Разлика помеѓу преработките на „Бакар“

Додадени 567 бајти ,  пред 6 месеци
с
Замена со македонски назив на предлошка, replaced: Cite journal → Наведено списание, cite journal → Наведено списание (26)
с (Замена со македонски назив на предлошка, replaced: Cite book → Наведена книга (8), cite book → Наведена книга (16))
с (Замена со македонски назив на предлошка, replaced: Cite journal → Наведено списание, cite journal → Наведено списание (26))
[[File:Copper wire comparison.JPG|left|upright=0.7|thumb|Неоксидирана бакарна жица (лево) и оксидирана бакарна жица (десно)]]
[[File:Royal Observatory Edinburgh East Tower 2010 cropped.jpg|thumb|Источната кула на Кралската опсерваторија, Единбург. Јасно се гледа контрастот помеѓу реновираниот бакар инсталиран во 2010 година и зелената боја на оригиналниот бакар од 1894 година.]]
Бакарот не реагира со вода, но полека реагира со атмосферскиот кислород за да формира слој од кафеаво-црн бакар оксид кој, за разлика од [['рѓа]]та која се формира на железо во влажен воздух, го штити металниот метал од понатамошна корозија ([[пасивација]]). Зелен слој на [[вердигрис]] (бакар карбонат) често може да се види на старите бакарни структури, како што се покривот на многу постари згради<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=3qL3vfUZHMYC|title=Cultural Heritage Conservation and Environmental Impact Assessment by Non-Destructive Testing and Micro-Analysis|last=Grieken|first=Rene van|last2=Janssens|first2=Koen|date=2005|publisher=CRC Press|isbn=978-0-203-97078-2|page=197|language=en}}</ref> и на [[Статуа на Слободата|Статуата на Слободата]].<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Copper.org: Education: Statue of Liberty: Reclothing the First Lady of Metals – Repair Concerns|url=http://www.copper.org/education/liberty/liberty_reclothed1.html|work=Copper.org|accessdate=11 April 2011}}</ref> Бакарот оцрнува кога е изложен на некои [[сулфур]]ни соединенија, со кои реагира за формирање на различни [[бакар сулфиди]].<ref>{{citeНаведено journalсписание|last1=Rickett|first1=B.I.|last2=Payer|first2=J.H.|title=Composition of Copper Tarnish Products Formed in Moist Air with Trace Levels of Pollutant Gas: Hydrogen Sulfide and Sulfur Dioxide/Hydrogen Sulfide|journal=Journal of the Electrochemical Society|date=1995|volume=142|issue=11|pages=3723–3728|doi=10.1149/1.2048404}}</ref>
 
=== Изотопи ===
Постојат 29 [[изотоп]]и на бакар. <sup>63</sup>Cu и <sup>65</sup>Cu се стабилни, со <sup>63</sup>Cu содржи околу 69% природен бакар; и двете имаат [[Спин (физика)|спин]] од {{frac|3|2}}.<ref name="nubase">{{citeНаведено journalсписание|title=Nubase2003 Evaluation of Nuclear and Decay Properties|journal=Nuclear Physics A|volume=729|issue=1|pages=3–128|date=2003|doi=10.1016/j.nuclphysa.2003.11.001|author=Audi, G|bibcode=2003NuPhA.729....3A|last2=Bersillon|first2=O.|last3=Blachot|first3=J.|last4=Wapstra|first4=A.H.|citeseerx=10.1.1.692.8504}}</ref> Другите изотопи се [[Радиоактивност|радиоактивни]], од кои најстабилен е <sup>67</sup>Cu со [[Период на полураспад|полуживот]] од 61,83&nbsp; часа.<ref name="nubase"/> Се карактеризираат седум [[Метастабилен изотоп|метастабилни изотопи]]; <sup>68m</sup>Cu е најдолготраен со полуживот од 3,8 минути. Изотопи со [[масен број]] над 64 распаѓаат со [[Бета-распад|β<sup>−</sup>]], додека оние со масен број под 64 распаѓаат со [[positron emission|β<sup>+</sup>]]. [[Бакар-64|<sup>64</sup>Cu]], кој има полуживот од 12,7 часа, се распаѓа во двата начина.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.nndc.bnl.gov/chart/reCenter.jsp?z=29&n=35 |title=Interactive Chart of Nuclides |work=National Nuclear Data Center |accessdate=8 April 2011}}</ref>
 
<sup>62</sup>Cu и <sup>64</sup>Cu имаат значајни апликации. <sup>62</sup>Cu се користи во <sup>62</sup>Cu-PTSM како [[радиоактивен трасер]] за [[позитронска емисиона томографија]].<ref>{{CiteНаведено journalсписание | last = Okazawad | first = Hidehiko | last2 = Yonekura | first2 = Yoshiharu | last3 = Fujibayashi | first3 = Yasuhisa | last4 = Nishizawa | first4 = Sadahiko | last5 = Magata | first5 = Yasuhiro | last6 = Ishizu | first6 = Koichi | last7 = Tanaka | first7 = Fumiko | last8 = Tsuchida |first8 = Tatsuro |last9 = Tamaki |first9 = Nagara |last10 = Konishi | first10 = Junji |date=1994 |title=Clinical Application and Quantitative Evaluation of Generator-Produced Copper-62-PTSM as a Brain Perfusion Tracer for PET |journal=Journal of Nuclear Medicine |volume=35 |issue=12 |pages=1910–1915 |url=http://jnm.snmjournals.org/cgi/reprint/35/12/1910.pdf|pmid=7989968 }}</ref>
 
=== Појава ===
{{See also|Список на бакарни руди||label 1=Copper ores}}
[[File:Native Copper from the Keweenaw Peninsula Michigan.jpg|thumb|right|upright=0.7|Природен бакар од полуостровот Кевенау, Мичиген, долг околу 2,5 инчи (6,4 см)|врска=Special:FilePath/Native_Copper_from_the_Keweenaw_Peninsula_Michigan.jpg]]
Бакар се произведува во масивни ѕвезди<ref>{{citeНаведено journalсписание|last1=Romano|first1=Donatella|last2=Matteucci|first2=Fransesca|title=Contrasting copper evolution in ω Centauri and the Milky Way|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society: Letters|date=2007|volume=378|issue=1|pages=L59–L63|doi=10.1111/j.1745-3933.2007.00320.x|bibcode=2007MNRAS.378L..59R|arxiv = astro-ph/0703760}}</ref> и е присутен во Земјината кора во сооднос од околу 50 делови на милион (ppm).<ref name=emsley>{{Наведена книга|author=Emsley, John|title=Nature's building blocks: an A–Z guide to the elements|url=https://books.google.com/books?id=j-Xu07p3cKwC&pg=PA123|accessdate=2 May 2011|year=2003|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-850340-8|pages=121–125}}</ref> Во природата, бакар се јавува во различни минерали, вклучувајќи [[природен бакар]], бакарни сулфиди како [[халкопирит]], [[борнит]], [[дигенит]] , [[ковелит]] и [[чалкоцит]], бакар [[сулфосоли]] како [[тетрахедит-тенанит]] и [[енаргит]], бакар карбонати како [[азурит]] и [[малахит]], и како бакар (I) или бакар (II) оксиди како што се [[куприт]] и [[тенорит]], соодветно.<ref name=CRC/> Најголемата маса на откриен елементарен бакар тежи 420 тони и била пронајдена во 1857 година на полуостровот [[Кевина Пенинсула]] во Мичиген, САД.<ref name=emsley/> Природен бакар е [[поликристал]], со најголем единствен кристал досега опишан со мерење од 4.4×3.2×3.2&nbsp; см.<ref>{{citeНаведено journalсписание|url = http://www.minsocam.org/ammin/AM66/AM66_885.pdf|journal = American Mineralogist|volume = 66|page=885|date= 1981|title= The largest crystals|author = Rickwood, P.C.}}</ref>
 
== Производство ==
{{see also|Список на земји во производство на бакар}}
 
Повеќето од бакарот се минира или се [[Екстрахирање|екстрахира]] како бакар сулфиди од големи [[рудници]] во [[Порфирен бакарен нанос|порфирни бакарни наноси]] кои содржат 0,4 до 1,0% бакар. Тоа се рудниците во [[Чукуикамата]], во Чиле, [[рудникот Кајнон Бингам]] , во Јута, САД, и [[рудникот Ел Чино]], во Ново Мексико, САД. Според [[Британско геолошко истражување|британското геолошко истражување]], во 2005 година, Чиле беше врвен производител на бакар со најмалку една третина од светскиот удел проследено со САД, Индонезија и Перу.<ref name=CRC/> Бакар, исто така, може да се добие преку процес на [[исцедок на самото место]]. Неколку локации во државата Аризона се сметаат за главни кандидати за овој метод.<ref>{{Наведена мрежна страница|last=Randazzo |first=Ryan |url=http://www.azcentral.com/arizonarepublic/business/articles/2011/06/19/20110619copper-new-method-fight.html |title=A new method to harvest copper |publisher=Azcentral.com |date=19 June 2011 |accessdate=25 April 2014}}</ref> Количината на бакар во употреба се зголемува и достапната количина е едвај доволна за да им овозможи на сите земји да достигнат развиено светско ниво на употреба.<ref>{{citeНаведено journalсписание|url=http://www.pnas.org/content/103/5/1209.full|title=Metal stocks and sustainability|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |date=2006|volume=103|issue=5|pages=1209–1214|first1=R.B.|last1=Gordon|first2=M.|last2=Bertram|first3=T.E.|last3=Graedel|doi=10.1073/pnas.0509498103|pmc=1360560|pmid=16432205|bibcode = 2006PNAS..103.1209G}}</ref>
 
=== Резерви ===
Бакар е во употреба најмалку 10.000 години, но повеќе од 95% од сиот бакар што бил миниран и [[Извлакување|извлакан]] е извлечен по 1900 година,<ref name=Leonard2006/> а повеќе од половина е ископан во последните 24 години. Како и со многуте природни ресурси, вкупната количина на бакар на Земјата е огромна, со околу 10<sup>14</sup> тони во врвниот километар од Земјината кора, што е околу 5 милиони години на сегашната стапка на екстракција. Сепак, само мал дел од овие резерви е економски одржлив со денешните цени и технологии. Проценките на резерви на бакар достапни за рударството варираат од 25 до 60 години, во зависност од основните претпоставки, како што се стапката на раст.<ref>{{Наведена книга|author=Brown, Lester|title=Plan B 2.0: Rescuing a Planet Under Stress and a Civilization in Trouble|publisher=New York: W.W. Norton|date=2006|page=109|isbn=978-0-393-32831-8}}</ref> Рециклирањето е главен извор на бакар во модерниот свет.<ref name=Leonard2006>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.salon.com/tech/htww/2006/03/02/peak_copper/index.html |title=Peak copper? |publisher=Salon – How the World Works |author=Leonard, Andrew |date=2 March 2006 |accessdate=23 March 2008 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080307042349/http://www.salon.com/tech/htww/2006/03/02/peak_copper/index.html |archivedate=7 March 2008 |df=dmy }}</ref> Поради овие и други фактори, иднината на производството и снабдувањето со бакар е предмет на многу дебати, вклучувајќи го и концептот на [[Врвен бакар|врвниот бакар]], аналогно на [[Врвно масло|врвното масло]] .
 
Цената на бакарот во минатото беше нестабилна<ref>{{citeНаведено journalсписание|last=Schmitz|first=Christopher|title=The Rise of Big Business in the World, Copper Industry 1870–1930|journal=Economic History Review|date=1986|volume=39|series=2|issue=3|pages=392–410|jstor=2596347|doi=10.1111/j.1468-0289.1986.tb00411.x}}</ref> и нејзината цена се зголеми од 60-годишниот минимум од US$0.60/lb (US$1.32/kg) во јуни 1999 година на $3.75/lb ($8.27/kg) во мај 2006 година. Во февруари 2007 година падна на $2.40/lb ($5.29/kg), а потоа се зголеми на $3.50/lb ($7.71/kg) во април 2007 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url = http://metalspotprice.com/copper-trends/|title = Copper Trends: Live Metal Spot Prices|url-status=dead|archiveurl = https://web.archive.org/web/20120501073103/http://metalspotprice.com/copper-trends/|archivedate = 1 May 2012|df = dmy-all}}</ref>{{Better source|reason=This page is useless for verification as it is updated hourly. Archives exist, but they do not go back far enough and in any case the graphs are not shown with the precision quoted|date=April 2014}} Во февруари 2009 година, слабеењето на глобалната побарувачка и големиот пад на цените на стоките од порастот од претходната година ги оставија цените на бакарот на $1.51/lb ($3.32/kg).<ref>{{cite news|url = https://www.forbes.com/2009/02/04/copper-frontera-southern-markets-equity-0205_china_51.html|title = A Bottom In Sight For Copper|author = Ackerman, R. |date = 2 April 2009|publisher = Forbes}}</ref>
 
=== Методи ===
{{Главна|Техники за екстракција на бакар}}
[[File:Copper Flash Smelting Process (EN).svg|left|thumb|Шема на топење]]
Концентрацијата на бакар во рудите во просек изнесува само 0,6%, а повеќето комерцијални руди се сулфиди, особено халкопирит (CuFeS<sub>2</sub>), борнит (Cu<sub>5</sub>FeS<sub>4</sub>) и, во помала мера, ковелит (CuS) и халкоцит (Cu<sub>2</sub>S).<ref name=G&E/> Овие минерали се концентрирани од [[Растурање|растурени]] руди на ниво од 10-15% бакар со [[флотација]] или [[биоекстрахирање]].<ref>{{citeНаведено journalсписание|last=Watling |first=H.R. |title=The bioleaching of sulphide minerals with emphasis on copper sulphides — A review |journal=Hydrometallurgy |date=2006 |volume=84 |issue=1 |pages=81–108 |url=http://infolib.hua.edu.vn/Fulltext/ChuyenDe/ChuyenDe07/CDe53/59.pdf |doi=10.1016/j.hydromet.2006.05.001 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110818131019/http://infolib.hua.edu.vn/Fulltext/ChuyenDe/ChuyenDe07/CDe53/59.pdf |archivedate=18 August 2011 |df=dmy }}</ref> Загревањето на овој материјал со [[Силициум диоксид|силикон диоксид]] со [[топење]] го отстранува поголемиот дел од железото како [[остаток]]. Процесот ја искористува големата леснотија на конвертирање на сулфиди на железо во оксиди, кои пак реагираат со силициум диоксид за да формираат [[силикат]]ен остаток кој плови на врвот на загреаната маса. Резултантниот ''бакар мат,'' кој се состои од Cu<sub>2</sub>S, се [[Печење|пече]] за да се претворат сите сулфиди во оксиди:<ref name=G&E>{{Greenwood&Earnshaw2nd}}</ref>
:2 Cu<sub>2</sub>S + 3 O<sub>2</sub> → 2 Cu<sub>2</sub>O + 2 SO<sub>2</sub>
Побојниот оксид се претвора во ''блистер'' бакар при загревање:
Формирани се бројни бакарни [[Легура|легури]], многу од нив со важни употреби. [[Месинг]] е легура на бакар и [[цинк]]. [[Бронза]] обично се однесува на бакар-[[калај]] легури, но може да се однесува на било која легура на бакар, како што е [[алуминиум бронза]]. Бакар е еден од најважните состојки на сребрените и [[карат]]ните златни спојки што се користат во индустријата за накит, модифицирање на бојата, тврдоста и топењето на добиените легури.<ref name=goldalloys>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.utilisegold.com/jewellery_technology/colours/colour_alloys/ |accessdate=6 June 2009 |title=Gold Jewellery Alloys |publisher=World Gold Council |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090414151414/http://www.utilisegold.com/jewellery_technology/colours/colour_alloys |archivedate=14 April 2009 |df=dmy }}</ref> Некои безоловни [[заварувачи]] се калајски легурирани со мал дел од бакар и други метали.<ref>[http://www.balverzinn.com/downloads/Solder_Sn97Cu3.pdf Balver Zinn Solder Sn97Cu3] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110707210148/http://www.balverzinn.com/downloads/Solder_Sn97Cu3.pdf |date=7 July 2011 }}. (PDF) . balverzinn.com. Посетено на 8 November 2011.</ref>
 
Легура на бакар и [[никел]], наречена [[купроникел]], се користи во монетите со ниска деноминација, често за надворешната обвивка. Монета од пет центи (во моментов се нарекува ''nickel'') се состои од 75% бакар и 25% никел во хомогена композиција. Легурата од 90% бакар и 10% никел, извонредна за неговата отпорност кон корозија, се користи за разни предмети изложени на морска вода, иако е ранлива за сулфидите што понекогаш се наоѓаат во загадени пристаништа и устија.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=8C7pXhnqje4C|title=Corrosion Tests and Standards|publisher=ASTM International|page=368|language=en|year=2005}}</ref> Легурите од бакар со алуминиум (околу 7%) имаат златна боја и се користат во украси.<ref name=emsley/> ''[[Шакудо]]'' е јапонска декоративна легура на бакар која содржи низок процент на злато, обично 4-10%, што може да [[Патина|патинира]] до темно сина или црна боја.<ref name="Shakudō">{{citeНаведено journalсписание|last=Oguchi|first=Hachiro|date=1983|title=Japanese Shakudō: its history, properties and production from gold-containing alloys|journal=Gold Bulletin|volume=16|issue=4|pages=125–132|doi=10.1007/BF03214636}}<!--|accessdate=4 June 2016 --></ref>
 
== Соединенија ==
{{See also|Категорија:Бакарни соединенија}}
 
Бакар формира богата разновидност на соединенија, обично со [[Оксидационен број|оксидациски состојби]] +1 и +2, кои честопати се нарекуваат ''бакарни.''<ref name="Holleman"/> Бакарни соединенија, без разлика дали се органски [[Комплекс (хемија)|комплекси]] или [[Органометална хемија|органометали]] , промовираат или катализираат бројни хемиски и биолошки процеси.<ref>{{citeНаведено journalсписание |last1=Trammell |first1=Rachel |last2=Rajabimoghadam |first2=Khashayar |last3=Garcia-Bosch |first3=Isaac |title=Copper-Promoted Functionalization of Organic Molecules: from Biologically Relevant Cu/O2 Model Systems to Organometallic Transformations|journal=Chemical Reviews |date=30 January 2019 |doi=10.1021/acs.chemrev.8b00368}}</ref>
 
=== Бинарни соединенија ===
[[File:Tetraamminediaquacopper(II)-3D-balls.png|thumb|right|upright=0.9|Модел на комплексот [Cu(NH<sub>3</sub>)<sub>4</sub>(H<sub>2</sub>O)<sub>2</sub>]<sup>2+</sup>, илустрирајќи ја октаедралната координативна геометрија честа за бакар (II).]]
 
[[Полиоли]], соединенија кои содржат повеќе од една алкохолна [[функционална група]], генерално се во интеракција со бакарни соли. На пример, бакарни соли се користат за тестирање за [[намалувачки шеќер]]и. Поточно, со користење на [[реагенсот на Бенедикт]] и [[Фелинговиот раствор]] присуството на шеќер е сигнализирано со промена на бојата од синиот Cu(II) до црвениот бакар (I) оксид.<ref>Ralph L. Shriner, Christine K.F. Hermann, Terence C. Morrill, David Y. Curtin, Reynold C. Fuson "The Systematic Identification of Organic Compounds" 8th edition, J. Wiley, Hoboken. {{ISBN|0-471-21503-1}}</ref> Реагенсот на Schweizer и сродните комплекси со [[етилендиамин]] и други [[Амин (хемија)|амини]] раствораат [[целулоза]].<ref>{{citeНаведено journalсписание | last1 = Saalwächter | first1 = Kay | last2 = Burchard | first2 = Walther | last3 = Klüfers | first3 = Peter | last4 = Kettenbach | first4 = G. | last5 = Mayer | first5 = Peter | last6 = Klemm | first6 = Dieter | last7 = Dugarmaa | first7 = Saran | year = 2000 | title = Cellulose Solutions in Water Containing Metal Complexes | url = | journal = Macromolecules | volume = 33 | issue = 11| pages = 4094–4107 | doi = 10.1021/ma991893m | bibcode = 2000MaMol..33.4094S }}</ref> [[Аминокиселина|Амино киселините]] формираат многу стабилни [[хелатни комплекси]] со бакар (II). Постојат многу влажни хемиски тестови за бакарни јони, од кои едниот вклучува [[калиум фероцијанид]], кој дава кафеав талог со бакарни (II) соли.
 
=== Органобакарска хемија ===
{{Главна|Органобакарска смеса}}
Соединенија кои содржат јаглерод-бакар врска се познати како органобакарни соединенија. Тие се многу реактивни кон кислородот за да формираат бакар (I) оксид и имаат многу употреби во хемијата. Тие се синтетизираат со третирање на бакар (I) соединенија со [[Грињарова реакција|Григнал реагенси]], [[Алкини|терминални алкини]] или [[органолитни реагенси]];<ref>"Modern Organocopper Chemistry" Norbert Krause, Ed., Wiley-VCH, Weinheim, 2002. {{ISBN|978-3-527-29773-3}}.</ref> Особено, последната опишана реакција создава [[реагенс на Гилман]]. Тие можат да бидат [[Супституција|заменети]] со [[Алкилхалогенид|алкилни халиди за]] да формираат продукти за спојување; како такви, тие се важни во областа на [[Органска синтеза|органската синтеза]]. [[Бакар (I) ацетилид]] е високо чувствителен на удар, но е полупроизвод во реакциите како што е [[Спојување на Кадиот-Ходкевич|спојувањето на Кадиот-Ходкевич]]<ref>{{citeНаведено journalсписание|last1=Berná|first1=José|last2=Goldup|first2=Stephen|last3=Lee|first3=Ai-Lan|last4=Leigh|first4=David|last5=Symes|first5=Mark|last6=Teobaldi|first6=Gilberto|last7=Zerbetto|first7=Fransesco|title=Cadiot–Chodkiewicz Active Template Synthesis of Rotaxanes and Switchable Molecular Shuttles with Weak Intercomponent Interactions|journal=Angewandte Chemie|date=26 May 2008|volume=120|issue=23|pages=4464–4468|doi=10.1002/ange.200800891}}</ref> и [[спојувањето на Sonogashira]].<ref>{{citeНаведено journalсписание|title = The Sonogashira Reaction: A Booming Methodology in Synthetic Organic Chemistry|author = Rafael Chinchilla|author2 = Carmen Nájera|last-author-amp = yes|journal = [[Chemical Reviews]]|date = 2007|volume = 107|issue = 3|pages = 874–922|doi = 10.1021/cr050992x|pmid = 17305399}}</ref> [[Коњугатното додавање]] на [[енони]]<ref>{{citeНаведено journalсписание|date=1986 |title=An Addition of an Ethylcopper Complex to 1-Octyne: (E)-5-Ethyl-1,4-Undecadiene |journal=[[Organic Syntheses]] |volume=64 |page=1 |url=http://www.orgsyn.org/orgsyn/pdfs/CV7P0236.pdf |doi=10.15227/orgsyn.064.0001 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120619005340/http://www.orgsyn.org/orgsyn/pdfs/CV7P0236.pdf |archivedate=19 June 2012 |df=dmy }}</ref> и [[карбокурацијата]] на алкини<ref>{{citeНаведено journalсписание |last1=Kharasch |first1=M.S. |last2=Tawney |first2=P.O. |date=1941|title=Factors Determining the Course and Mechanisms of Grignard Reactions. II. The Effect of Metallic Compounds on the Reaction between Isophorone and Methylmagnesium Bromide |journal=Journal of the American Chemical Society |volume=63 |issue=9 |pages=2308–2316 |doi=10.1021/ja01854a005}}</ref> исто така, може да се постигне со органобакарни соединенија. Бакар (I) формира различни слаби комплекси со [[алкени]] и [[Јаглероден моноксид|јаглерод моноксид]], особено во присуство на аминални лиганди.<ref>{{citeНаведено journalсписание|last= Imai |first= Sadako |last2= Fujisawa |first2= Kiyoshi |last3= Kobayashi |first3= Takako |last4= Shirasawa |first4= Nobuhiko |last5= Fujii |first5= Hiroshi |last6= Yoshimura |first6= Tetsuhiko |last7= Kitajima |first7= Nobumasa |last8= Moro-oka |first8= Yoshihiko |title= <sup>63</sup>Cu NMR Study of Copper(I) Carbonyl Complexes with Various Hydrotris(pyrazolyl)borates: Correlation between 63Cu Chemical Shifts and CO Stretching Vibrations|journal= Inorganic Chemistry |date= 1998| volume =37|pages=3066–3070|doi=10.1021/ic970138r|issue=12}}</ref>
 
=== Бакар (III) и бакар (IV) ===
Бакар (III) најчесто се наоѓа во оксиди. Едноставен пример е калиум [[купрат]], KCuO<sub>2</sub>, кој е сино-црн и цврст<ref>{{Наведена книга|department=Potassium Cuprate (III)|title=Handbook of Preparative Inorganic Chemistry|edition=2nd|editor=G. Brauer|publisher=Academic Press|year=1963|location=NY|volume=1|page=1015}}</ref> Најшироко проучуваните бакарни (III) соединенија се [[купратни суперпроводници]]. [[Итриум бариум бакар оксид]] (YBa<sub>2</sub>Cu<sub>3</sub>O<sub>7</sub>) се состои од Cu (II) и Cu (III) центри. Како оксид, [[флуорид]]от е високо [[База (хемија)|основен]] [[Јон|анјон]]<ref>{{citeНаведено journalсписание|author1=Schwesinger, Reinhard |author2=Link, Reinhard |author3=Wenzl, Peter |author4=Kossek, Sebastian |title=Anhydrous phosphazenium fluorides as sources for extremely reactive fluoride ions in solution|doi=10.1002/chem.200500838|year=2006|journal=Chemistry: A European Journal|volume=12|issue=2|pages=438–45 |pmid=16196062}}</ref> и е познат да ги стабилизира металните јони во високи оксидациски состојби. И бакар (III), па дури и бакар (IV) флуориди се познати, [[Калиум хексафлуорокупрат(III)|K<sub>3</sub>CuF<sub>6</sub>]] и [[Цезиум хексафлуорокупрат (IV)|Cs<sub>2</sub>CuF<sub>6</sub>]], соодветно.<ref name=Holleman/>
 
Некои бакарни протеини формираат [[оксо комплекс]]и, кои исто така имаат бакар (III).<ref>{{citeНаведено journalсписание |last1=Lewis |first1=E.A. |last2=Tolman |first2=W.B. |date=2004 |title=Reactivity of Dioxygen-Copper Systems |journal=Chemical Reviews |volume=104 |pages=1047–1076 |doi=10.1021/cr020633r |issue=2 |pmid=14871149}}</ref> Со [[тетрапептид]]и, комплексите од бакар (III) со пурпурна боја се стабилизираат со депротонирани [[амид]]ни лиганди.<ref>{{citeНаведено journalсписание |last1=McDonald |first1=M.R. |last2=Fredericks |first2=F.C. |last3=Margerum |first3=D.W. |date=1997 |title=Characterization of Copper(III)–Tetrapeptide Complexes with Histidine as the Third Residue |journal=Inorganic Chemistry |volume=36 |pages=3119–3124|doi=10.1021/ic9608713|pmid=11669966 |issue=14}}</ref>
 
Комплексите на бакар (III), исто така, се наоѓаат како посредници во реакциите на органобакарни соединенија.<ref>{{Greenwood&Earnshaw2nd|page=1187}}</ref> На пример, во [[реакцијата на Караш-Сосновски]].
[[File:TimnaChalcolithicMine.JPG|thumb|Калцитонски рудник за бакар во долината Тимна, [[Негев|пустина Негев]], Израел.]]
 
Во Грција, бакар бил познат по името ''халкос'' (χαλκός). Тоа беше важен ресурс за Римјаните, Грците и другите древни народи. Во римско време, тоа беше познат како ''aes Cyprium,'' ''aes'' е генерички латински термин за бакарни легури и ''Cyprium'' од [[Кипар]], каде што беше миниран многу бакар. Фразата беше поедноставена во ''купрум'', па оттука и англискиот ''бакар''. [[Афродита]] ([[Венера (божица)|Венера]] во Рим) претставуваше бакар во митологијата и алхемијата поради неговата сјајна убавина и нејзината античка употреба во производството на огледала; Кипар беше света за божицата. Седумте небесни тела познати на древните биле поврзани со седумте метали познати во антиката, а Венера била назначена за бакар.<ref>{{citeНаведено journalсписание|title = The Nomenclature of Copper and its Alloys|author = Rickard, T.A. |journal = Journal of the Royal Anthropological Institute|volume = 62|pages = 281–290 |date = 1932|jstor = 2843960|doi = 10.2307/2843960}}</ref>
 
Бакар за првпат се користел во древна Британија во третиот или вториот век пред нашата ера. Во Северна Америка, рударството со бакар започна со маргинални активности на Индијанците. Мајчин бакар е познато дека е извлечена од наоѓалиштата на [[Остров Ројал|островот Ројал]] со примитивни камени алатки помеѓу 800 и 1600 г.<ref>{{citeНаведено journalсписание|title = The State of Our Knowledge About Ancient Copper Mining in Michigan|journal = The Michigan Archaeologist|volume = 41|page = 119|author = Martin, Susan R.|date = 1995|url = http://www.ramtops.co.uk/copper.html|issue = 2–3|url-status=dead|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160207073036/http://www.ramtops.co.uk/copper.html|archivedate = 7 February 2016|df = dmy-all}}</ref> Металургијата на бакарот процвета во Јужна Америка, особено во Перу околу 1000 година. Откриени се бакарните погребни украси од 15 век, но комерцијалното производство на метал не започнало до почетокот на 20 век.
 
Културната улога на бакар е важна, особено во валутата. Римјаните во 6-от до 3 век п.н.е. користеле бакарни грутки како пари. Најпрво, бакарот по себе бил ценет, но постепено обликот и изгледот на бакарот станал поважен. [[Гај Јулиј Цезар|Јулиј Цезар]] имал свои монети направени од месинг, додека монетите на [[Октавијан Август|Октавијан Август Цезар]] биле направени од легури на Cu-Pb-Sn. Со проценета годишна продукција од околу 15,000&nbsp; тони, [[Активности за рударство и топење на римски бакар|активностите за рударство и топење на римски бакар]] достигнаа ненадминат обем до времето на [[Индустриска револуција|Индустриската револуција]]; [[Римски провинции|провинциите]] најинтензивно минирани се оние на [[Хиспанија]], [[Кипар]] и во Средна Европа.<ref>{{citeНаведено journalсписание|doi = 10.1126/science.272.5259.246|title = History of Ancient Copper Smelting Pollution During Roman and Medieval Times Recorded in Greenland Ice|pages = 246–249 (247f.)|date = 1996|last1 = Hong|first1 = S.|last2 = Candelone|first2 = J.-P.|issue = 5259|last3 = Patterson|first3 = C.C.|last4 = Boutron|first4 = C.F.|journal = Science|volume = 272|bibcode = 1996Sci...272..246H}}</ref><ref>{{citeНаведено journalсписание|last = de Callataÿ|first = François|date = 2005|title = The Graeco-Roman Economy in the Super Long-Run: Lead, Copper, and Shipwrecks|journal = Journal of Roman Archaeology|volume = 18|pages = 361–372 (366–369)}}</ref>
 
Портите на [[Ерусалимски храм|Ерусалимскиот храм]] користеле [[Коринтска бронза]] третирана со отстранување на метали од легурни на злато.{{Clarify|reason=Bronze is not a gold alloy, but depletion gilding can be done only on gold alloy.|date=June 2016}}{{Citation needed|date=June 2016}} Процесот е најприсутен во [[Александрија]], каде што се смета дека започнала алхемија.<ref>{{citeНаведено journalсписание|url=http://www.goldbulletin.org/downloads/JACOB_2_33.PDF |title=Corinthian Bronze and the Gold of the Alchemists |author=Savenije, Tom J. |author2=Warman, John M. |author3=Barentsen, Helma M. |author4=van Dijk, Marinus |author5=Zuilhof, Han |author6=Sudhölter, Ernst J.R. |journal=Macromolecules |issue=2 |volume=33 |date=2000 |pages=60–66 |doi=10.1021/ma9904870 |bibcode=2000MaMol..33...60S |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070929003743/http://www.goldbulletin.org/downloads/JACOB_2_33.PDF |archivedate=29 September 2007 }}</ref> Во античка [[Индија]], бакар се користел во [[Холизам|холистичката]] медицинска наука [[Ајурведа]] за [[Хирургија|хируршки]] инструменти и друга медицинска опрема. [[Древен Египет|Антички Египќани]] ([[Старо Кралство|~2400&nbsp; г. п.н.е.]]) користеле бакар за стерилизирање на рани и вода за пиење, а подоцна и за лекување на главоболки, изгореници и чешање.
 
=== Современа историја ===
[[Големата Бакарна Планина]] е рудник во Фалун, Шведска, кој оперирал од 10 век до 1992 година. Таа задоволуваше две третини од потрошувачката на бакар во Европа во 17 век и помогна во финансирањето на многу војни во Шведска во тоа време.<ref>{{Наведена книга|url = https://books.google.com/books?id=4yp-x3TzDnEC&pg=PA60|page = 60|title = Mining in World History|isbn = 978-1-86189-173-0|author1 = Lynch, Martin|year=2004}}</ref> Тоа беше наречено државно богатство; Шведска имала [[валута со бакар]].<ref>{{Наведена мрежна страница|title=Gold: prices, facts, figures and research: A brief history of money|url=http://www.galmarley.com/FAQs_pages/monetary_history_faqs.htm#Scandinavian%20copper%20money|accessdate=22 April 2011}}</ref>
 
Бакар се користи во покриви,<ref name=":0" /> валута, и за фотографска технологија позната како [[дагуеротип]]. Бакар се користел во [[Ренесанса|ренесансната]] скулптура и бил користен за изградба на [[Статуа на Слободата|Статуата на слободата]]; бакар продолжува да се користи во изградбата на објекти од разни видови. [[Обложување со бакар]] и [[бакарно обвивање]] беа широко користени за заштита на подводни трупови на бродови, техника што беше водена од британската [[Адмиралгија]] во 18 век.<ref>{{Наведена мрежна страница|title = Copper and Brass in Ships|url = https://www.copper.org/education/history/60centuries/industrial_age/copperand.html|accessdate = 6 September 2016}}</ref> [[Северногерманска Афинерија|Северногерманската Афинерија]] во Хамбург беше првата модерна фабрика за [[галванизација]], која започна со производство во 1876 година.<ref>{{citeНаведено journalсписание|doi = 10.1002/adem.200400403|title = Process Optimization in Copper Electrorefining|date = 2004|author = Stelter, M.|journal = Advanced Engineering Materials|volume = 6|issue = 7|pages=558–562|last2 = Bombach|first2 = H.}}</ref> Германскиот научник [[Готфрид Осан]] ја измислил [[металургијата со прав]] во 1830 година, додека ја одредува атомската маса на металот; околу тоа време беше откриено дека количината и видот на легираниот елемент (на пример, калај) на бакар ќе влијае на ѕвонењето на ѕвонче.
 
[[Топење]]то е развиено од страна на [[Отокумпу]] во Финска и првпат се применува во [[Харџавалта]] во 1949 година; енергетски ефикасен процес изнесува 50% од светското производство на бакар.<ref>{{Наведена мрежна страница|url = http://www.outokumpu.com/files/Technology/Documents/Newlogobrochures/FlashSmelting.pdf|archiveurl = https://web.archive.org/web/20110724043222/http://www.outokumpu.com/files/Technology/Documents/Newlogobrochures/FlashSmelting.pdf|archivedate = 24 July 2011|title = Outokumpu Flash Smelting|publisher = [[Outokumpu]]|page = 2}}</ref>
 
[[Меѓувладин совет за извозни извори на бакар|Меѓувладиниот совет за извозни извори на бакар]], формиран во 1967 година од Чиле, Перу, Заир и Замбија, работеше на пазарот на бакар, како што [[Организација на земји извознички на нафта|ОПЕК]] прави со нафта, иако никогаш не го постигна истото влијание, особено поради тоа што вториот по големина производител, САД, никогаш не бил член; бил распуштена во 1988 година.<ref>{{citeНаведено journalсписание |author=Karen A. Mingst |date=1976 |title=Cooperation or illusion: an examination of the intergovernmental council of copper exporting countries |journal=International Organization |volume=30 |issue=2 |pages=263–287 |doi=10.1017/S0020818300018270}}</ref>
 
== Апликации ==
Хроничната бакарна токсичност вообичаено не се јавува кај луѓето поради транспортните системи кои ја регулираат апсорпцијата и излачувањето. Автосомно рецесивните мутации во транспортерите на бакар можат да ги оневозможат овие системи, што доведува до [[Вилсонова болест]] со бакарна акумулација и [[цироза]] на црниот дроб кај лица кои имаат наследено два дефектни гени.<ref name="copper.org"/>
 
Зголемените нивоа на бакар исто така се поврзани со влошување на симптомите на [[Алцхајмерова болест|Алцхајмеровата болест]].<ref>{{vcitevНаведено journalсписание|author=Brewer GJ|title=Copper excess, zinc deficiency, and cognition loss in Alzheimer's disease|journal=BioFactors|volume=38|issue=2|pages=107–113|date=March 2012|pmid=22438177|doi=10.1002/biof.1005|type=Review}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://examine.com/supplements/Copper#summary9-0|title=Copper: Alzheimer's Disease|publisher=[[Examine.com]]|accessdate=21 June 2015}}</ref>
 
=== Изложеност на човекот ===