Разлика помеѓу преработките на „Бакар“

Додадени 36 бајти ,  пред 6 месеци
с
Македонски назив на предлошка, replaced: cite news → наведени вести (2)
с (Замена со македонски назив на предлошка, replaced: Cite journal → Наведено списание, cite journal → Наведено списание (26))
с (Македонски назив на предлошка, replaced: cite news → наведени вести (2))
Бакар е во употреба најмалку 10.000 години, но повеќе од 95% од сиот бакар што бил миниран и [[Извлакување|извлакан]] е извлечен по 1900 година,<ref name=Leonard2006/> а повеќе од половина е ископан во последните 24 години. Како и со многуте природни ресурси, вкупната количина на бакар на Земјата е огромна, со околу 10<sup>14</sup> тони во врвниот километар од Земјината кора, што е околу 5 милиони години на сегашната стапка на екстракција. Сепак, само мал дел од овие резерви е економски одржлив со денешните цени и технологии. Проценките на резерви на бакар достапни за рударството варираат од 25 до 60 години, во зависност од основните претпоставки, како што се стапката на раст.<ref>{{Наведена книга|author=Brown, Lester|title=Plan B 2.0: Rescuing a Planet Under Stress and a Civilization in Trouble|publisher=New York: W.W. Norton|date=2006|page=109|isbn=978-0-393-32831-8}}</ref> Рециклирањето е главен извор на бакар во модерниот свет.<ref name=Leonard2006>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.salon.com/tech/htww/2006/03/02/peak_copper/index.html |title=Peak copper? |publisher=Salon – How the World Works |author=Leonard, Andrew |date=2 March 2006 |accessdate=23 March 2008 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080307042349/http://www.salon.com/tech/htww/2006/03/02/peak_copper/index.html |archivedate=7 March 2008 |df=dmy }}</ref> Поради овие и други фактори, иднината на производството и снабдувањето со бакар е предмет на многу дебати, вклучувајќи го и концептот на [[Врвен бакар|врвниот бакар]], аналогно на [[Врвно масло|врвното масло]] .
 
Цената на бакарот во минатото беше нестабилна<ref>{{Наведено списание|last=Schmitz|first=Christopher|title=The Rise of Big Business in the World, Copper Industry 1870–1930|journal=Economic History Review|date=1986|volume=39|series=2|issue=3|pages=392–410|jstor=2596347|doi=10.1111/j.1468-0289.1986.tb00411.x}}</ref> и нејзината цена се зголеми од 60-годишниот минимум од US$0.60/lb (US$1.32/kg) во јуни 1999 година на $3.75/lb ($8.27/kg) во мај 2006 година. Во февруари 2007 година падна на $2.40/lb ($5.29/kg), а потоа се зголеми на $3.50/lb ($7.71/kg) во април 2007 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url = http://metalspotprice.com/copper-trends/|title = Copper Trends: Live Metal Spot Prices|url-status=dead|archiveurl = https://web.archive.org/web/20120501073103/http://metalspotprice.com/copper-trends/|archivedate = 1 May 2012|df = dmy-all}}</ref>{{Better source|reason=This page is useless for verification as it is updated hourly. Archives exist, but they do not go back far enough and in any case the graphs are not shown with the precision quoted|date=April 2014}} Во февруари 2009 година, слабеењето на глобалната побарувачка и големиот пад на цените на стоките од порастот од претходната година ги оставија цените на бакарот на $1.51/lb ($3.32/kg).<ref>{{citeнаведени newsвести|url = https://www.forbes.com/2009/02/04/copper-frontera-southern-markets-equity-0205_china_51.html|title = A Bottom In Sight For Copper|author = Ackerman, R. |date = 2 April 2009|publisher = Forbes}}</ref>
 
=== Методи ===
Бакар се јавува природно како [[Природен бакар|природен метален бакар]] и бил познат на некои од најстарите цивилизации. Историјата на употребата на бакар датира од 9000 г. п.н.е. на Блискиот Исток;<ref name=discovery>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.csa.com/discoveryguides/copper/overview.php|title=CSA – Discovery Guides, A Brief History of Copper|publisher=Csa.com|accessdate=12 September 2008}}</ref> Бакарен приврзок беше пронајден во северен Ирак кој датира од 8700 г. п.н.е.<ref>{{Наведена книга|page = 56|title = Jewelrymaking through History: an Encyclopedia|publisher= Greenwood Publishing Group|date = 2007|isbn = 978-0-313-33507-5|author = Rayner W. Hesse}}No primary source is given in that book.</ref> Доказите сугерираат дека злато и [[метеорично железо]] (но не и топено железо) биле единствените метали што ги користеле луѓето пред бакар.<ref name=vander>{{Наведена мрежна страница|url=http://elements.vanderkrogt.net/element.php?sym=Cu|title=Copper|publisher=Elements.vanderkrogt.net|accessdate=12 September 2008}}</ref> Се смета дека историјата на бакарната металургија ја следи оваа низа: прво, [[Ладно оформување|ладното работење]] на природен бакар, потоа [[жарење]], [[топење]] и, конечно, [[восочно лиење]]. Во југоисточната [[Мала Азија|Анадолија]], сите четири техники се појавуваат повеќе или помалку истовремено на почетокот на [[Младо камено време|неолитот]] 7500 г. п.н.е.<ref name="Renfrew1990">{{Наведена книга|last=Renfrew|first=Colin|authorlink=Colin Renfrew, Baron Renfrew of Kaimsthorn|title=Before civilization: the radiocarbon revolution and prehistoric Europe|url=https://books.google.com/books?id=jJhHPgAACAAJ|accessdate=21 December 2011|date=1990|publisher=Penguin|isbn=978-0-14-013642-5}}</ref>
 
Топењето на бакар е независно измислено на различни места. Веројатно било откриено во Кина пред 2800 г. п.н.е., во Средна Америка околу 600 г. н.е., и во западна Африка околу 9 или 10 век од н.е.<ref>{{citeнаведени newsвести|author = Cowen, R. |url = http://www.geology.ucdavis.edu/~cowen/~GEL115/115CH3.html|title = Essays on Geology, History, and People: Chapter 3: Fire and Metals|accessdate =7 July 2009}}</ref> [[Инвестирачко лиење|Инвестирачкото лиење]] е измислено во 4500-4000 г. п.н.е. во Југоисточна Азија,<ref name="discovery" /> а [[Радиојаглеродно датирање|јаглеродното датирање]] воспостави рударство во [[Алдерли Еџ]] во [[Чешир]], Велика Британија, во периодот од 2280 до 1890 г. п.н.е.<ref>{{Наведена книга|author = Timberlake, S.|author2 = Prag A.J.N.W.|last-author-amp = yes|date = 2005|title = The Archaeology of Alderley Edge: Survey, excavation and experiment in an ancient mining landscape|location = Oxford|publisher = John and Erica Hedges Ltd.|page = 396}}</ref> [[Отзи Ледениот-човек]], маж кој датира од 3300-3200 г. п.н.е., беше пронајден со секира со бакарна глава 99,7% чиста; високите нивоа на [[арсен]] во косата укажуваат на вклучување во топење на бакар.<ref name="CSA">{{Наведена мрежна страница|title=CSA – Discovery Guides, A Brief History of Copper|url=http://www.csa.com/discoveryguides/copper/overview.php|work=CSA Discovery Guides|accessdate=29 April 2011}}</ref> Искуството со бакар помогна во развојот на други метали; особено, топењето на бакар доведе до откривање на [[топење на железо]].<ref name="CSA" /> Производството во [[Стар комплекс за бакар|стариот комплекс за бакар]] во Мичиген и Висконсин е датиран помеѓу 6000 и 3000 г. п.н.е.<ref name="occ">Плегер, Томас Ц. "Краток вовед во стариот бакар комплекс на западните големи езера: 4000-1000 п.н.е.", ''[https://books.google.com/books?id=6NUQNQAACAAJ Зборник на Дваесет и седми годишен состанок на Асоцијацијата за шумска историја на Висконсин]'', Оконто, Висконсин, 5 октомври 2002 година, стр. 10-18.</ref><ref>Emerson, Thomas E. and McElrath, Dale L. ''[https://books.google.com/books?id=awsA08oYoskC&pg=PA709 Archaic Societies: Diversity and Complexity Across the Midcontinent]'', SUNY Press, 2009 {{ISBN|1-4384-2701-8}}.</ref> Природна бронза, еден вид бакар изработен од руди богати со силициум, арсен и (ретко) калај, воопшто се користела на Балканот околу 5500 г. п.н.е.<ref>{{Наведена книга|title=Chinese Studies in the History and Philosophy of Science and Technology|last=Dainian|first=Fan|publisher=|year=|isbn=|location=|pages=228}}</ref>
 
==== Бронзено доба ====