Отвори го главното мени

Промени

поправка на правопис
'''Фредерик Шопен''' ({{lang-pl|Fryderyk Franciszek Chopin}}, {{lang-fr|Frédéric François Chopin}}; [[1 март]] [[1810]]<ref>Некои извори го посочуваат [[22 февруари]] како датум на раѓање; видете [[Фредерик Шопен#Живот|Живот]] за поподробно.</ref>, [[Желазова Вола]]&nbsp;–&nbsp;[[17 октомври]] [[1849]], [[Париз]]) — [[полска|полски]]<ref>Kennedy, Michael. ''Oxford Concise Dictionary of Music'', Oxford, 2004, Четврто здание., стр. 141.</ref> [[композитор]] за [[пијано]] од добата на [[романтистичка музика|романтизмот]]. Се смета за еден од најголемите композитори за пијано на сите времиња.
 
Роден е во селото [[Желазова Вола]] во [[Варшавско војводствоВојводство|Варшавското војводствоВојводство]]. Мајка му била [[Полјаци|Полјачка]], а татко му [[Франција|француски]] [[иселеник]]. Во татковината го сметале за [[чудо од дете]], но тој ја напуштил [[Полска]] на 20-годишна возраст и никогаш повеќе не се вратил. Подоцна во [[Париз]] создал кариера како изведувач, учител и композитор и ја прифатил француската варијанта на неговото име „''Фредерик-Франсоа''“. Од 1837 до 1847 година бил во бурна врска со француската писателка [[Жорж Санд]]. Секогаш бил со нежно и нарушено здравје, па на 39-годишна возраст се разболил од [[туберкулоза]].<ref name="tuberculosis">{{нмс|publisher=Fryderyk Chopin |last=Smolenska-Zielinska |first=Barbara | date= |url= http://www.chopin.pl/biografia/index_en.html |title= Chopin — Biography|accessdate= 2006-09-10 }}</ref>
 
Сите Шопенови дела се за пијано (претежно соло), и се смета дека тие му припаѓаат на врвот на репертоарот за пијано. Иако неговата музика се смета за мошне тешка за свирење, неговиот стил дава нагласок на нијанси и експресивна длабочина, а не само на техничката виртуозност. Тој има измислено некои [[музичка форма|музички форми]] како [[балада (музичка форма)|баладата]],<ref name=scholesballade> Scholes, Percy (1938), The Oxford Companion to Music. Article ''Ballade''.</ref> но неговите најзначајни иновации лежат во рамките на постоечките структури како [[соната за пијано|сонатата за пијано]], [[валцер]]от, [[ноктурно]]то, [[етида]]та, [[импромпту]]то и [[прелудиум]]от. Покрај ова, Шопен бил првиот западен композитор кој го има користено [[Балканска музика|словенскиот фолклор]] во своите композиции; така и до денес неговите [[мазурка|мазурки]] и [[полонеза|полонези]] се камен темелник на полската [[националност|национална]] класична музика.
 
== Живот ==
Шопен се родил во [[Желазова Вола]] близу [[Сохачев]] во регионот [[Мазовија]], дел од [[Варшавско војводствоВојводство|Варшавското војводствоВојводство]]. Татко му бил Миколај (Никола) Шопен, Французин со далечно [[полска|полско]] потекло од [[Војводство Лотарингија|Лотарингија]] кој се преселил во Полска во 1787 година. Миколај се оженил за жена од висока класа, но осиромашено семејство, по име Текла Јустина Крзижановска.
 
Според неговото семејство, Шопен е роден на [[1 март]] [[1810]] г. Нема пронајдено [[извод од матична книга на родените]]. На неговата [[крштевање|крштелница]] пак, стои дека е роден на [[22 февруари]] [[1810]] г., но ова најверојатно е грешка на свештеникот.
[[Податотека:Poland Zelazowa Wola.jpg|thumb|left|200px|Родната куќа на Шопен во [[Желазова Вола]]]]
 
Во октомври 1810 година, кога Фредерик имал осум месеци, семејството се преселило во [[Варшава]], каде татко му станал учител по [[француски јазик]] во [[училиште]] во [[Саксонски дворец|СаксонцскиотСаксонскиот дворец]]. Живееле понастрана во рамките на дворецот.
 
Малиот Шопен за прв пат почнал да учи пијано кај неговата постара сестра Лудвика, а подоцна таа задача ја презела мајка му. Неговиот талент бил очигледен уште од многу мали нозе, па во Варшава почнале да го сметаат за „вториот [[Волфганг Амадеус Моцарт|Моцарт]]“. На седумгодишна возраст искомпонирал [[полонеза|полонези]] ([[ге-мол]] и [[ха-дур]]), од кои првата била издадена во гравурната печатница на отецот Цибулски, директор на Училиштето за органисти и еден од малкуте музички издавачи во Полска.
=== Париз ===
[[Податотека:Chopin zelazowa wola.JPG|мини|десно|270п|Споменикот на Шопен во [[Желазова Вола]], дело на вајарот [[Јозеф Гославски]]]]
Во Париз, Шопен бил топло пречекан од истакнатите полски азиланти како и од водечките уметници како [[Хајнрих Хајне]], [[Алфред де Вињи]] и [[Ежен Делакроа]]. Бил запознаен со некои од најважните пијанисти во тоа време како [[Фридрих Калкбренер]], [[Фердинанд Хилер]] и [[Франц Лист]], и станал близок пријател со композиторите [[Хектор Берлиоз]], [[Феликс Менделсон]], [[Шарл-Валантен Алкан]] и [[Винченцо Белини]] (крај којкого е погребан на гробиштата [[Пер Лашез]]). Многу од Шопеновите современици веќе со восхит гледале на неговата музика. Меѓу овие бил и [[Роберт Шуман]] кој, во неговата критика на ''Варијации на „Ла чи дарем ла мано“'' (од Моцартовата опера ''[[Сон Џовани]]''), Оп. 2, се изјаснил: „Капи долу господа! Генијалец.“
 
За време на неговите години во Париз, Шопен учествувал во многу концерти. Програмите ни даваат извесна слика за богатството на парискиот уметнички живот во ова време. Ваков пример е концертот на [[23 март]] [[1833]] г., во кој Шопен, Лист и Хилер свиреле соло изведби на [[Бах]]овиот концерт за три [[чембало|чембала]], како и концертот на [[3 март]] [[1838]] г., каде Шопен, Алкан, Алкановиот учител Пјер Жозеф Цимерман и Шопеновиот ученик Адолф Гутман го свиреле Алкановиот аранжман за осум раце на [[Бетовен]]овата [[Симфонија бр. 7 (Бетовен)|7<sup>ма</sup> симфонија]]. Зел учество и во компонирањето на [[Хексамерон (композиција)|Хексамерон]] (1837), бидејќи шестата (и последна) варијација на Белиниева тема е негова.
Таа зима лошото време имала така катастрофални последици по Шопеновото здравје и неговата хронична дробна состојба, што морал да пребега прво во [[Барселона]], па во [[Марсеј]]. Иако здравјето му се подобрило, тој никогаш сосема не оздравел од ова. Тој се жалел од докторите во Мајорка со неговата постојана луцидност: „Првиот ми рече дека ќе умрам; вториот рече дека веќе сум ги издишал последните здивови, а пак третиот ми рече дека веќе сум мртов“.
 
Ги провел летата од 1839 до 1843 година на [[Жорж Санд|Сандовиот]] имот во [[Ноан-Вик|Ноан]]. Во овие мирни, но продуктивни денови Шопен искомпонирал многу дела. Во овој период спаѓа и неговата величенственавеличествена [[Полонеза во ес-дур]], Оп.53, поднасловена како „''Херојска''“, која сѐ уште е едно од најславните негови дела. Кога се вратил во Париз во 1839 се запознал со пијанистот и композитор [[Игнац Мошелес]].
 
Во 1845 година, здравјето уште повеќе му се нарушило, и со тоа настанал и сериозен проблем во односот со [[Жорж Санд]]. Ова се влошило уште повеќе во 1846 година со проблемите со ќерката на Санд, Соланж и младиот вајар Жан-Батист Огист Клезенже. Таа година Санд го издала своето дело ''Лукреција Флоријани'', чии главни ликови — богата актерка и принц со лошо здравје — може да се протолкуваат како Санд и Шопен; расказот бил неповолен за Шопен. Во 1847 година семејните проблеми ѝ ставиле крај на десетгодишната врска помеѓу Санд и Шопен.
 
Рубинштајн се искажал за Шопен и универзалноста на неговата музика вака:
{{cquote|Шопен бил универзално препознатлив гениј. Неговата музика освојува најразновидна публика. Кога првите Шопенови ноти прозвучуваат низ салата, имаме среќни воздишки на препознавање. Ширум сиот свет мажи и жени ја знаат неговата музика. Ја обожаваат. Трогнати се од неа. Сепак ова не е „романтистичка музика“ во [[бајрон]]овска смисла. Не раскажува приказни и не слика сцени. Таа е експресивна и лична, но сепак е чиста уметност. Дури и во ова апстрактно атомско време кадештокаде што чувствата не се во мода, Шопен продолжува да живее. Неговата музика е универзалниот јазик на меѓучовекотомеѓучовечкото општење. Кога го свирам Шопен им зборувам директно на срцата на луѓето!}}
 
=== Стил ===
== Споменици ==
 
Пред [[Втората Светскасветска војна]], во горниот дел на [[варшава|варшавскиот]] [[Лазјенковски парк]]. При основата на статуата во летните неделни попладниња се одржуваат бесплатни пијано [[рецитал]]и на Шопеновите композиции. Стилизираното [[дрво (растение)|дрво]] над Шопеновата фигура е во облик на неговата [[рака]] и прсти.
 
Секои пет години во [[Варшава]] се одржува [[Меѓународен Шопенов пијанистички натпревар|Меѓународниот Шопенов пијанистички натпревар]]; повремено се доделува и наградата ''Grand prix du disque de F. Chopin'' за истакнати снимки на Шопенови дела, ремастерирани или нови.
 
== Снимки ==
[[Податотека:Шопен на марка-200 годишнина.jpg|мини|десно|Марка на [[Македонска Поштапошта]] по повод 200-годишнината од раѓањето на ФреферикФредерик Шопен (ФДЦ 10б/2010, 8 јуни 2010)]]
{{multi-listen start}}
{{multi-listen item|filename=Chopin - Mazurka D major Op.33 no. 2 (or 3) played by Lubka Kolessa.oga |title=Опус 33, бр. 2: Мазурка бр. 23, во де-дур|description=Лубка Колеса|format=[[Ogg]]}}