Отвори го главното мени

Стојан Новаковиќ (1842 - 1915) бил еден од најистакнатите српски научници и виден политичар и државник, универзитетски професор и академик, министер на правдата и за внатрешни работи и претседател на српската влада, но повремено и дипломатски претставник на Србија во Цариград (1886-1891 и 1897), во Париз (1899-1902) и во Санкт Петербург (1902-1905). Новаковиќ се трудеше да биде близок и до македонските национални дејци за да може да ги искористи за целите на српската политика и пропаганда, па се среќаваше и со Крсте Петков Мисирков. Стоjaн Новаковиќ пишува до министерот на просветата на Кралство Србија, Белград во 1887 г.:

Стојан Новаковиќ
Стојан Новаковић
Stojan Novaković with signature.jpg
38-ми Премиер на Србија
На должноста
1895–1896
Монарх Александар I
Претходник Никола Христиќ
Наследник Ѓорѓе Симиќ
На должноста
февруари 1909 – октомври 1909
Монарх Петар I
Претходник Петар Велимировиќ
Наследник Никола Пашиќ
Лични податоци
Роден(а) Коста Новаковиќ
1 ноември 1842(1842-11-01)
Шабац, Кнежевство Србија
Починал(а) 18 февруари 1915(1915-02-18) (воз. 72 г.)
Ниш, Кралство Србија
Партија Српска напредна странка
Занимање историчар, филолог, политичар и дипломат
Потпис

„...Бидејќи бугарската идеја, како што на сите им е добро познато, фати длабоки корени во Македонија, мислам дека е скоро невозможно таа да биде уништена ако ѝ се спротивстави само српската идеја. Се сомневам, дека оваа идеја ќе може да ја потисне бугарската, ако остане само како чисто и голо спротивставуваење. Затоа голема корист би имале од свој соузник, остро спротивставен на бугаризмот и содржејќи во себе си елементи кои ќе го привлечат народот и кои ќе бидат блиски на неговите чувства - точно тие ќе го отцепат од бугаризмот. Како таков сојузник јac го гледам Македонизмот, или во извесни промислени граници - тактичко негување на македонскиот дијалект и македонските посебности. Ништо не може да биде толку спротивставено на бугарските тенденции, со ништо Бугарите не можат да се доведат во понепомирлива позиција отколку со македонизмот.“ [1] [2] [3]

Со ова Новаковиќ свесно влегува во амбиција да го посрби македонскиот народ подоцна, но со други видови пропаганда, а надевајќи се на тоа што Македонците не би имале своја државност, или пак - засебна црква, за да можат да развијат свои училишта (образовен систем) и други национални институции. Затоа во истото писмо тој ги нафрла чекорите кои ќе следат веднаш потоа, а тоа е издавање на „македонски буквар“, во којшто пак, во други писма, кога истиот ќе се отпечати, ќе препорача еден многу подмолен пропаганден систем за посрбување на Македонците. Имено, како што ќе се види и од букварот, иако навистина е напечатен на македонски јазик, на многу перфиден начин се уфрлени 20% српски зборови, точно како што и препорачува Новаковиќ во тие писма. За наредните препечатувања овие проценти се предвидувало да се зголемуваат сè додека целосно не се истисне македонскиот јазик. За ова печатење на букварот во погоре споменатото писмо, тој визионерски пишува:

„Македонизмот како таков нема со што да се одржи, тој нема елементи за развој и по природниот тек на работите, во оној час штом бугаризмот се одвои од него, би му помогнал на србизмот и со истиот би се помешал... „Македонскиот буквар“ кој наскоро се надевам ќе го отпечатиме во Цариград ќе ги удри основите на оваа работа, макар што потребата од тој буквар се правда и од многу други потреби и погледи. Но освен „букварот“, добро би било работата пошироко да се негува и изразито да се зајакнува...“[4]

Во истата година во Цариград, со благослов на Стојан Новаковиќ, дипломатски претставник на Србија таму, било формирано Друштво на Србо-Македонците во кое влегле и членовите на Тајниот македонски комитет од Софиja. Подоцна со неговата помош било создадено и Македонско научно-литературно другарство во Санкт Петербург во 1902 г.

ИзвориУреди

  1. Кл. Џамбазовски, „Културно-општествените врски на Македонците со Србија во текот на XIX век", Скопје, 1960г. , стр. 17.
  2. Дипломатски архив - Дубровник, ПП оддел, Ф. 1.
  3. „Граѓа за историјата на македонскиот народ“ од Архивот на Србија, том IV, книга III, 1888-1889, стр. 305, 306, 307, 308, 309.
  4. Граѓа за историјата на македонскиот народ од Архивот на Србија, том IV, книга III, 1888-1889