Отвори го главното мени

Галактичко јато

збирен состав од гравитациски врзани галаксии
Пет галаксии групирани заедно, само 600 милиони години по настанокот на вселената.[1]
Галактичкото јато IDCS J1426, оддалечено 10 милијарди светлосни години од Земјата. Има вкупна маса колку 500 трилиони наши сонца.[2]
Образување на галактичкото хато MRC 1138-262 (уметничка претстава).

Галактичко јато (или јато галаксии) — склоп сочинет од стотици до илјадници галаксии кои се меѓусебно сврзани под силата на гравитацијата[1] Претставуваат најголемите гравитациски врзани структури во вселената и сè до 1980-тите се сметале за најголемите структури воопшто, пред откривањето на суперјатата.[3] Гледани како целина, обично имаат 1014–1015 Сончеви маси. Една од нивните клучни одлики е внатрејатната средина, која се состои од загреан гас помеѓу галаксиите и температура од 2 до 15 keV, зависно од збирната маса на јатото. Помалите склопови на галаксии се нарекуваат галактички групи. Самите групи и јата можат да бидат групирани заедно, образувајќи суперјата.

Познати галактички јата во релативна близина се Девица, Печка, Херкул и Береникина Коса. Рамнило е главна составница на Големиот Привлекувач, кој претставува посебно голем збир од галаксии, чија маса е толку голема што влијае врз месното ширење на вселената. Позначајни јата во далечната вселена се SPT-CL J0546-5345 и SPT-CL J2106-5844, кои се најмасивните јата настаните во раниот развој на вселената. Во последните децении е утврдено дека тие се битни места на честично забрзување, откриено набљудувајќи ги нетоплинските расеани радиозрачења, како што се радиоореолите и радиоостатоците. Во многу галактички јата се среќаваат и структури како студени предници на ударни бранови, утврдени со рендгенски набљудувања од опсеваторијата „Чандра“.

Основни одликиУреди

Галактичкото јато ги има следниве типични одлики:

  • Опфаќа 100 до 1.000 галаксии, со врел гас кој оддава рендгенски зраци и колеми количества на темна материја[4]
  • Распореденоста на трите составници во јатото е приближно рамномерна.
  • Вкупна маса од 1014 до 1015 Сончеви маси.
  • Пречник од 2 до 10 мегапарсеци.
  • Брзините на поединечните галаксии во него се движат од 800 до 1000 км/с.

СоставУреди

Секое галактичко јато има три составни дела:

Дел Удел во масата Опис
Галаксии 1 % Единствениот оптички видлив дел од јатото
Меѓугалактички гас во внатрејатната средина 9 % Плазма меѓу галаксиите при високи температури. Оддава рендгенски зраци по пат на топлинско закочно зрачење
Темна материја 90 % Најмасивната составница која не е видлива, туку се изведува преку гравитациските заемодејства

Забележителни јатаУреди

Јато Белешки
Девица Најблиското масивно галактичко јето
суперјато Ланијакеја Јатото во чиј состав е нашата галаксија — Млечниот Пат
Рамнило Јатото во средиштето на Големиот Привлекувач
јато Куршум Спој од јата, каде за првпат е забележано раздвојувањето на темната од обичната материја

ПоврзаноУреди

НаводиУреди

  1. 1,0 1,1 Hubble Pinpoints Furthest Protocluster of Galaxies Ever Seen“ (посет. 13 јануари 2012 г).
  2. „Galaxy cluster IDCS J1426“. конс. 11 јануари 2016. 
  3. Kravtsov, A. V.; Borgani, S.. Formation of Galaxy Clusters. „Annual Review of Astronomy and Astrophysics“ том  50: 353–409. doi:10.1146/annurev-astro-081811-125502. Bibcode2012ARA&A..50..353K. 
  4. „Chandra :: Field Guide to X-ray Sources :: Groups & Clusters of Galaxies“. 

Надворешни врскиУреди