Отвори го главното мени

Хан (династија)

кинеска династија
Историја на Кина

Династијата Хан (206 п.н.е. — 220 н.е.) се појавила по династијата Цин, а пред трите кралства во Кина. Династијата Хан е предводена од истакната фамилија позната како клан Лиу. Династијата Хан владеела 400 години, што се смета за еден од најдолгите периоди во историјата на Кина.[1] До ден денес, најголем дел од жителите на Кина се определуваат како „Хански народ“.

За време на владеењето на династијата Хан, Кина официјално станала конфучијанска држава и напредувала во земјоделството, занаетчиството и трговијата, а населението достигнало преку 55 милиони луѓе. Во меѓувреме , царството ја проширило својата политичка и кинеска култура и територија до Кореја, Монголија, Виетнам , и средна Азија пред конечно да се распадне со комбинација на домашен и надворешен притисок. Исто така, имале воена предстража во некои од тие подрачја, вклучувајќи ги и централна Азија, Монголија, и Персија.

Династијата Хан претставува златен век во кинаеската уметност, политика и технологија. Со моќност и големина била околу 100 година рамна со Римското Царство.

Мапа на Хан

ВоведУреди

Династијата Хан владеела во Кина од 206 година п.н.е. до 220 година. Тоа била царска династија што ја обединила Кина . Една одлика на династијата Хан е нејзината долговечност. Меѓу најдолгите кинески големи династии, со кратки прекини, преживеала повеќе од четири века. Од своето основање, 206 година п.н.е. состојбата на династијата Хан била моќна и влијателна во Источна Азија, до степен до кој тоа беше на западот Римската Империја, нејзиниот приближен современик. Хан династијата е позната како „Златно доба“ на кинеската филозофија.

За време на своето 426 -годишно владеење, династијата Хан создала многу институции кои ја подигнале Кина. Тие ги проширија границите на државата на т.н. варварските територии, како што е Римската Империја, особено на северозапад, каде што нејзината армија го уништила патот кон трговијата на Свила, што ги прави слични со оние на денешницата. Династијата Хан беше создадена од страна на некои импотентни владетели.

Конфучионизмот бил официјална државна филозофија и истовремено религија. Будизмот кој потекнува од Индија, станал важна религија. Литературата и уметноста цветале. Земјоделството се проширило и со тоа го зголеми бројот на жители. Систем на силна централна влада, која исто така била комплексна бирократија, која продолжи до 20 век, има свое потекло во династијата Хан. Многу драконски закони од династијата Хин беа укинати, даноците се намалија, а целата област на територијата на Хан била директно под царската администрација. Името Хан го смени првиот автомобил до името на реката. До ден-денес, поимот Хан се користи во Кина за да се разликува автохмни кинези од разни расни и културни групи во Кина. Така, "Хан Рен" значи име за кинескиот народ. Според моделот кој го користи династијата Хан - обединета Кина и континуирано владеење - таа стана цел на сите идни династии, вклучувајќи ја и онаа на комунизмот во денешно време.

 
Патот на свилата

Политичка историјаУреди

Основачи на династијата ХанУреди

ГаозУреди

Како династијата Цин колабирака под притисок на војската, бунтовите и востанијата на селаните, човек од скромно потекло, Лиу Банг, станал лидер на една мала група војници и постепено освојувал области. Со текот на времето, неговите сили прераснале во армија и следеле нови победи. Интересно, Лиу ги презира научините, кои носеа карактеристични истакнати капи. Така, во една пригода, кога се сретнал со еден од овие господа, веднаш ја фати шапката од главата на посетителот и му се намурте.

206 година п.н.е Лиу е прогласен за крал на Хан, една од државите во империјата. Од 202 година п.н.е. ги отстранил сите ривали и сите членови на династијата биле мртви. Неговата изјава е позната „Целиот свет е мој!", иако империјата од тоа време имала само половина од територијата на денешна Кина. Потоа тој ја присвоил кариерата на царската титула Гаоз. Лиу беше совладан од високо централизирана империја, малку лабав систем, и ја поделил империјата на кнежевство, управувана од страна на членовите на неговото семејство и воени лидери кои се многу посветени на тоа. Па тие ќе создадат услови за враќање на феудализмот, но Лиу и владетели кои го следеа, со користење на советници кои беа целосно подредени на царот, ја проверува секоја провинција и секој менаџер. Така, централната влада била зачувана за време на династијата. Главниот град бил на реката Веи, Ханган, што значи "вечен мир" во преводот. Гаоз ги прифатил принципите на конфучијанизмот, односно дека целта на владата е да им служи на оние со кои се владее.

Ванг МангУреди

Наследниците на Ву Ди за некое време успевале да ја зачуваат империјата, но трите слаби владетели му овозможиле на царскиот регант Ванг Манг (45 г. п.н.е. - 23 година) да ја земе целата моќ во свои раце. Ванг Манг бил член на семејство кое стапувало во брак со припадници на кралскиот клан.

Сè повеќе ја зголемувал моќта, така што, на крајот се прогласил за император на династијата Сјин, која била со кус век. Иако Манг добил власт, тој бил реформатор кој сакал подобра и помалку корумпирана влада. Земјата, која во голема мера била во сопственост на феудалците, и која по астрономски цени ја изнајмувале на земјоделците, Манг ја ставил под своја управа.

 
прв сеизмограф

Книжевност и уметностУреди

КнижевностУреди

Во книжевноста главна фигура бил Сема Ќен, кој живеел од 145 до 90 година п.н.е. Неговото големо дело се нарекува „Записи на историчарот“. Ова дело е компилација на фрагменти од оригинални извори, кои заедно со коментарите на Сема, ги поставило темелите и стандардите на кинеската историја. Неговиот преглед на историјата е најголем дел од она што го знаеме за династијата Хин и раниот период на династијата Хан. Слично на тоа, се четирите книги од конфучијанизмот издадени во својата конечна форма.

Ние знаеме дека пишувал поезија, математички задачи, историја, големиот речник, извештаи за владата, како и најраниот попис во светот, од 2 година н. e. има (57.671.400 луѓе). Ова било последица на создавањето на хартијата, околу 100 година од нашата ера. Хартијата била направена од кора од црна дудинка и коноп. Според приказната, еден евнух, Цаи Лун, му кажал на царот Хеу како да направи хартија. Пишувале со четки и туш со црн пигмент на дрвени плочи, парчиња од бамбус или свила, а кинески знаци се измениле и станале слични со денешните.

Уметност и животУреди

Има само неколку преостанати зачувани графики од ерата на династијата Хан, а многу повеќе знаеме за сликарството од тоа време. Од овие извори, се чини дека сликата е како магија. Проклетството и болестите можеле да се прекинат со ставање на вистинскиот тип на слика над креветот на пациентот.

 
Книжевност и уметнст

ОпштествоУреди

Класична структураУреди

Иако за време на владеење на династијата Хан се одело кон централизација, повеќето од најмоќните семејства биле земјопоседници. Ова станало уште поизразено кога се развивала трговијата на Кина со другите земји. Заедно со земјата, таквите семејства исто така поседувале фабрики или производствени капацитети, што го зголемило нивното влијание, како и богатството. Трговската класа била под влијание на зголемувањето на трговијата, добила повеќе општествени можности, а со векови претходно била најниска класа во кинескиот општествен поредок. Исто така, влијанието на конфучијанската бирократија, во која се влегувало според талент и способности, а не според потекло, овозможило голем пораст на социјалниот статус, за секој кој имал време да ги научи испитите. Всушност, многу малку селани и земјоделци имале време да учат, но таква можност никогаш не постоела претходно за некој кој не бил член на високообразованата класа.

НаводиУреди

  1. Taagepera, Rein (1979 г). Size and Duration of Empires: Growth-Decline Curves, 600 B.C. to 600 A.D.. „Social Science History“ том  3 (3/4): 128. doi:10.2307/1170959. https://www.jstor.org/stable/1170959. посет. 14 септември 2016 г.