Робинзон Крусо

роман на англискиот писател Даниел Дефо

„Робинзон Крусо“ (англиски: Robinson Crusoe) — роман на англискиот писател Даниел Дефо. Првпат е објавен во Англија во 1719 г. и се смета за првиот англиски роман. Книгата е замислена автобиографија на насловниот лик — Англичанец, кој преживеал бродолом и останал да живее 28 години на пуст тропски остров во близина на Венецуела, наидувајќи на староседелци, заробеници и бунтовници, пред конечно да биде спасен. Се верува дека приказната е инспирирана од вистинско искуство на шкотскиот морнар Александар Селкерк кој живеел повеќе од четири години на некој тропски остров во близината на Чиле. Книгата го доживеала првото издание на 25 април 1719 година. Нејзиниот целосен наслов бил „Животот и изненадувачките авантури на Робинзон Крусо од Јорк, морнар кој живеел дваесет и осум години сам на ненаселен остров на крајбрежјето на Америка, близу до устието на големата река Ориноко; откако бил исфрлен на брегот од бродолом, додека сите други загинале освен него. Со осврт на тоа како најпосле чудно бил донесен од пиратите. Напишано од него.“ Книгата веднаш наишла на позитивен прием. Истата година биле отпечатени четири изданија, а за неколку години постигнала поголема читаност од која и да било книга напишана на англиски. До крајот на 19 век ниту една книга во историјата на западната литература немала толку изданија, преводи и адапции како „Робинзон Крусо“.[1]

Робинзон Крусо
Robinson Crusoe 1719 1st edition.jpg
Насловна страна од првото издание
АвторДаниел Дефо
Илустраторнепознат
ЗемјаАнглија
Јазиканглиски
ЖанрРоман
ИздавачW. Taylor
Издадена
25 април 1719
Медиумкнига
СледнаПонатамошните авантури на Робинзон Крусо 

СодржинаУреди

Романот има 28 глави. Со својата преголема желба, Робинзон - како лекомислен и непослушен син, заминува од дома и се качува на брод заедно со останатите морнари. Бродот испловува на 1 септември 1651 година, кога Робинзон има осумнаесет години. Пред да излезат од устието Хамбер, задувал силен ветер и голема бура го зафатила бродот. Додека траела бурата Робинзон се каел што ги напуштил своите родители и си ветил дека ако преживее ќе се врати дома. За кратко време бурата стивнала и тие пристигнале во Јармут. Но таму Робинзон заборавил на своите ветувања и мисли што побрзо да се врати дома. Наместо да се врати во Јорк, Робинзон заминал за Лондон каде што запознал еден постар капетан кој му предложил да патува со него. Тоа патување во Африка и Нова Гвинеја било единственото среќно патување за Робинзон. Но по враќањето во Англија стариот капетан починал, и Робинсон бил принуден своето второ патување да го изведе без неговата помош. На тоа патување Робинзон бил заробен од пирати - Турци од Салех. Откако живеел неколку години како роб во Мароко се запознал со едно момче по име Ксури и заедно успеале да побегнат. Пловеле долго време со чунот сè додека не здогледале еден португалски кораб кој ги однел во Бразил. Таму Робинзон останал неколку години и направил плантажа со шеќерна трска. Живеел среќно сè до моментот кога повторно се качил на кораб.Коработ тргнал на 1 септември 1659 година (истиот ден во кој 8 години порано побегнал од дома). После дванаесеттиот ден од нивната пловидба задувал силен ветер и голема бура го зафатила коработ. Коработ не ги издржал силните бранови и ветерот и се распарчил. Робинзон бил во бесвест, а кога се освестил сфатил дека е единствениот преживеан во бродоломот. Откривајќи дека се наоѓа на пуст остров, Робинзон Крусо како да ја гледа смртта пред очи. Без храна и вода, без облека и оружје, изнемоштен и завиен во таинственост, тој се покајува што ги напуштил родителите и својата татковина, но веќе е доцна. Во неговите очи се станува непирајтел - шумењето на дрвјата, крикот на вознимирената птица, острите очи на непознато животно. Очекувајки во секој момент да биде распарчен од некој крволочен ѕвер, а не мајќи никаква можност да го напушти островот, Робинзон Крусо останува во оваа дивина, подготвувајќи да се одбрани од секаков непријател. Од оштетениот брод, успева да ги земе залихите на храна, облеката, оружјето, барутот, алатките и се она што може да го искористи за создавање на свој дом. Охрабрен почнува да го создава необичното живеалиште, да го осигури од секаква опасност и полека почнува да го открива таинствениот остров. Преку ловот обезбедува месна храна, од некулкуте семки јачмен и ориз (кои му се истурија на земјата набрзо по пристигнувањето на островот) добива жито, а од фатените диви кози и јариња создава свое мало стадо. Робинзон Крусо се помирува од самотијата,иако ги има своите пријатели-животните и наоѓа некакво свое спокојство, надевајќи дека еден ден, додека сѐ уште е жив, ќе биде откриен и спасен. Појавувањето на дивите луѓе од други земји, човекојадците кои доловуваат на брегот на пустиот остров да ги изедат своите жртви, кај Робинзон создава страв и гнасење. Но, потоа со спасувањето на жртвата на човекојадците, што Робинзон го нарече Петко, се раѓа нова надеж за спасување од пустелијата. Робинзон почнува да го учи Петко да комуницира и да се однесува пристојно. Петко е единствениот голем и верен пријател на Робинзон Крусо по бродоломот. Некои морнари се побуниле против капетанот на еден англиски брод и ги довеле на островот. Робинзон, заедно со Петко, повторно го покажува својот воинствен талент и го ослободува капетанот, неговиот помошник и уште еден патник. Потоа сите заедно ги заробуваат побунетите морнари и го освојуваат бродот со кој тргнуваат на пат кон Англија. Робинзон Крусо, по цели 28 години заробен на тој проколнат остров, конечно се враќа дома во цивилизацијата. Под негова команда, што ја почитуваат покаените бунтовни морнари, бродот се оддалечува од пустиот остров и конечно испловува кон Англија.

Извадок од романотУреди

 
Споменик на Робинзон Крусо

„Наскоро откако се доселив на островот, оденаш ми текна дека ќе ми се измеша времето и дури и ќе престанам да ги разлкувам неделите од далечните дни, ако не направам календар. Календарот го направив вака: Со секира изделкав голема греда и ја забив во песокот на брегот. На истото она место каде што ме исфрли бурата, а врз оној столб заковав накрсно една штица на која со јадри букви ги изрежав селдните зборови „Овде првпат стапив на 30 септември 1659 година“ Оттогаш секој ден на столбот делкав по една реска во вид на куса цртичка. По секој шест цртички правев една подолга - тоа означуваше недела, а реската што го означуваше првиот ден од секој месец, ја правев уште подолга. На тој начин го водев мојот календар, одбележувајќи ги дните, неделите, месеците и годините.“

Изданија на македонски јазикУреди

  • Во 2010 година, романот бил објавен од Просветно дело, Редакција „Детска радост“, во рамките на библиотеката „Лектирни изданија“; преводот го извршил Глигор Крстески; автор на црно-белите илустрации е Зоран Лазаревски; дизајнот, ликовно-графичкото уредување и компјутерската обработка ги направил Жарко Туниќ; лектурата ја извршила Лорета Шкиљевиќ; Книгата, ос обем од 192 страници и големина од 20 сантиметри, била испечатена во печатницатаНапредок“ во Тетово; Книгата е каталогизирана во НУБ „Св. Климент Охридски“, Скопје и ја носи меѓународната ознака ISBN 9989-30431-9.[2]

НаводиУреди

  1. Ian Watt. "Robinson Crusoe as a Myth", from Essays in Criticism (April 1951). Reprinted in the Norton Critical Edition (second edition, 1994) of Robinson Crusoe.
  2. Даниел Дефо, Робинзон Крусо. Просветно дело АД, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2010.