Разлика помеѓу преработките на „Херодот“

Додадени 16.670 бајти ,  пред 3 месеци
нема опис на уредувањето
| relatives = {{unbulleted list| Теодор (брат) | [[Пањасис]] (вујко или братучед)}}
| notable_works = [[Истории (Херодот)|Истории]]
}}'''Херодот од Халикарнас''' ([[484 п.н.е.]] - [[425 п.н.е.]]) е антички писател кој се смета за татко на историјата.
}}
 
[[Податотека:AGMA Hérodote.jpg|thumb|rught|200px|Скулптура на '''Херодот од Халикарнас''']]
[[File:POxy v0017 n2099 a 01 hires.jpg|thumb|upright=0.86|Фрагмент од „Историите“, оригинални записи на папирус]]
'''Херодот од Халикарнас''' ([[484 п.н.е.]] - [[425 п.н.е.]]) е антички писател кој се смета за татко на историјата.
 
Според античките преданија, Херодот се родил во [[Халикарнас]], грчка колонија на малоазиското крајбрежје. Бил во сродство со познатиот епски поет [[Панијазис]], со кој и учествувал во буната против халикарнаскиот тиранин [[Лигамид]]. Поради тоа Херодот бил прогонет и морал да отиде со неговото семејство во прогонство на островот [[Самос]]. Тука веројатно останал подолго време, бидејќи добро го познавал островот и неговата историја. После симнувањето на Лигамид од власт, Херодот се вратил во родното место, но колку останал во неа не се знае најточно. Се претпоставува дека меѓу враќањето во Халикарнас и заминувањето во [[Туриј]] ги презел неговите познати големи патувања и дека останал во [[Атина]] која му станала и негов втор дом. Во Атина ги добил најважните податоци за своето дело за [[Грчко-персиски војни|Грчко-персиските војни]]. Со политиката на [[Перикле]] ги освоил срцата на многу луѓе и во Атина се здобил со многу угледни пријатели. Пријателството со Перикле најверојатно било причина за Херодот да се придружи кон атинските колонисти кои во 444 ― 443 п.н.е на иницијатива на Перикле отишле во јужна [[Италија]] за на местото на разгорениот [[Сибарис]] да основат нов град кој го нарекле Туриј. Тука Херодот живеејќи во мир, се посветил во пишувањето на својата историја, преку која сакал да ја прослави Атина како спасителка на [[Грција]] и да ги истакне заслугите кои тој град ги стекнал во борбата за ослободување на цела Грција од персиска власт.
Градот во тоа време се наоѓал во рамките на [[Ахеменидско Царство|Персиската империја]], така што Херодот бил персиски поданик <ref>{{Наведена книга|title=A Political History of the Achaemenid Empire|last=Dandamaev|first=M. A.|date=1989|publisher=Brill|isbn=978-90-04-09172-6|page=153|quote=The ‘Father of History’, Herodotus, was born at Halicarnassus, and before his emigration to mainland Greece was a subject of the Persian empire.|author-link=Muhammad Dandamayev}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=The Persian Empire: A Historical Encyclopedia|last=Kia|first=Mehrdad|date=2016|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-391-2|page=161|quote=At the time of Herodotus’ birth southwestern Asia Minor, including Halicarnassus, was under Persian Achaemenid rule.}}</ref> и можеби младиот Херодот слушнал извештаи на локалните очевидци за настаните во империјата и за персиските подготовки за инвазијата на Грција, вклучувајќи ги и движењата на локалната флота под команда на [[Артемисија I од Карија]].
 
[[Податотека:AGMA Hérodote.jpg|thumb|rught|200px|Скулптура на '''Херодот од Халикарнас''']]Како што се наведува, епскиот поет Пањасис - роднина на Херодот - учествувал во неуспешно востание. Херодот изразува наклонетост кон островот [[Самос]] (III, 39–60), и ова е показател дека тој можеби живеел таму во својата младост. Значи, можно е неговото семејство да било вклучено во востание против Лигдамис, што довело до период на прогонство на [[Самос]].
 
Херодот ги напишал своите ''Истории'' на [[Јонски грчки|јонски]] дијалект, но сепак тој е роден во Халикарнас, што било [[Доријците|доријанска]] населба. Според ''Суда'', Херодот го научил јонскиот дијалект како момче кое живеело на островот Самос, на кое со своето семејство избегал од угнетувањата на Лигдамис, тиранин на Халикарнас и внук на Артемисија.
 
=== Првите патувања ===
[[File:POxy v0017 n2099 a 01 hires.jpg|thumb|upright=0.86|Фрагмент од „Историите“, оригинални записи на папирус]]
Во тоа време, речиси никој не ги запишувал историските настани. Единствен исклучок биле натписите на спомениците во кои се величале некои славни постигнувања. Затоа, Херодот морал да ги темели своите записи на информациите што ги добивал преку своите набљудувања, преку усните преданија и преку изјавите на некои очевидци. Херодот многу патувал за да собере информации за своите записи. Тој пораснал во грчката колонија Халикарнас (денешен Бодрум, јужна Турција) и ја пропатувал речиси цела Грција.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.jw.org/mk/biblioteka/spisanija/g201509/herodot-tatko-na-istorijata/|title=Херодот — татко на историјата; неговото дело „Херодотова историја“|work=JW.ORG|language=mk|accessdate=2021-04-18}}</ref>
 
Херодот многу патувал за да собере информации за своите записи
 
Херодот отишол на север до Црното Море и Скитија, на подрачјето на сегашна Украина, и на југ до Палестина и Горен Египет. На исток, се чини дека стигнал до Вавилон и, пред крајот на својот живот, веројатно бил во една грчка колонија што се наоѓала на подрачјето на денешна јужна Италија. Секаде каде што одел, Херодот ги набљудувал настаните и ги распрашувал луѓето. Тој ги запишувал информациите од најверодостојните извори.
 
Како што открива самиот Херодот, Халикарнас, иако е доријански град, остварувал блиски односи со доријанските соседи и помогнал да започне грчката трговија со Египет (II,178). Според очевидците, Херодот патувал во Египет во соработка со Атињаните, веројатно некаде по 454 г. п.н.е. или евентуално порано, откако атинската флота го помогнала востанието против [[Историја на персискиот Египет|персиската власт]] во 460–454 г. п.н.е. Веројатно следувал [[Тир, Либан|Тир,]] а потоа по [[Еуфрат]] до [[Вавилон]]. Од некоја причина, веројатно поврзан со локалната политика, тој подоцна станал непопуларен во Халикарнас, а некаде околу 447 г. п.н.е., се преселил во [[Перикле|Периклејска Атина]] - град на чиј народ и демократски институции отворено им се восхитува (V, 78) Атина била исто така местото каде што ја запознал локалната топографија (VI,137; VIII, 52–55), како и водечките граѓани како што се [[Алкмаеониди|Алкмаонидите]], клан чијашто историја често се карактеризира со неговото пишување.
 
=== Подоцнежен живот ===
Во 443 година п.н.е. или кратко време потоа, тој мигрирал во [[Туриум]] како дел од колонија спонзорирана од Атина. [[Аристотел|Аристотел се]] повикува на верзија на ''„Историите“'' напишана од „Херодот Туриум“, а некои пасуси во „''Историите“'' се толкуваат како доказ дека тој пишувал за јужна Италија од лично искуство таму (IV, 15,99; VI, 127). Интимното познавање на некои настани во првите години од [[Пелопонеска војна|Пелопонеската војна]] (VI, 91; VII, 133, 233; IX, 73) укажуваат на тоа дека тој можеби се вратил во Атина, во кој случај е можно тој да починал таму при епидемија на чума. Можеби тој починал во [[Античка Македонија|Македонија]], откако го добил покровителството на судот таму; или на друго место, тој починал во Туриум. ''Во Историите'' нема ништо со што може да се датира подоцна од 430 година п.н.е. со каква било сигурност и генерално се претпоставува дека тој починал не долго потоа, можеби пред неговата шеесетта година.
 
== Дело ==
Единственото дело што го знаеме за Херодот се вика ''Истории'' ou ''Истражување'', од грчки {{Политонија|Ἱστορία|Historía}} - буквално "истражување", Од {{Политонија|ἵστωρ}} ",оној што знае. Првиот пасус објавува:
{| border="0"
| valign="top" |Ἡροδότου Ἁλικαρνησσέος ἱστορίης ἀπόδεξις ἥδε, ὡς μήτε τὰ γενόμενα ἐξ ἀνθρώπων τῷ χρόνῳ ἐξίτηλα γένηται, μήτε ἔργα μεγάλα τε καὶ θωμαστά, τὰ μὲν Ἕλλησι τὰ δὲ βαρϐάροισι ἀποδεχθέντα, ἀκλεᾶ γένηται, τά τε ἄλλα καὶ δι' ἣν αἰτίην ἐπολέμησαν ἀλλήλοισι.
| valign="top" style="padding-left:2em" |"Херодот од Халикарнас овде ги презентира резултатите од неговата ''истрага'' за времето да не го укине сеќавањето на постапките на луѓето и да не падне во заборав големите подвизи што ги постигнале Грците или Варварите. Исто така ја дава причината за конфликтот што ги стави овие два народа во костец."
}|}
Херодот тврди дека се натпреварува со епскиот поет [[Хомер]], предлагајќи да се одбележат комеморациите на машките подвизи (алузија на ''[[Илијада|Илијадата]]'' ). Сепак, за разлика од [[Аде|аедот]], Херодот нема намера да опишува далечни настани, како што е [[Тројанска војна|Тројанската војна]], туку многу неодамнешни настани, особено [[Грчко-персиски војни|персиските војни]]. Од гледна точка на јазикот, Херодот го напишал своето дело [[Јонски (дијалект)|на јонски дијалект]], јонски понекогаш вештачки (и вештачки реконструиран од уредниците) измешан со епски архаизми имитирани од [[Хомер|Хомер.]]
 
=== Автор или оратор ===
Херодот решил да ги запише причините за војните што ги воделе Грците, а особено причините за походите на Персијците во 490 и 480 год. пр. н.е. Вториот поход се одвивал кога Херодот бил сѐ уште дете. Во своите записи, Херодот вклучил и опсежни информации за секој народ кој бил освоен од Персијците.<ref name=":0" />
 
Херодот веројатно своите истражувања ги кажувал преку усни рецитации пред публика. Маринкола во својот вовед за ''„Историите“'' пишува дека постојат одредени препознатливи дела во раните книги на делото на Херодот, кои можат да бидат означени како „усни изведби“. Интелектуалната матрица на 5-ти век, сугерира Маринкола, опфаќала многу усни претстави во кои филозофите драматично би рецитирале такви монтирани дела од нивната работа. Идејата била да се критикуваат претходните аргументи на една тема и нагласено и ентузијастички да се вметнат своите со цел да се придобие публиката.
 
Во времето на Херодот било вообичаено авторите да ги „објавуваат“ своите дела рецитирајќи ги на популарните фестивали. Според [[Лукијан]], Херодот ја завршил својата завршена работа директно од Анадолија на Олимписките игри и им ги прочитал сите ''Истории'' на собраните гледачи на едно седење, при што добил радосен аплауз на крајот од истиот.<ref>{{Harvp|Rawlinson|1859}}</ref> Според многу поразличен извештај на антички граматичар,<ref>Montfaucon’s ''Bibliothec. Coisl. Cod.''&nbsp;clxxvii p.&nbsp;609, cited by {{Harvp|Rawlinson|1859}}</ref> Херодот одбил да започне да го чита неговиот труд на фестивалот во Олимпија сè додека облаците не му понудат малку сенка - до кога собранието се распрснало. Оттука произлегува изреката „Херодот и неговата сенка“ за опис некој што пропушта прилика со задоцнување.
 
=== Патник или географ ===
[[Податотека:Herodotus world map-fr-corrigé.svg|мини|338x338пкс|Мапа на светот - Херодот]]
[[null|врска=|мини]]
Херодот е многу прецизен во опишувањето на одредени споменици. Дава многу индикации (понекогаш многу прецизни) за големината на таквата територија, за таквото море или река или за богатството на таквите луѓе. На пример, за [[Скитија]], вели тој: <blockquote>"(101). Значи, бидејќи Скитија формира плоштад граничен со морето од две страни, нејзините копнени и морски граници имаат иста должина; од Истрос до Бористен, потребни се десет дена пешачење, а уште десет од Бористен до езерото Меотид; за да одите од морето кон внатрешноста до земјата Меланхени кои се наоѓаат на северот на Скитија, потребни се дваесет дена пешачење. Сега проценувам дека дневната прошетка претставува двесте стадиони: на оваа сметка, Скитија мора да има четири илјади стадиони во обем, и исто толку длабоко, од морето до внатрешноста. Ова се димензиите на оваа земја<ref>{{Наведена книга|title=L'Enquête|last=Hérodote|publisher=[[Éditions Gallimard|Gallimard]]|year=1964|page=Livre IV, (101), p 404|pages=608|language=fr}}.</ref> </blockquote>Исто така, дава понекогаш многу прецизни описи на техниките што се користат во посетените земји. Така, еден археолошки наод го потврди описот што тој го дава за изработката на ''барисот'', товарен брод што се користи на Нил<ref>[https://fr.wikisource.org/wiki/Histoire%20d'Hérodote%20—%20Livre%20II ''Histoires''], II, {{P.|183-184}}. Voir A. Belov, [https://www.academia.edu/6164096/L_%C3%A9pave_d_H%C3%A9racleion_Egypte_et_la_baris_d_H%C3%A9rodote «L'épave d'Héracleion (Égypte) et la baris d'Hérodote»], ''Les Dossiers d'Archéologie'', vol. 364: 48-51, 2014.</ref>
 
Одредени описи на спомениците, дадени од Херодот, овозможија да се состави познатата листа на [[Седум светски чуда на античкиот свет|седумте светски чуда]], како што е големата пирамида во Египет.
 
=== Антрополог ===
Херодот, преку многуте патувања, можел да открие (или да слушне за) многу народи. Описот на нивниот физички изглед, на нивниот начин на облекување, на водење војна, на нивните обичаи, верувања и начин на живот го прави неговото ''[[Приказни|истражување]]'' драгоцен антички антрополошки извор. Херодот зборува за народи во Мала Азија, Лидијците, Персијците, Медијците, Асирците, Вавилонците и Масагетите (книга I), Египќаните (книга II), Индијанците, Арапите, Етиопијците (книга III), Скитите и Либијците (книга IV) и конечно на Тракијците (Книга V). Останатите книги главно се посветени на приказната за војните против Персијците. Делата на Херодот се множински и ако тој се смета за „татко на историјата“, тој исто така може да ја побара титулата татко на антропологијата.
 
Еве три извадоци од ''[[Приказни|Историите]]'' во кои Херодот ги опишува обичаите на Персијците, Скитите и Индијците:
 
* <blockquote>“(131). Персијците ги имаат следниве обичаи: тие не ги воздигнуваат статуите, храмовите или олтарот на боговите и ги нарекуваат будали оние што ги подигнуваат; мислам дека тие никогаш не им припишувале човечка форма на своите богови, како што тоа го прават Грците. Вообичаено е да му принесуваат жртви на Зевс на врвот на највисоките планини - тие го даваат името на Зевс на целата небесна површина. Тие сè уште жртвуваат на Сонцето, Месечината, Земјата, Огнот, водата и ветровите: тие се единствените богови на кои секогаш им се жртвувале; но тие научија од Асирците и Арапите да се жртвуваат и на Небесната Афродита: последниот се вика меѓу Асирците Милита, кај Арапите Алијат, кај Персијците Митра„<ref name=":02">{{Наведена книга|title=L'Enquête|last=Hérodote|publisher=[[Éditions Gallimard|Gallimard]]|year=1964|page=Livre I, (131-140), p 112|pages=608|language=fr}}.</ref> </blockquote>
* <blockquote>"(68) Кога ќе се разболи скитскиот крал, тој ги повикува тројцата најпознати гатачи, кои ги изведуваат своите оралии на начинот како што реков. Општо, тие најавуваат дека тој и тој - граѓанин што го назначуваат - се заколнал во кралското домаќинство. Веднаш е уапсен човекот кого гатачите го прогласиле за виновен за лажно сведочење; тој е донесен кај нив и тие му кажуваат дека лажно се заколнал во кралското домаќинство, што предизвикало болест на кралот. Човекот негира, ја тврди својата невиност и протестира со најголема енергија. Пред неговите негирања, кралот повикува други гатачи, во двоен број. Ако новодојдените, исто така, го набедат човекот на лажно сведочење, неговата глава е отсечена и неговиот имот се распределува со ждрепка меѓу првите гатачи. Ако втората консултација е во негова корист, се повикуваат други гатачи: ако мнозинството го прогласи за невин, правило е тогаш да се уништат првите гатачи.<ref>{{Наведена книга|title=L'Enquête|last=Hérodote|publisher=[[Éditions Gallimard|Gallimard]]|year=1964|page=Livre IV, (68-69), p 388|pages=608|language=fr}}</ref> </blockquote>
* <blockquote>"(98). Индија има голем број на народи кои не зборуваат на ист јазик; некои се номадски, други не се; некои живеат во мочуриштата на реката и јадат сирова риба што одат да ја уловат во чамци направени од трска...</blockquote>
 
Според ''Суда'', Херодот бил погребан во македонска [[Пела]] и во [[Агора|агората]] во [[Туриум]].<ref>{{Harvp|Rawlinson|1859}}</ref>
Местото на Херодот во историјата и неговото значење може да се разберат според традициите во кои тој работел. Неговото дело е најраната грчка проза што преживеала недопрена. Сепак, [[Дионисиј од Халикарнас]], книжевен критичар на [[Принципат|августански Рим]], навел седум претходници на Херодот, опишувајќи ги нивните дела како едноставни, неукрасени извештаи за нивните и за другите градови и луѓе, грчки или странски, вклучително и популарни легенди, понекогаш мелодрамски и наивни, често шармантни - сите одлики што можат да се најдат во делото на самиот Херодот.
 
Современите историчари сметаат дека хронологијата е несигурна, но според античкиот извештај, овие претходници биле [[Дионисиј од Милет|Дионисиј]] Милетски, Харон од [[Хеланикус од Лезбос|Лампсакус, Хеланик од Лезбос]], [[Ксантус од Лидија]] и, од сите најдобро потврдени, [[Хекатеј од Милет]]. Од нив, преживеале само фрагменти од делата на Хекатеј, а автентичноста на овие е дискутабилна <ref>{{Harvp|Burn|1972}}</ref> но тие даваат увид во видот на традицијата во рамките на која Херодот ги напишал своите И''стории'' .
 
== Современи и модерни критичари ==
Поради многуте чудни приказни и народните приказни што ги објавил, неговите критичари го означиле како „Таткото на лагите“.<ref name="BurnHerodotus">{{Harvp|Burn|1972}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.loyno.edu/~history/journal/1998-9/Pipes.htm|title=Herodotus: Father of History, Father of Lies|last=David Pipes|accessdate=16 November 2009}}</ref> Дури и неговите современици наоѓале причина да се потсмеваат на неговото достигнување. Всушност, еден модерен научник <ref>{{Harvp|Rawlinson|1859}}</ref> се прашувал дали Херодот го напуштил својот дом во грчка [[Мала Азија|Анадолија]], мигрирајќи на запад кон Атина и пошироко, затоа што неговите сонародници се потсмевале на неговата работа, околност што е наведена во епитафот, за кој се вели дека бил посветен на Херодот на едно од неговите три претпоставени места каде умрел, [[Турија, Месенија|Турија]].
 
=== Точноста на записите на Херодот ===
Неговите записи во врска со земјите што ги посетил и настаните кои ги видел со свои очи во поголем дел се сметаат за точни. Освен тоа, неговите описи за обичаите кои не им биле познати на Грците, како што биле царските погребни обичаи во Скитија или обичајот на [[Стар Египет|Египќаните]] да ги мумифицираат мртвите, прилично се совпаѓаат со откритијата на археолозите. Се вели дека многуте информации кои ги запишал Херодот во врска со Египет се „позначајни од сѐ друго што било запишано во древни времиња за таа земја“.
 
Сепак, тој честопати немал друг избор освен да се потпре на непотврдени сведоштва. Исто така, многу луѓе во негово време биле убедени дека паганските богови имаат влијание врз случувањата на Земјата. Затоа, современите историчари не се согласуваат со некои работи кои ги има запишано.
 
== Поврзано ==
 
== Надворешни врски ==
{{commons category}}
 
{{wikiquote}}
{{wikisource author}}
{{wikisourcelang|el|Ηρόδοτος|Ἡρόδοτος}}
* {{cite web|url=http://www.newyorker.com/arts/critics/books/2008/04/28/080428crbo_books_mendelsohn |title=Arms and the Man |work=[[The New Yorker]] |author=Mendelsohn, Daniel |date=28 April 2008 |access-date=27 April 2008}}
* {{Gutenberg author |id=828}}
** {{gutenberg|no=2707|name=The History of Herodotus, vol. 1}} (translation by [[George Campbell Macaulay]], 1852–1915)
** {{gutenberg|no=2456|name=The History of Herodotus, vol. 2}}
* {{Internet Archive author}}
* {{Librivox author |id=173}}
* [http://classics.mit.edu/Herodotus/history.html The History of Herodotus], at The Internet Classics Archive (translation by George Rawlinson).
* [http://www.sacred-texts.com/cla/hh/index.htm Parallel Greek and English text of the History of Herodotus] at the Internet Sacred Text Archive
* [https://web.archive.org/web/20150504214024/https://www.livius.org/he-hg/herodotus/logoi.html Excerpts of Sélincourt's translation]
* [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0126 Herodotus ''Histories''] on the [[Perseus Project]]
* <!-- PLEASE see Talk Page (#28) before deleting --> [http://www.paxlibrorum.com/books/histories/ The Histories of Herodotus], A.D. Godley translation with footnotes ({{cite web|url= http://www.paxlibrorum.com/res/downloads/histories_5by8.pdf |title=Direct link to PDF }}&nbsp;{{small|(14&nbsp;MB)}})
 
{{Нормативна контрола}}
5.401

уредување