Македонско дешифрирање на средниот текст од Каменот од Розета

(Пренасочено од Старомакедонска азбука)
Текстот „Мои на живо Господари“ (епитет за Македонците на старомакедонски јазик), напишан на старомакедонско писмо според научната хипотеза на Тентов и Бошевски.

Македонското дешифрирање на средниот текст од Каменот од Розета е научнo-истражувачка хипотеза од авторите академик Аристотел Тентов и проф. д-р.Томе Бошевски, предложена во 2005 година, според која средниот текст од Каменот од Розета, староегипетски артефакт, е напишан на старомакедонски јазик, а дека писмото со кој е напишан текстот е „старомакедонско писмо“. Според нив, ова писмо се користело од античките Македонци за време на Кралство Македонија, спротивно од верувањата дека Македонците го користеле само грчкото писмо[1].

ХипотезаУреди

Оваа хипотеза е во спротивност на глобалниот поглед во научната заедница според кој средниот текст од Каменот од Розета е напишан на демотското писмо кое се употребувало во Стар Египет. Според хипотезата, ова писмо било многу слично со старомакедонското. Наместо старомакедонското писмо, во светот се користи старогрчката азбука за пишување на јазикот и за бележење на гласовите. Тоа произлегува од фактот дека старомакедонското писмо и старогрчкото писмо биле двете користени во Античка Македонија, според Тентов и Бошевски. Во IX век старомакедонското писмо и старогрчкото писмо биле заменети со новата македонска азбука - глаголицата.

Во средниот текст на Каменот од Розета се пронајдени, документирани и дешифрирани околу 4500 знаци. Аристотел Тентов и Томе Бошевски во својот труд заклучиле дека писмото е составено од три групи на знаци и тоа: симетрични знаци, асиметрични знаци и коси знаци[2]. Исто така во средниот текст има забележано и присуство на пиктографи и лигатури. Со комбинација на овие три групи на знаци се добиваат слогови и пишувањето е слоговно. Јазикот се чита и пишува од десно кон лево.

Метод, пронајдоци и резултатиУреди

Македонските научници, академик Томе Бошевски и професорот Аристотел Тентов во 2005 година спровеле истражување за дешифрирање на средниот текст на Каменот од Розета, при што дошле до доста занимливи заклучоци и пронајдоци особено во поглед на сличности со денешниот современ македонски јазик. Констатирано е дека за средниот текст на Каменот од РОзета е користено слоговно писмо од типот согласка-самогласка и се идентификувани симболи за 25 согласки[3]. Користејќи ја постапката на пресликување и ротација во рамнината на пишување, определен е еднозначен начин за поврзување на симболот за согласка со 4 или 8 самогласки и иако се ретко употребувани, сепак се идентификувани и симболите за запишување на изолирани самогласки и согласки, а во анализираниот текст покрај пишувањето на слоговните знаци еден до друг често се пишувани слоговните знаци и еден над друг во форма на лигатури[3]. Озвучувањето на идентификуваните слоговни знаци, осамени согласки или самогласки и лигатури е реализирано со користење на архаизми од дијалекти на современиот македонски јазик при што во анализираниот текст кој е пишуван од десно на лево и без растојание меѓу зборовите и одвојување на речениците, идентификувани се повеќе од 160 зборови кои го задржале значењето во некои дијалекти на современиот македонски јазик[3]. Исто така, идентификувани се и одреден број граматички правила кои се препознатливи и во современиот македонски јазик како што е формирањето суперлатив кај придавките со префиксот нај, множина кај именките со додавката -и, појавата на определена и неопределана форма кај именките и зачестената употреба на предлогот на[3]. Со вака идентификуваните слоговни знаци, нивното означување и определените правила на пишување, создадена е еднозначна методологија за препознавање на одредени зборови и читање на запишаното[3]. Резултатите од дешифрирањето на средниот текст на каменот од Розета укажуваат на многу повеќе детали кои ги нема во текстот запишан со античко-грчко писмо[3]. Оваа констатација го потврдува сознанието на науката уште од времето на Томас Јанг (1822 година) дека средниот текст е оригиналот, врз основа на што заедно со ова истражување може да се допрецизира дека декретот на фараонот во средниот текст на каменот од Розета во оригинал е напишан на јазикот на античките Македонци со писмо на живите господари, односно со официјалното писмо и јазик на државата којашто тие ја управувале повеќе од еден век[3].

Слоговни знациУреди

Асиметрични слоговни знациУреди

Асиметричните слоговни знаци се знаци за пишување на симболи на рамнина во осум различни положби. Со самото тоа што можат да се сретнат во осум различни положби, тие означуваат осум различни звучни вредности. Тие обележуваат слогови што една согласка може да се комбинира со осум самогласки. Во текстот се дешифрирани 12 согласки и тоа[4]:

 

Понатаму, секоја согласка се комбинира со самогласка во осумте различни позиции и се довива бројка од 96 знаци. Секој знак се сретнува во осум различни позиции како на пример:

 

Знаците што се дешифрирани во тектот се бележани и со соодветни нумерички вредности, базирано врз познатиот математичар Кардан. Така да, секој симбол си има своја нумеричка вредност бележани со броеви од 1 до 9999. Броевите од 1 до 9999 се пишувале во облик на лигатури а тоа значи дека секој знак има една заедничка вертикална црта но разликата е во тоа што секој знак има различни странични цртички[4].

 
Нумерички систем според Кардан

Симетрични слоговни знациУреди

Симетричните слоговни знаци дејствуваат и функционираат на сличен начин како и асиметричните слоговни знаци, но разликата е во тоа што симетричните се запишуваат и можад само да се сретнат во четири различни позиции, за разлика од асиметричните што можат да се сретнат во осум различни позиции. Со таа комбинација се добиваат четири различни слогови на една согласка со четири различно самогласки. Такви знаци има шест и тие се:

 

Секој знак поединечно може да се запише во четири различни позиции горе, долу, лево и десно како на приемерот:

 

Со комбинација на согласка- самогласка се добиваат 24 различни знаци, како на примеров:

 
Можни комбинации со согласката п

Коси слоговни знациУреди

Косите слоговни знаци функционираат на ист начин како и симетричните слоговни знаци, можат да се сретнат и запишат во четири различни позиции. Една согласка може да е во пар со самогласка во четири различни позиции. Такви дешифрирани коси слоговни знаци има 6 и тоа [5]:

 

Како што веќе напоменавме, секој накосен знак се сретнува во четири различни позиции. Со комбинација можат да се добијат 24 различни слоговни знаци[5].

 

Специфичен слоговен знакУреди

Во текстот е дешифриран и забележан и специфичен знак. Тој знак исто така може да има четири различни позиции и форми како на примерот[6]:  

Знаци за изолирани пишувањеУреди

Знаци за изолирани пишување на согласкиУреди

Покрај слоговниот систем на пишување, дешифрирани се и изолирано согласки односно согласки што стојат сами без никакво самогласки или други парови. Такви изолирано согласки се сретнати три. Појавата на коса црта во составот на основниот знак врши функција на вирам а тоа значи дека косата црта ја елиминира самогласката на слогот каде се наоѓа[7].

 

Знаци за изолирано пишување на самогласкиУреди

При пишувањето на старомакедонски јазик, има потреба да се забечежуваат и изолирани самогласки. Слично функционираат како и изолираните согласки. Немаат повеќе позиции, се наоѓаат само во една позиција. Во старомакедонскиот јазик има 7 изолирани самоглакси [8]:

 

Пиктографски знациУреди

Со развитокот на старомакедонскиот јазик, во неговиот состав се зачувале и остатоци од поранешниот развој на јазикот, влијание врз него од друг јазик или постар стадиум на јазикот. Така, во склопот на системот на пишување на старомакедонскиот јазик се забележани и група на пиктографи што се користеле за пишување. Овие знаци не се вклопуваат во слоговната концепција и тие се сретнуваат најчесто во форма на вертикални црти.[9]

 

Покрај овие пиктографски знака, забележани се уште два знака што не се вклопуваат во слоговната концепција. Првиот знак ја означува стилизираната форма на Богот на мртвите од египетската митологија а додека вториот ја претставува стилизираната форма на змија. Овие симболи најверојатно се воведени од влијанието на египетскиот јазик.[9]

 

Пишување на лигатуриУреди

Комплицираноста на системот на пишување на старомакедонскиот јазик е доста здобиена и со користењето на лигатурите. Имено, покрај основниот начин на пишување со слогови во обичен ред, има и пишување на слогови еден над друг- таканаречени лигатури. Со лигатурите се изразува специфичноста и уникатноста на старомакедонскиот јазик. Лигатурите се сретнуваат со два до три знака, најчесто се запишува со лигатура почеток на збор, а додека ако ја има и на крајот на зборот тогаш таа е запишана најчесто со еден или два знака.[10]

 

ОзвучувањеУреди

Озвучувањето на јазикот и слоговите на старомакедонскиот јазик, е направено според домородното население, односно врз јазикот на староседелците на територијата на Македонија. Карактеристично за слоговните писма е тоа што со слоговите и нивната функција јасно се воочува карактристиката на јазикот и јазичните единици. Сличниоста помеѓу старомакедонскиот јазик и денешниот модерен македонски јазик е голема, ги има потполно истите согласки и самогласки. Разликата е во тоа што во старомакедонскиот јазик ги има буквите шч и ’ што се користеле во средновековниот и црковномакедонскиот јазик а денес не се сметаат за самостојни гласови. При озвучувањето на јазикот, се дошло до озвучување на симетрични слоговни знаци, асиметрични слоговни знаци, коси слоговни знаци, специфични слоговни знаци, знаци за изолирани согласки, изолирани самогласки, пиктографски знаци и лигатури.[11]

Озвучување на асиметрични слоговни знациУреди

Со текот на истржувањето и испитувањето, денес се познати и озвучени сите 12 асиметрични знаци за согласки.

Како што веќе напоменавме, има големи сличности помеѓу модерниот македонски јази и старомакедонскиот јазик. Така на пример од полето на ортографијата буквите Р и Ј ги имаат истите вредност во двете фази на развојот. Од остнатите букви се забележуваат сличности и со буквите Ж, З, Ѕ, С, Ц, Ч и Ш.[12] Озвучени и опишани се сите форми и положби на буквите како што е прикажано на сликата подолу.

 
Комплетна табела на озвучени согласки и нивните положби

Озвучување на симетрични слоговни знациУреди

Според расположливите материјали и резултатите од истражувањата за македонскиот јазик, денес се озвучени шест симетрични слоговни знаци, па така имаме:

 
Озвучување на симетрични слоговни знаци

Секој знак од горе наведените при пишување на старомакедонски јазик, можат да се користат во четири различни позиции, коминирани со различни самогласки. Во следната табела се покажани комбинациите на секој знак поединечно [13]:

 
Табела на озвучени симетрични слоговни знаци

Озвучување на коси слоговни знациУреди

Како што веќе и ги објаснивме овие знаци, ќе напоменеме повторно дека главна карактеристика на оваа група на симболи е тоа што преовладува косата црта. Така симболите се разликуваат од асиметричните и симетричните знаци по форма и вредност. Со истражувањето озвучени се знаци што можат да се сретнат во четири позиции, слично како кај симетричните. Интересно е да се напомене, дека согласката Љ често оди во комбинација со самогласката У, што е карактеристика за старомакедонскиот и македонскиот современ јазик. Во следната табела се покажани дел од косите симболи [14]:

Озвучување на специфични слоговни знациУреди

Според истражувањата и резултатите, добиено е озвучување на четири специфични знаци, што потсетуваат на денешната македонска буква Д по форма и изговор (од лево кон десно: ДО, ДЕ, ДА, ДИ) [15]:

 
Специфични симболи

Озвучување на знаци за изолирани согласкиУреди

При анализирање и дешифрирање на старомакедонскиот јазик, забележана е и употреба на изолирано согласки, покрај тоа што јазикот е слоговен. Од досегашните забележани, озвучени согласки имаме:

 
Изолирано согласки

Карактеристично за старомакедонскиот јазик е тоа што изговорот на согласката преминува во меко Р. Такво меко Р и денес се користи во македонскиот јазик. Овој развој е битен, бидејќи за време на тој период за првпат почнале да се разликуват буквите Л и Р, што се пресликало во пишувањето на јазикот, неговиот изговор и понатака во денешниот македонски јазик. Понатака е забележан и изговорот на изолираната самогласка В при формирање на слог со И и со О во предлогот ВО[16] : 

Озвучување на знаци за изолирани самогласкиУреди

Според достапните материјали за истражување на старомакедонскиот јазик, најчесто употребува знак за изолирана самогласка е знакот | што го претставува звукот И. Знакот | се корити како сврзник И и како обележување на множина на именки и придавки на старомакедонски јазик. Покрај сврзникот | (и), често се користи и хоризонталната црта — што го означува сврзникот а. Озвучувањето е следно [17]:

 
Озвучување на изолирано самогласки

Озвучување на пиктографски знациУреди

При анализирањето и проучувањето на расположливите материјали за старомакедонскиот јазик, особено на Каменот од Розета, се забележува зачестена употреба на пиктографот за Господ или Бога. Знакот е со три вертикални црти. Мора да се напомене дека ист ваков знак е користен во православието за означување на истиот поим. Други два пиктографи, што се тесно поврзани со пиктографот Бога :

  (божен)
  (најбожен)

Понатака, пиктографот за Бога се користи и во посложена пиктографска конструкција што означува титула светост   (од десно кон лево: оТ(Р)ЛадопсоГ еВeЗаН ИоМ еЃИ оТ(Р)ладопсоГ еВeЗаН ИоМ ) што објаснето со денешни зборови Господин Господин или господарите на господарите. Истата таква титула се користи во денешната Македонска православна црква и е единствена таква титула во светот. Како друг позначаен пиктограф е и пиктографот   што значи и се чита како Господа или Господал(р)та [18].

Озвучување на лигатуриУреди

Озвучувањето и звучната вредност на лигатурите се зачувани и при комбинација со други, како на пример во комбинација на два со предлогот НА, било тоа да се еден врз друг или еден на друг. Почетоците на зборовите најчесто биле запишувани со лигатури и понатака со додавање на симболи се добивал зборот. Лигатурите најчесто се состоеле од 2 или 3 знака. Запишувањето и озвучувањето било следно:  

Правила за пишувањеУреди

Пишување на множина кај именкитеУреди

Запишувањето и озвучувањето на множината на именките на старомакедонскиот јазик е идентично како и со денешниот македонски јазик. Тоа втората поголема карактеристика за старомакедонскиот јазик и за врските со денешниот македонски јазик. Истат оваа лингвистичка појава е потврдена и од истражувањата на Oriental Institute при универзитетот во Чикаго, релевантна институција што се занимава со проучување на старомакедонскиот јазик[19]. Формирањето на множината на страмакедонскиот јазик е според следното:  

Неопределена и определена форма кај именкитеУреди

При истражувањата, се забележала и доста честа употреба на определениот и неопределениот член. Членовите се речиси идентични со денешните македонски членови, разликата е во одреденн мал број на членски форми што се разликуваат од стандардните. Се забележуваат членовите то и та и во помал број случаево членот мо, што асоцира на падежна форма или остаток од падеж [20].

  - еднина
  - множина
 

Галерија на примериУреди

ПоврзаноУреди

НаводиУреди

  1. http://archive.is/20121209174700/http://www.korenine.si/zborniki/word/povzetki07.doc
  2. Слоговни знаци
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 Бошевски, Томе; Тентов Аристотел (2005). "По трагите на писмото и јазикот на античките Македонци". Прилози на одделението за математичко-технички науки. Скопје: МАНУ. 2 (XXVI): 51–90. ISSN 0351-3246.
  4. 4,0 4,1 Асиметрични слоговни знаци
  5. 5,0 5,1 Коси слоговни знаци
  6. Специјален знак
  7. Изолирано согласки
  8. Изолирани самогласки
  9. 9,0 9,1 Пиктографски знаци
  10. Лигатури- пишување
  11. Озвучување на симболите
  12. Озвучување на асиментрично слоговни знаци
  13. Озвучување на симетрични слоговни знаци
  14. Озвучување на коси слоговни знаци
  15. Озвучување на специјални знаци
  16. Озвучување на изолирани согласки
  17. Озвучување на изолирани самогласки
  18. Озвучување на пиктографи
  19. Пишување множина
  20. Неопределен и определен член
  21. Прекар на царот
  22. Имиња на територии
  23. Имиња на богови

Надворешни врскиУреди