Јагленот[1] или ќумур[2] е силно согорлива црна или црно-кафеава седиментна карпа. Се состои главно од јаглерод, јаглеводороди како и од други елементи, вклучувајќи сулфур. Заедно со битумијата ја сочинуваат групата карпи позната као каустобиолити. Настанале во текот на геолошката историја од остатоци на вишите растенија. Според степенот на карбонизација, може да биде: хумусен, лигнит, мрк, камен јаглен и антрацит.

Јаглен

Јагленот е тврдо фосилно гориво кое се добива од земјата преку јамски и површински коп. Често поврзуван со Индустриската револуција, јагленот останува исклучително значајно гориво. Тој е најзначајното гориво за производство на електрична енергија (во термоелектраните) во светски размери, и витална компонента за редукцијата на железната руда.

Во Македонија тој е една од главните енергетски суровини. Во периодот по педесеттите години од XX век, со заострувањето на нафтената криза, се започна со интензивно геолошко истражување на јаглени. Истражувањата беа позитивни и се откриени огромни резерви на лигнит. Најголеми резерви се докажани во пелагонискиот басен со 1.400.000.000 тони, потоа следуваат беровско-делчевскиот, ресенскиот, струшкиот, катлановскиот и кичевскиот басен. Во пелагонискиот басен се изградени и првите термоенергетски капацитети кои во моментов се стожер на електростопанскиот систем. Во кичевскиот јагленоносен басен активно работи еден термоблок (Осломеј). Новите резерви овозможуваат изградба на „Битола 4“ која ќе биде поврзана преку инфраструктури со „Битола 3“, што ќе придонесе за помали инвестиции.

Видови јагленУреди

Постојат неколку видови јаглен:[3]

  • Тресет е запаллива, мека, порозна или компресирана, фосилна седиментна наслага од растително потекло со висока содржина на влага (90% во сурова состојба). Лесно се сече и има од светла до темно кафеава боја.
  • Лигнит / кафеав (мрк) јаглен претставува неагломериран јаглен со бруто-калорична вредност помалку од 17.435 kJ/kg (4.165 kcal/kg) и содржи повеќе од 31% испарливи согорливи материи.
  • Суббитуминозен јаглен претставува неагломериран јаглен со бруто-калорична вредност помеѓу 17.435 kJ/kg (4.165 kcal/kg) и 23.865 kJ/kg (5.700 kcal/kg) и содржи повеќе од 31% испарливи согорливи материи.
  • Камен јаглен претставува јаглен со бруто-калорична вредност поголема од 23.865 kJ/kg (5.700 kcal/kg) за состојба без пепел, со влага и со средна стаклена маса од најмалку 0,6. Во камен јаглен спаѓаат: антрацитот, коксениот јаглен и други битуменозни јаглени.
    • Антрацит е високо квалитетен јаглен што се користи во индустријата. Тој вообичаено има помалку од 10% волатили (испарливи материи кои се согорливи состојки на горивото) и висок степен на јагленисаност (околу 90%).
    • Коксен јаглен е битуменозен јаглен со квалитет погоден за производство на кокс во високи печки.
    • Други битуменозни јаглени (котелски јаглен) претставуваат јаглен кој се користи во котли за добивање на пареа и ги вклучува сите битуменозни јаглени кои не се вклучени во антрацитот и коксниот јаглен. Се карактеризира со повисок процент на испарливи согорливи материи во споредба со антрацитот (повеќе од 10%) и помал степен на јагленисаност (помалку од 90%).

Јагленот како тема во уметноста и во популарната култураУреди

  • „Јагленари“ - песна на македонскиот поет Анте Поповски.[4]
  • „Скици нацртани со јаглен“ - новела на полскиот писател Хенрик Шенкевич; објавена на македонски јазик во превод на Филип Димовски и Наталиа Лукомска во истонасловената збирка (Бегемот, 2012).

НаводиУреди

  1. „јаглен“Дигитален речник на македонскиот јазик
  2. „ќумур“Дигитален речник на македонскиот јазик
  3. Државен завод за статистика, „Листа енергенти и видови енергија“, 2011, 7-8 стр.
  4. Анте Поповски, Дрво што крвави. Скопје: Детска радост, Наша книга, Македонска книга, Култура, Мисла, 1991, стр. 65.