член на општеството, дури и на најомилените. Оттука, тие вообичаено се повикуваат на општеството во целина, без разлика на класа; не, по предност, на владеачката класа. Зашто, како луѓето, кога еднаш ќе го разберат својот систем, не можат да го видат во најдобриот можен план за најдобрата можна состојба на општеството? Оттука, тие ја отфрлаат секоја политичка, а особено секoja револуционерна акција; тие сакаат да ги постигнат своите цели со мирни средства и настојуваат, со мали експерименти, нужно осудени на неуспех, и со силата на примерот, да го отворат патот кон новото општествено Евангелие.

Маркс и Енгелс го поврзувале утопискиот социјализам со комунитарниот социјализам кој на сличен начин гледа на воспоставување на мали, намерни заедници, како стратегија за постигнување, и како конечна форма на социјалистичко општество.[7] Маркс и Енгелс го користеле терминот научен социјализам за да го опишат типот на социјализам каков што тие го гледале каков се развива. Според Енгелс, социјализмот не бил „случајно откритие на овој или оној генијален мозок, туку неопходен исход на борбата меѓу две историски развиени класи, имено пролетаријатот и буржоазијата. Неговата задача повеќе не била да произведува општество како што е можно посовршено, но да се испита историско-економскиот тек на настаните од кои овие класи и нивниот антагонизам нужно произлегле, и да се откријат во економските услови, и на тој начин да се создадат средства за завршување на конфликтот“. Критичарите тврдат дека утописките социјалисти кои основале експериментални заедници всушност се обидувале да го применат научниот метод во човековата општествена организација и затоа не биле утописки. Врз основа на дефиницијата на Карл Попер за науката како „практика на експериментирање, хипотеза и тест“, Џошуа Муравчик тврдел дека „Овен и Фурие и нивните следбеници биле вистинските „научни социјалисти“. Тие ја погодиле идејата за социјализам и ја тестираа со обидот да формираат социјалистички заедници“. Спротивно на тоа, Муравчик понатаму тврдел дека Маркс направил непроверливи предвидувања за иднината и дека ставот на Маркс - дека социјализмот ќе биде создаден од безлични историски сили може да доведе до заклучок дека е непотребно да се стремиме кон социјализам бидејќи тоа сепак ќе се случи.

Социјалните немири меѓу работникот и работодавачот во едно општество произлегувале од растот на производните сили како што се технологијата и природните ресурси кои се главните причини за социјалниот и економскиот развој.[8] Овие производни сили барале начин на производство, или економски систем, кој се засновал на правата на приватна сопственост и институции кои ја одредувале платата за трудот.[8] Дополнително, капиталистичките владетели ги контролираат начините на производство. Оваа идеолошка економска структура им овозможувала на буржоазите да го поткопаат работничкиот сензибилитет за нивното место во општеството, бидејќи буржоазите управувале со општеството во нивните сопствени интереси. Овие владетели на општеството го искористувале односот помеѓу трудот и капиталот, дозволувајќи им да го максимизираат својот профит.[9] За Маркс и Енгелс, профитерството преку експлоатација на работниците било суштинското прашање на капитализмот, објаснувајќи ги нивните верувања за угнетување на работничката класа. Капитализмот ќе достигне одредена фаза, од која една не може да го напредува општеството напред, што ќе резултира со сеење на социјализмот.[9] Како социјалист, Маркс ги теоретизираше внатрешните неуспеси на капитализмот. Тој опишал како тензиите меѓу производните сили и начините на производство ќе доведат до пропаст на капитализмот преку социјална револуција.[8] Предводник на револуцијата ќе биде пролетаријатот, со оглед на тоа што преовладувањето на буржоазата ќе заврши. Визијата на Маркс за неговото општество утврдило дека нема да има класи, слобода на човештвото и можност за труд од личен интерес за да се ослободи од секое отуѓување.[10] Според мислењето на Маркс, социјалистичкото општество би ги подобрило животите на работничката класа со воведување еднаквост за сите.

Од средината на 19 век, Енгелс го надминал утопистичкиот социјализам во однос на интелектуалниот развој и бројот на приврзаници. Едно време речиси половина од населението во светот живеело под режими кои тврделе дека се марксистички.[11] Струите како Овенизмот и Фуриеризмот го привлекле интересот на бројни подоцнежни автори, но не успеале да се натпреваруваат со сега доминантните марксистички и анархистички школи на политичко ниво. Забележано е дека тие извршиле значително влијание врз појавата на нови религиозни движења како што се спиритизмот и окултизмот.[12] [13]

Се сметало дека утописките социјалисти сакале да ги прошират принципите на Француската револуција со цел да создадат порационално општество. И покрај тоа што подоцнежните социјалисти ги означиле како утописки, нивните цели не биле секогаш утописки и нивните вредности често вклучувале ригидна поддршка за научниот метод и создавањето општество засновано на научно разбирање.[14]

Во литературата и во практиката

уреди
 
Утописки социјалистички памфлет на швајцарскиот социјален лекар Рудолф Сатермајстер (1802–1868)

Едвард Белами (1850–1898) го објавил „Гледајќи наназад“ во 1888 година, утописки романтичен роман за идното социјалистичко општество. Во утопијата на Белами, имотот бил заеднички, а парите биле заменети со систем на еднаков кредит за сите. Важела една година и не можело да се пренесува меѓу поединци, кредитните трошоци требало да се следат преку „кредитни картички“ (кои немаат никаква сличност со модерните кредитни картички кои се алатки за финансирање на долгот). Работата била задолжителна од 21 до 40 години и била организирана преку различни оддели на индустриската армија на која припаѓале повеќето граѓани. Работното време требало драстично да се намали поради технолошкиот напредок (вклучувајќи го и организацискиот). Се очекувало луѓето да бидат мотивирани од религијата на солидарност, а криминалното однесување се третирало како форма на ментална болест или „атавизам“. Книгата е рангирана како втор или трет бестселер во своето време (по Колибата на чичо Том и Бен Хур). Во 1897 година, Белами објавил продолжение со наслов Еднаквост како одговор на неговите критичари и на кое му недостасувало Индустриската армија и други авторитарни аспекти.

Вилијам Морис (1834–1896) објавил „Вести од никаде“ во 1890 година, делумно како одговор на Белами „Поглед наназад“, што тој го поистоветувал со социјализмот на фабијците како што е Сиднеј Веб. Визијата на Морис за идното социјалистичко општество било насочена околу неговиот концепт за корисна работа наспроти бескорисната работа и откупувањето на човечкиот труд. Морис верувал дека целата работа треба да биде уметничка, во смисла дека на работникот треба да му биде и пријатно и да биде излез за креативност. Така, концепцијата на Морис за трудот има голема сличност со онаа на Фурие, додека онаа на Белами (намалувањето на трудот) е повеќе слична на онаа на Сен-Симон или во аспекти на Маркс.

Црквата Братство во Британија и Комуната за живот и труд во Русија се засноваа на христијанските анархистички идеи на Лав Толстој (1828–1910). Пјер Жозеф Прудон (1809-1865) и Питер Кропоткин (1842-1921) пишувале за анархистичките форми на социјализам во своите книги. Прудон напишал што е сопственост? (1840) и Системот на економски противречности или Филозофијата на сиромаштијата (1847). Кропоткин ги напишал Освојувањето на лебот (1892) и Полињата, фабриките и работилниците (1912). Многу од анархистичките колективи формирани во Шпанија, особено во Арагон и Каталонија, за време на Шпанската граѓанска војна се засновале на нивните идеи. Додека поврзувањето со различни теми е секогаш корисно за да се максимизира изложеноста, анархизмот не произлегува од утопистичкиот социјализам и повеќето анархисти би ја сметале асоцијацијата во суштина за марксистичка навреда дизајнирана да го намали кредибилитетот на анархизмот меѓу социјалистите.[15]

Многу учесници во историското движење кибуц во Израел биле мотивирани од утописките социјалистички идеи. [16] Аугустин Соши (1892–1984) поголемиот дел од својот живот го поминал истражувајќи и учествувајќи во многу видови социјалистички заедници. Соши напишал за своите искуства во неговата автобиографија Пазете се! Анархист! Бихејвиоралниот психолог Б.Ф. Скинер (1904–1990) го објавил Волден два во 1948 година. Заедницата Твин Оакс првично се засновала на неговите идеи. Урсула Ле Гвин (1929-2018) пишувал за осиромашеното анархистичко општество во нејзината книга „Обеснетите“, објавена во 1974 година, во која анархистите се согласуваат да ја напуштат својата матична планета и да колонизираат едвај населлива месечина за да избегнат крвава револуција.

Поврзани концепти

уреди

Некои заедници на модерното намерно движење на заедницата, како што е кибуцимот, може да се категоризираат како утописки социјалисти. Некои верски заедници како што се Хутите се категоризираат како утописки религиозни социјалисти . [17]

Бескласните начини на производство во општествата на ловците и собирачите се нарекуваат примитивен комунизам од марксистите за да се нагласи нивната безкласна природа.[18]

Утописките заедници постоеле насекаде низ светот. Во различни форми и локации, тие постоеле континуирано во Соединетите Држави од 1730-тите, почнувајќи од Ефрата Клоистер, верска заедница во она што сега е округот Ланкастер, Пенсилванија. [19]

Наводи

уреди
  1. „Heaven on Earth: The Rise and Fall of Socialism“. Public Broadcasting System. Архивирано од изворникот на 2014-10-30. Посетено на December 15, 2011.
  2. „Utopian socialism“. Encyclopædia Britannica. Посетено на July 12, 2020.
  3. 3,0 3,1 3,2 Draper, Hal (1990). Karl Marx's Theory of Revolution, Volume IV: Critique of Other Socialisms. New York: Monthly Review Press. стр. 1–21. ISBN 978-0853457985.
  4. Newman, Michael. (2005) Socialism: A Very Short Introduction, Oxford University Press, ISBN 0-19-280431-6.
  5. Thompson, Noel W. (2006). Political Economy and the Labour Party: The Economics of Democratic Socialism, 1884–2005 (2nd. изд.). Abingdon, England: Routledge. ISBN 978-0-415-32880-7.
  6. Engels, Friedrich and Marx, Karl Heinrich. Manifest der Kommunistischen Partei. Edited by Sálvio M. Soares. MetaLibri, October 31, 2008, v1.0s.
  7. Leopold, David (2018). „Marx, Engels and Some (Non-Foundational) Arguments Against Utopian Socialism“. Во Kandiyali, Jan (уред.). Reassessing Marx's Social and Political Philosophy: Freedom, Recognition and Human Flourishing. Routledge. стр. 73.
  8. 8,0 8,1 8,2 Sandmo, Agnar (2011). Economics evolving: a history of economic thought. Princeton, N.J: Princeton University Press. ISBN 978-0-691-14063-6. OCLC 587249004.
  9. 9,0 9,1 The New Palgrave Dictionary of Economics (англиски). Springer. 2016-05-18. ISBN 978-1-349-58802-2.
  10. Coby, John (1986-01-01). „The Utopian Vision of Karl Marx“. Modern Age. 30 (1): 22–32.
  11. Steven Kreis (January 30, 2008). „Karl Marx, 1818-1883“. The History Guide.
  12. Strube, Julian (2016). „Socialist religion and the emergence of occultism: a genealogical approach to socialism and secularization in 19th-century France“. Religion. 46 (3): 359–388. doi:10.1080/0048721X.2016.1146926.
  13. Cyranka, Daniel (2016). „Religious Revolutionaries and Spiritualism in Germany around 1848“. Aries. 16 (1): 13–48. doi:10.1163/15700593-01601002.
  14. Frederick Engels. „Socialism: Utopian and Scientific (Chpt. 1)“. Marxists.org. Посетено на July 3, 2013.
  15. Sam Dolgoff (1990). The Anarchist Collectives: Workers' Self-Management in the Spanish Revolution, 1936–1939. Black Rose Books.
  16. Sheldon Goldenberg and Gerda R. Wekerle (September 1972). „From utopia to total institution in a single generation: the kibbutz and Bruderhof“. International Review of Modern Sociology. 2 (2): 224–232. JSTOR 41420450.
  17. Donald E. Frey (2009). America's Economic Moralists: A History of Rival Ethics and Economics. SUNY Press. стр. 61. ISBN 9780791493663.
  18. „Primitive communism: life before class and oppression“. Socialist Worker. May 28, 2013. Посетено на December 27, 2019.
  19. Yaacov Oved (1988). Two Hundred Years of American Communes. Transaction Publishers. стр. 3, 19.