Горгија (483-375 година п.н.е.)[1] од Леонтин, Сицилија бил антички грчки софист, пред-сократски филозоф и реторичар. Заедно со Протагора, тој ја формира првата генерација софисти. Неколку доксографи велат дека бил ученик на Емпедокле, иако тој бил неколку години помлад. Како и другите софисти, тој бил патник во разни градови и настапувал јавно во големите хеленски центри на Олимпија и Делфи и наплаќал надоместоци за тоа. Посебна карактеристика на неговите прикажувања било да поставува разни прашања на публиката и да дава импровизирани одговори.[2] Тој бил наречен „Горгија Нихилистот“ иако контроверзен е степенот до кој овој епитет соодветно ја опишува неговата филозофија.[3][4][5][6]

Горгија
'
Роден(а)околу 483 п.н.е
Леонтин, Сицилија
(денешен Лентини, Италија)
Починал(а)околу 375 п.н.е
ПериодПретсократовци
ПодрачјеЗападна филозофија
ШколаСофизам
Претежна дејност
Онтологија, Епистемологија, Реторика, Морален релативизам
Значајни идеи
Парадоксологија

Неговото главно признание е дека ја пренесол реторика од родната Сицилија во Атика и придонел за ширењето на атичкиот дијалект како јазик на книжевната проза.

ЖивотУреди

Горгија бил роден околу 483 година п.н.е. во Леонтин, во источниот дел на Сицилија, која била во сојуз со Атина[7] Имал брат по име Херодик, кој бил лекар, а понекогаш го придружувал на патувањата.[7] Имал и сестра, чие име не е познато, но внукот му посветил златна статуа во Делфи.[7] Не е познато дали се оженил или имал деца. Горгија бил ученик на сицилијанскиот филозоф Емпедокле ( ~ 490 - ~ 430 п.н.е.), но не се знае кога, каде, колку долго или во кој својство. Тој можеби учел и од реторичарите Коракс од Сиракуза и Тисијас, но многу малку се знае за било кој од овие луѓе, ниту пак нешто се знае за нивниот однос со Горгија.

Не е познато каква улога можел да има Горгија во политиката во неговото родно место Леонтин, но се знае дека, во 427 година п.н.е., кога имал шеесет години, бил испратен во Атина од неговите сограѓани како шеф на амбасадата да побараат атинска заштита од агресијата на Сиракузанците.[7] По 427 п.н.е., се чини дека се населил во Грција, живеејќи на различни места во голем број градови-држави, вклучително и Атина и Лариса. Тој држел говори на панхеленските фестивали. Нема никаков пишан запис за улогата што би можел тој да ја има во организирање на фестивалите.

ФилозофијаУреди

Во Атина дошол во 427 година п.н.е. како пратеник на својот нападнат град, за да бара помош од Атина. На неговата беседничка вештина се восхитувале сите. Тогаш со своите говори постигнал голем успех со што славата за реторика ја пренел од Сицилија на Грција. Меѓутоа, не само како говорник и учител во ораторството тој се истакнал и во филозофијата со својот теоретски "нихилизам".

Филозофиите на предсократските грчки софисти се контроверзни меѓу научниците во целина, заради нивните многу суптилни и нејасни списи и, исто така, на фактот дека тие се најпознати како ликови во дијалозите на Платон.[7][8] Горгиас е особено фрустрирачки за современите научници што се обидуваат да го разберат.[7] Додека изучувачите дебатираат за прецизните суптилности на учењата на Протагора, Хипиас и Продик, тие генерално се согласуваат за основните рамки на она во што верувале овие мислители. Сепак, со Горгија, научниците широко не се согласуваат дури и за најосновната рамка на неговите идеи, вклучително и околу тоа дали таа рамка воопшто постоела или не. Најголемата пречка за научното разбирање на филозофијата на Горгија е дека огромното мнозинство на неговите списи се изгубени и оние што преживеале претрпеле значителни измени од подоцнежните препишувачи.

Овие тешкотии дополнително се надополнуваат со фактот дека реториката на Горгија често е неостварлива и збунувачка.[7] Тој честопати се изразувал сложено, со многу двосмислени метафори. Многу од кажувањата се сметаат саркастични, игривни или сатирични. Во делото За реториката, Аристотел го карактеризира стилот на Горгија како „сеприсутно иронично“ и кажува дека Горгија одговара на сериозноста со шеги и на шегите со сериозност. Кај него често се замаглени линиите помеѓу сериозниот филозофски дискурс и сатирата, што им отежнува на научниците да кажат кога е сериозен а кога само се шегува. Горгија честопати противречи на сопствените изјави и усвојува неконзистентни перспективи за различни теми.

Горгија го нарекувале „Нихилист“ [9] [10] [11] [12] [13]затоа што некои научници ја толкувале неговата теза за „непостоењето“ за аргумент против постоење на нешто што е директно одобрено од самиот Горгија. Според Алан Прат, нихилизмот е „верба дека сите вредности се неосновани и дека ништо не може да се знае или искаже“. Тоа е поврзано со песимизмот и еден радикален скептицизам кој го осудува постоењето.

Горгија ги претставил своите нихилистички аргументи во делото „За непостоење“ ; сепак, оригиналниот текст веќе го нема. Ние ги знаеме само неговите аргументи преку коментарот на Секстус Емпирикус и на Псевдо-Аристотел За Мелисо, Ксенофан, Горгија.[14] Очигледно Горгија развил три последователни аргументи: прво, дека ништо не постои; второ, дека дури и ако постои, за луѓето е несфатливо; и трето, дека и да постои, тоа сигурно не може да се искаже.

За непостоењетоУреди

Во своите списи "За она што не постои или за природата", Горгија ја продолжува елејската филозофија, не признавајќи дека постои битието.

Горгија поставува три тези:

  1. Ништо нема.
  2. И да постои нешто не можеме да го спознаеме.
  3. Ако го спознаеме не можеме да го соопштиме на друг.

Докажувајќи ја првата теза вели дека за да постои нешто, мора од нешто да настане, или вечно да постои. Кога би настанало од нешто, тоа ја исцрпува својата егзистенција со што морало да настане од непостоечко а тоа е неможно. Исто така вели дека не може ништо вечно да постои. Вечноста има двојна бесконечност и во минатото и во иднината, а нема ништо што не знаеме дека е бесконечно. Се е ограничено во времето и во просторот.

Продолжувајќи ја својата втора теза, Горгија вели дека, кога би постоело нешто, не можеме да го спознаеме бидејќи се што спознаваме е или сетилно или разумско. Меѓутоа, она што е сетилно е чиста неразумност за нашиот разум. На пример, бојата и мирисот не се суштествени и немаат никаква смисла. Тие не можат да му се припишат на битието, а не можат да се докажат. На пример, на слепиот не може да му се докаже за боите. Значи, сетилното за разумот е ништо. Меѓутоа, и обратно. Она што му изгледа вистинито на разумот не значи дека е вистинито и сетилно. На пример, со паралелите: ни се чини дека тие во далечината се доближуваат (сетилно), а значи дека тоа не е можно (разумски). Горгија бил исто така и славен оратор кој ги пленел слушателите толку многу што бил масовно имитиран. Тој сметал дека се' е небитие (нихилизам) и дека постоењето на битието е апсурд.

Во третата теза, Горгија тврди дека и кога би го спознале нештото не можеме да го соопштиме на друг. Бидејќи она што го кажуваме се само зборови или само звуци кои ги користиме по договор. Меѓутоа, зборовите не можат да бидат ништо бидејќи се произволни симболи кои ги користи единката. На пример, ако некој види нешто црвено а друг зелено, и тоа го кажат со ист збор, тие можат да мислат дека гледаат и изразуваат исто, иако тоа не е така.

Што значи дека, доколку спознаеме нешто неможно, тоа да го прикажеме или докажеме на друг.

Вториот дел од филозофијата на Горгија е етиката. Тој се бори против измислиците со кои слабите сакаат да ги потчинат силните, со што зазел став за одбраната на натчовекот. Горгија мисли дека човечката природа е во волјата за моќ, за владеење со себе и со другите, со што тој прв ја замислил етиката за натпросечното. Горгија вели дека се е борба, а правото лежи кај посилниот. Па затоа правото претставува сретство за ограничување на посилните. Тогаш, правото добива етичка вредност; масите подобро се организираат а силните се задоволуваат. Горгија вели дека правото е нож со две сечива, бидејќи од една страна е сретство на масите против силните, а од друга страна сретство за отстранување на волјата на силните, каде има етичка вредност.

И Протагора и Горгија имаат ист основен хуманистички став но на различен начин ги решаваат моралните проблеми.

Реторички иновацииУреди

Горгија вовел реторички иновации кои вклучуваат структура и украс, и воведената парадоксологија - идејата за парадоксална мисла и парадоксално изразување. За овие достигнувања, Горгија се смета за „татко на софистиката“ (Варди 6). Познат бил и по тоа што придонесол да се рашири атичкото грчко наречје како јазик на книжевната проза. Горгија бил првиот оратор што беше познат за развивање и предавање на „карактеристичен стил на зборување“ (Матсен, Ролинсон и Суса, 33).

Преживеани реторички дела на Горгија "- Панегирика на Елена (Ἑλένης ἐγκώμιον), Одбраната на Паламед (Ὑπέρ Παλαμήδους ἀπολογία), За непостоењето (Περὶ τοῦ μὴ ὄντος ἢ Περὶ φύσεως) и Епитаф (Επιτάφιος) - ги знаеме од Технаи (Τέχναι), прирачник за реторичко учење, што може да се состоел од модели што треба да се запаметат и да демонстрираат различни принципи на реторичка пракса (Leitch, et al. 29). Иако некои научници тврдат дека секоја работа претставува спротивставени изјави, четирите текстови можат да се прочитаат како меѓусебно поврзани. Од преживеаните дела на Горгија, само Панегирика и Одбрана се верува дека постојат во целина. Во меѓувреме, има свои говори, реторички, политички или други. Голем број од нив ги спомнува и цитира Аристотел, вклучително говорот за хеленското единство, погребната орација за атињаните заробени во војна и краток цитат од Панегирика за Елена. Покрај говорите, има парафрази на трактатот „За природата или непостоењето“. Многу од вклучените дела се фрагментарни и корумпирани па се поставува прашања во врска со веродостојноста и точноста на текстовите што му се припишуваат на Горгија (Консинси 4).

Делата на Горгија имаат за цел да бидат и реторички (убедливи) и перформативни. Секое од неговите дела брани позиции што се непопуларни, парадоксални, па дури и апсурдни. Перформативната природа на списите на Горгија е прикажана со начинот на кој тој игривно му приоѓа на секој аргумент со стилски уреди како пародија, вештачка фигурација и театралност (Consigny 149). Стилот на неговото аргументирање може да се опише како поетика-минус-метар ( poiêsis-minus-meter ). Горгија тврди дека убедливите зборови имаат моќ ( дунами ) што е еквивалентно на онаа на боговите и силна како физичката сила. Во Панегирика, Горгија го споредува ефектот на говорот врз душата со ефектот на лековите врз телото: „Исто како што различните лекови извлекуваат различни хумори од телото - некои ставаат крај на болеста, други на животот - така и зборовите : некои предизвикуваат болка, други радост, некои сејат страв, некои ја разбрануваат публиката до смелост, некои ја полнат душата со злобно убедување “ Панегирика „расправа за сета моќ на јазикот“.

Горгија верувал и дека неговите „волшебни зборови“ ќе донесат заздравување на човечката психа со контролирање на силните емоции. Тој посветил особено внимание на звуците на зборовите, кои, како поезијата, би можеле да ја восхитат публиката. Неговиот цветен, римски стил се чинел дека ја хипнотизира публиката (Херик 42).

За разлика од другите софисти, како што е Протагора, Горгија не се изучувал да подучува арети (извонредност, или, доблест). Тој верувал дека нема апсолутна форма на арет, туку дека е во однос на секоја ситуација. На пример, доблеста кај роб не е иста како доблеста кај државникот. Тој верувал дека реториката, уметноста на убедувањето, е крал на сите науки, бидејќи тој ја гледал како техника со која може да се убеди публика кон кој било тек на дејствување.

НаводиУреди

  1. Kahn, Charles H. Routledge Encyclopedia of Philosophy. London: Routledge. ISBN 978-0-415-25069-6.
  2. Guthrie, W. K. C. (1971). The Sophists. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0-511-62738-5.
  3. Sell, Alan P.F. „Thomson, John Radford (d. 1918)“. The Dictionary of Nineteenth-Century British Philosophers. doi:10.5040/9781350052475-0544.
  4. ROSENKRANTZ, GARY (2002-05). „The Possibility of Metaphysics: Substance, Identity, and Time“. Philosophy and Phenomenological Research. 64 (3): 728–736. doi:10.1111/j.1933-1592.2002.tb00178.x. ISSN 0031-8205. Проверете ги датумските вредности во: |date= (help)
  5. Gronbeck, Bruce E. (1972-09). „Gorgias on rhetoric and poetic: A rehabilitation“. Southern Speech Communication Journal. 38 (1): 27–38. doi:10.1080/10417947209372169. ISSN 0361-8269. Проверете ги датумските вредности во: |date= (help)
  6. Graham, Daniel W. (2017-05-15). „Presocratic Philosophy“. doi:10.4324/9781315246123. Наводот journal бара |journal= (help)
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 7,6 Consigny, Scott Porter, 1947- (2001). Gorgias, sophist and artist. Columbia, S.C.: University of South Carolina Press. ISBN 1-57003-424-9. OCLC 46729354.CS1-одржување: повеќе имиња: список на автори (link)
  8. Kenny, Anthony, 1931- (2004). Ancient philosophy. Oxford: Clarendon Press. ISBN 978-0-19-152497-4. OCLC 171039729.CS1-одржување: повеќе имиња: список на автори (link)
  9. J. Radford Thomson (1887). A dictionary of philosophy in the words of philosophers. Reeves and Turner. стр. 225.
  10. Rosenkrantz, G. (2002). The Possibility of Metaphysics: Substance, Identity, and Time*. Philosophy and Phenomenological Research, 64(3), 728-736.
  11. Gronbeck, B. E. (1972). Gorgias on rhetoric and poetic: A rehabilitation. Southern Journal of Communication, 38(1), 27-38.
  12. A History of Philosophy from Thales to the Present Time by Friedrich Ueberweg: History of the ancient and mediaeval philosophy, Volume 1, Friedrich Ueberweg, Hodder and Stoughton, 1872 p. 72
  13. The Crime of Credulity, Herbert Newton Casson,P. Eckler, 1901 p. 15
  14. McComiskey, Bruce (1997). „Gorgias, "On Non-Existence": Sextus Empiricus, "Against the Logicians" 1.65-87, Translated from the Greek Text in Hermann Diels's "Die Fragmente der Vorsokratiker“. Philosophy and Rhetoric. 30 (1): 45–49. JSTOR 40237935.
Викицитат има збирка цитати поврзани со: