Отвори го главното мени

Функционална група

Во органската хемија, функционални групи се специфични групи на атоми во молекулите кои се одговорни за карактеристичните хемиски реакции на тие молекули. Една иста функционална група ќе подлежи на иста или слична реакција(и), без разлика на големината на молекулот од кој е дел.

Подолу е претставена листа на најпознатите функционални групи. Во формулите, симболите R и R' обично означуваат приврзан водород или странична низа на јаглеводород од било која должина, но понекогаш може да се однесуваат на било која група од атоми. Подолу има слики на повеќе функционални групи кои се пронајдени во органската хемија.

ЈаглеводородиУреди

Хемиска класа Група Формула Структурна формула Префикс Суфикс Пример
Алкан Алкил R(CH2)nH   алкил- -ан  
Етан
Алкен Алкенил R2C=CR2   алкенил- -ен  
Етилен
(Етен)
Алкин Алкинил RC≡CR'   алкинил- -ин  
Ацетилен
(Етин)
Бензенски дериват Фенил RC6H5
RPh
  фенил- -бензен  
Кумен
(Изопропилбензен)

Групи кои содржат халогенУреди

Хемиска класа Група Формула Структурна формула Префикс Суфикс Пример
халоалкан хало RX   хало- алкил халид  
Хлороетан
(Етил хлорид)
флуороалкан флуоро RF   флуоро- алкил флуорид  
Флуорометан
(Метил флуорид)
хлороалкан хлоро RCl   хлоро- алкил хлорид  
Хлорометан
(Метил хлорид)
бромоалкан бромо RBr   бромо- алкил бромид  
Бромометан
(Метил бромид)
јодоалкан јодо RI   јодо- алкил јодид  
Јодометан
(Метил јодид)

Групи кои содржат кислородУреди

Хемиска класа Група Формула Структурна формула Префикс Суфикс Пример
Алкохол Хидроксил ROH хидрокси- -ол  
Метанол
Кетона Карбонил RCOR'   -оил- (-COR')
или
оксо- (=O)
-он  
Бутанон
(Метил етил кетон)
Алдехид Алдехид RCHO   формил- (-COH)
или
оксо- (=O)
-ал  
Ацеталдехид
(Етанал)
Ацил халид Халоформил RCOX   carbonofluoridoyl-
carbonochloridoyl-
carbonobromidoyl-
carbonoiodidoyl-
-оил халид  
Ацетил хлорид
(Етаноил хлорид)
Карбонат Карбонатен естер ROCOOR'   (алкоксикарбонил)окси- алкил карбонат  
Трифозген
(бис(трихлорометил) карбонат)
Карбоксилат Карбоксилат RCOO

 

карбокси- -ооат  
Натриум ацетат
(Натриум етаноат)
Карбоксилна киселина Карбоксил RCOOH   карбокси- -oic acid  
Оцетна киселина
(Ethanoic acid)
Естер Естер RCOOR'   алканоилокси-
или
алкоксикарбонил
алкил алкан оат  
Етил бутират
(Етил бутаноат)
Метокси Метокси ROCH3   метокси-
Хидропероксид Хидроперокси ROOH   хидроперокси- алкил хидропероксид  
tert-Бутил хидропероксид
Пероксид Перокси ROOR'   перокси- алкил пероксид  
Ди-tert-бутил пероксид
Етер Етер ROR'   алкокси- алкил етер  
Диетил етер
(Етоксиетан)
Хемиацетал Хемиацетал RCH(OR')(OH)   алкокси -ол -ал алкил хемиацетал
Хемикетал Хемикетал RC(ORʺ)(OH)R'   алкокси -ол -он алкил хемикетал
Ацетал Ацетал RCH(OR')(OR")   диалкокси- -ал диалкил ацетал
Кетал (или Ацетал) Кетал (или Ацетал) RC(ORʺ)(OR‴)R'   диалкокси- -он диалкил кетал
Ортоестер Ортоестер RC(OR')(ORʺ)(OR‴)   триалкокси-
Heterocycle Methylenedioxy PhOCOPh   methylenedioxy- -dioxole  
1,2-Methylenedioxybenzene
(1,3-Benzodioxole)
Ортокарбонатен естер Ортокарбонатен естер C(OR)(OR')(ORʺ)(OR″)   тетралкокси- тетраалкил ортокарбонат  
Тетраметоксиметан

Групи кои содржат азотУреди

Хемиска класа Група Формула Структурна формула Префикс Суфикс Пример
Амид Карбоксамид RCONR2   карбоксамидо-
или
карбамоил-
-амид  
Ацетамид
(Етанамид)
Амини Примарен амин RNH2   амино- -амин  
Метиламин
(Метанамин)
Секундарен амин R2NH   амино- -амин  
Диметиламин
Tertiary amine R3N   amino- -amine  
Trimethylamine
4° ammonium ion R4N+   ammonio- -ammonium  
Choline
Имин Примарен кетимин RC(=NH)R'   имино- -имин
Секундарен кетимин     имино- -имин
Примарен алдимин RC(=NH)H   имино- -имин  
Етанимин
Секундарен алдимин RC(=NR')H   имино- -имин
Имид Имид (RCO)2NR'   имидо- -имид  
Сукцинимид
(Пиролидин-2,5-дион)
Азид Азид RN3   азидо- алкил азид  
Фенил азид
(Азидобензен)
Azo compound Azo
(Diimide)
RN2R'   azo- -diazene  
Methyl orange
(p-dimethylamino-azobenzenesulfonic acid)
Cyanates Cyanate ROCN   cyanato- alkyl cyanate  
Methyl cyanate
Isocyanate RNCO   isocyanato- alkyl isocyanate  
Methyl isocyanate
Нитрат Нитрат RONO2   нитроокси-, нитрокси-

алкил нитрат

 
Амил нитрат
(1-нитрооксипентан)
Nitrile Nitrile RCN   cyano- alkanenitrile
alkyl cyanide
 
Benzonitrile
(Phenyl cyanide)
Isonitrile RNC   isocyano- alkaneisonitrile
alkyl isocyanide
 
Methyl isocyanide
Nitrite Nitrosooxy RONO   nitrosooxy-

alkyl nitrite

 
Isoamyl nitrite
(3-methyl-1-nitrosooxybutane)
Nitro compound Nitro RNO2   nitro-    
Nitromethane
Nitroso compound Nitroso RNO   nitroso- (Nitrosyl-)    
Nitrosobenzene
Оксим Оксим RCH=NOH     Оксим  
Ацетон оксим
(2-Пропанон оксим)
Pyridine derivative Pyridyl RC5H4N

 
 
 

4-pyridyl
(pyridin-4-yl)

3-pyridyl
(pyridin-3-yl)

2-pyridyl
(pyridin-2-yl)

-pyridine  
Nicotine

Групи кои содржат сулфурУреди

Хемиска класа Група Формула Структурна формула Префикс Суфикс Пример
Тиол Сулфхидрил RSH сулфанил-
(-SH)
-тиол  
Етантиол
Sulfide
(Thioether)
Sulfide RSR'   substituent sulfanyl-
(-SR')
di(substituentsulfide
 

(Methylsulfanyl)methane (prefix) or
Dimethyl sulfide (suffix)
Disulfide Disulfide RSSR'   substituent disulfanyl-
(-SSR')
di(substituentdisulfide
 

(Methyldisulfanyl)methane (prefix) or
Dimethyl disulfide (suffix)
Sulfoxide Sulfinyl RSOR'   -sulfinyl-
(-SOR')
di(substituentsulfoxide  
(Methanesulfinyl)methane (prefix) or
Dimethyl sulfoxide (suffix)
Sulfone Sulfonyl RSO2R'   -sulfonyl-
(-SO2R')
di(substituentsulfone  
(Methanesulfonyl)methane (prefix) or
Dimethyl sulfone (suffix)
Sulfinic acid Sulfino RSO2H   sulfino-
(-SO2H)
-sulfinic acid  
2-Aminoethanesulfinic acid
Сулфонска киселина Сулфо RSO3H   сулфо-
(-SO3H)
-сулфонска киселина  
Бензенсулфонска киселина
Thiocyanate Thiocyanate RSCN   thiocyanato-
(-SCN)
substituent thiocyanate  
Phenyl thiocyanate
Isothiocyanate RNCS   isothiocyanato-
(-NCS)
substituent isothiocyanate  
Allyl isothiocyanate
Thioketone Carbonothioyl RCSR'   -thioyl-
(-CSR')
or
sulfanylidene-
(=S)
-thione  
Diphenylmethanethione
(Thiobenzophenone)
Thial Carbonothioyl RCSH   methanethioyl-
(-CSH)
or
sulfanylidene-
(=S)
-thial
Thioester
Dithiocarboxylic acid Carbodithioic acid RCS2H dithiocarboxy- -dithioic acid  
Dithiobenzoic acid
(Benzenecarbodithioic acid)

Други групиУреди

Хемиска класа Група Формула Графичка формула Претставка Наставка Пример
Амини Примарен амин RNH2   амино- -амин  
Метиламин
Секундарен амин R2NH   амино- -амин  
Диметиламин
Терцијарен амин R3N   амино- -амин  
Триметиламин
4° амониум јон R4N+   амонио- -амониум  
Холин
Азосоединение Азо
(Диимид)
RN2R'   азо- -диазен
Деривативен толуен Бензил

RCH2C6H5
RBn

  бензил- 1-(супституент)толуен  
Бензил бромид
(1-бромотолуен)
Цијанати Цијанат ROCN   цијанато- алкил цијанат
Тиоцијанат RSCN   тиоцијанато- алкил тиоцијанат
Халоалкан Хало RX   хало- алкил халид
Имин Примарен кетимин RC(=NH)R'   имино- -имин
Секундарен кетимин RC(=NR)R'   имино- -имин
Примарен алдимин RC(=NH)H   имино- -имин
Секундарен алдимин RC(=NR')H   имино- -имин
Изоцијанид Изоцијанид RNC изоцијано- алкил изоцијанид
Изоцијанат Изоцијанат RNCO   изоцијанато- алкил изоцијанат
Изотиоцијанат RNCS   изотиоцијанато- алкил изотиоцијанат
Нитрил Нитрил RCN   цијано-

алканнитрил
алкил цијанид

Нитро соединение Нитро RNO2   нитро-  
Нитрозо соединение Нитрозо RNO   нитрозо-  
Деривативн бензен Фенил RC6H5   фенил- -бензен
Фосфин Фосфино R3P   фосфино- -фосфан  
Метилпропилфосфан
Фосфодиестер Фосфат HOPO(OR)2   фосфорна киселина ди(супституент) естер ди(супституент) хидрогенфосфат
Фосфонска киселина Фосфоно RP(=O)(OH)2  td> фосфоно- супституент фосфонска киселина
Фосфат Фосфат ROP(=O)(OH)2   фосфо-
Деривативен пиридин Пиридил RC5H4N

 
 
 

4-пиридил / пиридин-4-ил
3-пиридил / пиридин-3-ил
2-пиридил / пиридин-2-ил

-пиридин
Сулфон Сулфонил RSO2R'   сулфонил- ди(супституент) сулфон
Сулфонска киселина Сулфо RSO3H   сулфо- супституент сулфонска киселина
Сулфоксид Сулфинил RSOR'   сулфинил- ди(супституент) сулфоксид  
Дифенил сулфоксид

Со комбинирање на имињата на функционалните групи со имињата на родителските алкани се генерира моќна систематска номенклатура за именување на органските соединенија.

Неводородните атоми на функционалните групи се секогаш сврзани меѓусебе и со остатокот од молекулот по пат на ковалентна врска. Кога групата од атоми е сврзана со остатокот од молекулот првично со јонски сили, тогаш групата посоодветно се именува како полиатомски јон или комплексен јон. Сите овие атоми се нарекуваат радикали.

Првиот јаглерод после јаглеродот кој се сврзува за функционалната група се вика алфа јаглерод (или α C).

Надворешни врскиУреди