Разлика помеѓу преработките на „Брзина на светлината“

Додадени 1.197 бајти ,  пред 3 месеци
с
Замена со македонски назив на предлошка, replaced: Cite journal → Наведено списание (13), cite journal → Наведено списание (44)
с (Замена со македонски назив на предлошка, replaced: cite web → Наведена мрежна страница (34))
с (Замена со македонски назив на предлошка, replaced: Cite journal → Наведено списание (13), cite journal → Наведено списание (44))
„Употребата на буквата „c“ како ознака за брзината на светлината водат потекло еден труд на Вебер и Колрауш од 1856 година [...] Вебер имал намера c да означува „константа“ во неговиот закон за силата, но има докази дека физичарите како Лоренц и Ајнштајн се навикнале на конвенцијата c да се користи како променлива за брзина. Ваквата употреба има корени дури и во класични текстови на латински јазик каде c стои наместо '„celeritas“' што значи 'брзина'.“
</ref><ref>
{{Наведено списание
{{cite journal
|last=Менделсон |first=К.С.
|year=2006
 
Брзината со која светлинските бранови се шират во вакуум е независна од движењето на светлинскиот извор и [[Инерцијален појдовен систем|инерцијалниот појдовен систем]] на набљудувачот.<ref group="Забелешка">Сепак, светлинската [[фреквенција]] може да зависи од придвижувањето на изворот во однос на набљудувачот поради [[Доплеров ефект|Доплеровиот ефект]].</ref> Ова независност на брзината на светлината е утврдена (постулирана) од страна на Ајнштајн во 1905 година,<ref name="stachel" /> кој бил поттикнат од [[Електромагнетизам|Максвеловата теорија за електромагнетизмот]] и недостатокот од докази за постоењето на [[етер (физика)|етерот]].<ref>
{{citeНаведено journalсписание|last=Ајнштајн|first=А.|year=1905|title=„Zur Elektrodynamik bewegter Körper“ („За електродинамиката на подвижните тела“)|journal=„Annalen der Physik“|language=германски|volume=17|pages=890–921|bibcode=1905AnP...322..891E|doi=10.1002/andp.19053221004}} Англиски превод: {{Наведена мрежна страница|url=http://www.fourmilab.ch/etexts/einstein/specrel/www/|title=„On the Electrodynamics of Moving Bodies“|last=Перет|first=В.|last2=Џефери|first2=Г.Б. (прев.)|date=|work=Fourmilab|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=27 ноември 2009|last3=Вокер|first3=Џ.(уред.)}}</ref> Оттогаш бројните експерименти постојано го потврдуваат ова откритие. Експериментално може да се потврди дека само двонасочната брзина на светлината (на пример од светлински извор до огледало и назад) е зависна од референтниот систем бидејќи е невозможно да се измери [[еднонасочна брзина на светлината|еднонасочната брзина]] (како од извор до далечен детектор) без постоење договорен начин за синхронизирање на часовникот кај изворот со оној при детекторот. Од друга страна, пак, преку [[Ајнштајнова синхронизација]] на часовниците, по дефиниција, доаѓа до изедначување на еднонасочната со двонасочната брзина на светлината.<ref name=Hsu2>
{{Cite book
|last=Хсу |first=Ж.-П. |last2=Жанг |first2=Ј.З.
Специјалната релативност има многу контрадикторни и експериментално потврдени импликации.<ref>
{{Наведена мрежна страница|url=http://math.ucr.edu/home/baez/physics/Relativity/SR/experiments.html|title=„Кои се експерименталните основи на специјалната релативност?“|last=Робертс|first=Т.|last2=Шлајф|first2=С.|date=|year=2007|work=„Usenet Physics FAQ“|publisher=Универзитет на Калифорнија „Риверсајд“|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=27 ноември 2009|last3=Длукож|first3=Џ.М. |display-authors=et al.}}</ref> Меѓу нив се вбројуваат [[Еднаквост на масата и енергијата|еднаквоста на масата и енергијата]] {{nowrap|(''E'' {{=}} ''mc''<sup>2</sup>)}}, [[контракција на должината|контракцијата на должината]] (предметите кои се во движење се скусуваат),{{#tag:ref|Освен што ''е измерено'' дека објектите во движење се пократки по во правецот на релативно движење, тие ''се гледаат'' и како ротирачки тела. Ефектот, [[Терелово вртење]], се должи на различното време кое ѝ е потребно на светлината за да пристигне до набљудувачот од различните делови на објектот.<ref>
{{Наведено списание
{{cite journal
|last=Терел |first=Џ.
|year=1959
|doi=10.1103/PhysRev.116.1041
|bibcode = 1959PhRv..116.1041T }}</ref><ref>
{{Наведено списание
{{cite journal
|last=Пенроуз |first=Р.
|year=1959
 
Општо е земено дека основните константи, меѓу кои и ''c'', ја задржуваат истата вредност низ време-просторот, односно таа ниту зависи од местоположбата ниту се менува со текот на времето. Сепак, во мноштво теории се појавува идејата дека [[Променлива брзина на светлината|брзината на светлината може да се променила со текот на годините]].<ref name=Ellis_Uzan>
{{Наведено списание
{{cite journal
|last=Елис |first=Г.Ф.Р. |last2=Узан |first2=Ж.-Ф.
|year=2005
|eprint=astro-ph/0401631
}}</ref> Сѐ уште не постојат убедливи докази за такви промени, меѓутоа, преку натамошни истражувања, по нив и понатаму се трага.<ref name="Uzan">
{{citeНаведено journalсписание|last=Узан|first=Ж.-Ф.|date=|year=2003|title=„Фундаменталните константи и нивната променливост: набљудувачки статус и теоретски мотивации“|url=|journal=„Reviews of Modern Physics“|volume=75|issue=2|page=403|pages=|bibcode=2003RvMP...75..403U|doi=10.1103/RevModPhys.75.403}}</ref><ref name=Camelia>
{{Наведено списание
{{cite journal
|last=Амелино-Камелија |first=Г
|year=2013
}}</ref>
 
Уште една општа претпоставка е дека брзината на светлината е [[изотропија|изотропна]] – нејзината вредност е еднаква без разлика на насоката на мерење. Можната двонасочна анизотропија има добиено строги гранични вредности како резултат на набљудувањата на емисија од нуклеарните [[енергетско ниво|енергетски нивоа]], како функција од ориентираноста на [[атомско јадро|јадрата]] во магнетното поле (експеримент на Хјуз и Древер) и на ротирачки [[оптички резонатор]]и.<ref name=Herrmann>{{citeНаведено journalсписание
|last1=Херман |first1=З. |last2=Зенгер |first2=А. |last3=Меле |first3=К. |last4=Нагел |first4=М. |last5=Ковалчук |first5=Е.В. |last6=Питерс |first6=А. |display-authors=1
|title=„Тестирање на Лоренцовата инваријантност на 10<sup>−17</sup> ниво преку експеримент со ротирачки оптички резонатор“
[[File:Relativity of Simultaneity.svg|thumb|right|Настанот A му претходи на B во црвениот појдовен систем, се случува истовремено со него во зелениот, а по него во синиот појдовен систем.|alt=Трите пара координатни оски се отсликани со заеднички координатен почеток – A. Во зелениот систем x-оската е хоризонтална, а ct-оската вертикална. Во црвениот систем x′-оската е малку закосена нагоре, додека ct′-оската надесно (во однос на зелените оски). Во синиот систем x′′-оската е малку закосена надолу, а ct′′-оската налево (во однос на зелените оски). B на зелената x-оска, лево од A има нула ct, позитивна ct′ и негативна ct′′.]]
Општо земено, во нормални услови е невозможно информациите и енергијата да патуваат со брзина поголема од ''c''. Во прилог на ова тврдење е последицата од специјалната релативност позната како [[релативност на едновременоста]]. Ако просторното растојание меѓу два настана A и B е поголемо од временскиот интервал меѓу нив помножен со ''c'', тогаш постојат и референтни системи во A му претходи на B и системи каде B му претходи на A, па и такви референтни системи во кои настаните се едновремени. Поради тоа, ако нешто патува со брзина поголема од ''c'' во однос на инерцијален појдовен систем, тоа ќе патува назад во времето во однос на друг појдовен систем, па [[причиност]]а ќе се наруши.{{#tag:ref|Се смета дека Шарнхостовиот ефект им овозможува на сигналите да се движат малку побрзо од светлината во вакуум, меѓутоа посебните услови кои ја овозможуваат ваквата појава спречуваат употреба на ефектот за нарушување на причиноста.<ref>
{{Наведено списание
{{cite journal
|last=Либерати |first=С. |last2=Сонего |first2=С. |last3=Висер |first3=М.
|year=2002
|isbn=0-470-10885-1
}}</ref> Тоа може да предизвика честичката да ја премине препреката со брзина поголема од онаа на светлината, но повторно без пренос на информации.<ref name=Wynne>
{{Наведено списание
{{cite journal
|last=Вин |first=К.
|year=2002
 
Кај определени астрономски објекти се забележува т.н. суперлуминално движење (со брзина поголема од светлинската)<ref>
{{Наведено списание
{{cite journal
|last=Рис |first=М.
|year=1966
Се разгледуваат и проширувања квантната електродинамика според кои фотонот има маса. Во таква теорија брзината би му зависела од фреквенцијата, а непроменливата ''c'' во специјалната релативност би била горната граница за брзината на светлината во вакуум.<ref name="Gibbs1997">
{{Наведена мрежна страница|url=http://math.ucr.edu/home/baez/physics/Relativity/SpeedOfLight/speed_of_light.html|title=„Дали брзината на светлината е постојана?“|last=Гибс|first=П.|date=|year=1997|editor-last=Карлип|editor-first=С.|work=„Usenet Physics FAQ“|publisher=Универзитет на Калифорнија „Риверсајд“|origyear=1996|archiveurl=http://www.webcitation.org/5lLQD61qh|archivedate=17 ноември 2009|dead-url=|accessdate=26 ноември 2009}}</ref> При ригорозни тестирања не е забележано никакво варирање на брзината на светлината со фреквенцијата,<ref name=Schaefer>
{{Наведено списание
{{cite journal
|last=Шефер |first=Б.Е.
|year=1999
|bibcode=1999PhRvL..82.4964S
}}</ref><ref name=Sakharov>
{{Наведено списание
{{cite journal
|last=Елис |first=Џ.
|last2=Мавроматос |first2=Н.Е.
|arxiv=astro-ph/0210124 |bibcode=2003A&A...402..409E
}}</ref><ref name="Füllekrug">
{{Наведено списание
{{cite journal
|last=Филеркруг |first=М.
|year=2004
|doi=10.1103/PhysRevLett.93.043901
|bibcode=2004PhRvL..93d3901F
}}</ref> затоа масата на фотонот е строго ограничена. Граничната вредност зависи од моделот кој се користи: ако фотонот со маса се опише со теоријата на Прока,<ref name="adelberger">{{citeНаведено journalсписание
|last=Аделбергер |first=Е.
|last2=Двали |first2=Г.
}}</ref>, а според механизмот на Хигс границата не е толку строга, {{nowrap|''m'' ≤ 10<sup>−14</sup> [[електронволт#како единица за маса|eV/c<sup>2</sup>]]}}&nbsp;<ref name="adelberger"/> (заокружено на 2&nbsp;×&nbsp;10<sup>−47</sup>&nbsp;g).
 
Друга причина зошто брзината на светлината да варира со нејзината фреквенција би било неважењето на специјалната теорија на релативноста за произволни мали размери, кое го предвидуваат предложените теории за [[квантна гравитација]]. Во 2009 година, проследувањето на спектарот на [[блесок од гама-зрачење]] не утврдило различни брзини кај фотоните со различни енергии. Тоа ја потврдило Лоренцовата инваријантност, барем до големината на [[Планкова должина|Планковата должина]] (''l''<sub>P</sub>&nbsp;=&nbsp;{{radic|[[Планкова константа|''ħ'']][[гравитациска константа|''G'']]/''c''<sup>3</sup>}}&nbsp;≈ {{val|1.6163|e=-35|u=m}}) поделена со 1,2.<ref>{{citeНаведено journalсписание|last=Амелино-Камелија|first=Г.|date=|year=2009|title=„Астрофизика: Излив на поддршка за релативноста“|url=|journal=„Nature“|volume=462|issue=7271|pages=291–292|bibcode=2009Natur.462..291A|doi=10.1038/462291a|pmid=19924200|laysource=Nature|laydate=19 ноември 2009}}</ref>
 
===Во материјална средина===
|year=2004
|publisher=„CRC Press“
}}</ref> Барањето за ненарушеност на каузалноста подразбира дека [[комплексен број|реалните и комплексните делови]] на [[диелектрична константа|диелектричната константа]] на секој материјал, кои одговараат на соодветниот показател на прекршување и [[коефициент на апсорпција]], се врзани преку Крамерс-Крониховите релации.<ref>{{citeНаведено journalсписание
|last=Тол |first=Џ.С.
|year=1956
|bibcode = 1956PhRv..104.1760T }}</ref> Тоа значи дека во средина чиј показател на прекршување е помал од 1, апсорпцијата на бранот е толку брза што ниеден сигнал не може да се испрати со брзина поголема од ''c''.
 
Импулсот чија групна и фазна брзина се различни (што се случува кога фазната брзина не еднаква за сите фреквенции) со текот на времето [[дисперзија (физика)|дисперзира]] (се распрснува). Некои материјали имаат особено ниска (дури и нулта) групна брзина за светлинските бранови – феномен познат како [[бавна светлина]], потврден со бројни експерименти.<ref>{{citeНаведено journalсписание
|last=Хау |first=Л.В.
|last2=Харис |first2=С.Е.
|doi=10.1038/17561
|bibcode = 1999Natur.397..594V }}</ref><ref>
{{Наведено списание
{{cite journal
|last=Лиу |first=Ц. |last2=Датон |first2=З. |last3=Берози |first3=Ц.Х. |last4=Хау |first4=Л.В.
|year=2001
|pmid=11206540
|bibcode = 2001Natur.409..490L }}</ref><ref>
{{Наведено списание
{{cite journal
|last=Бајси |first=М. |last2=Зибров |first2=А.С. |last3=Лукин |first3=М.Д.
|year=2003
Сепак, ниту една од овие можности не овозможува пренос на податоци побрзо од ''c''. Невозможно е да предаваат информации преку светлински импулси со брзина поголема од челната, која, според некои претпоставки, е секогаш еднаква на ''c''.<ref name="MilonniCh2"/> {{clr}}
 
Честица може да се движи низ материјална средина со брзина поголема од фазната брзина во таа средина, но сепак побавно од светлината во вакуум. Кога тоа се случува со наелектризирана честица во [[диелектрик]], се емитира електромагнетниот еквивалент на [[ударен бран]] - [[Черенкова радијација]].<ref>{{citeНаведено journalсписание|last=Черенков|first=Павел А.|authorlink=Павел Черенков|date=|year=1934|title=„Видимое свечение чистых жидкостей под действием γ-радиации“|url=|journal=„Doklady Akademii Nauk SSSR“|volume=2|page=451|pages=}} Преиздадено во [http://ufn.ru/ru/articles/1967/10/n/ ''„Usp. Fiz. Nauk“'' 93 (1967) 385] и во „Pavel Alekseyevich Čerenkov: Chelovek i Otkrytie“ А.Н. Горбунов и Е.П. Черенкова, Москва, „Nauka“ (1999) стр. 149–153.</ref>
 
==Практични ефекти на конечноста==
 
===Мерење растојание===
Утврдувањето на оддалеченоста на објектите се врши со [[радар]]ски системи, преку испраќање и примање на одбиениот радиобран: растојанието е производ од половина од изминатото транзитно време и брзината на светлината. [[ГПС]] приемникот ја мери својата оддалеченост од ГПС сателитите според времето потребно за да добие радиосигнал од секој од нив, на тој начин определувајќи ја својата местоположба. Бидејќи светлината минува околу 300 000&nbsp;км за една секунда, мерките во мали делови од секундата мораат да бидат сосема прецизни. Ласерската месечева локација, [[радиолокациона астрономија|радиоастрономијата]] и Мрежата на длабоката вселена на НАСА служат за одредување на оддалеченоста на Месечината,<ref name=science265_5171_482>{{citeНаведено journalсписание
|last=Дики |first=Џ.О.
|title=„Ласерска месечева локација: Наследство од Аполо програмата“
|pages=482–490 |date=јули 1994
|doi=10.1126/science.265.5171.482
|bibcode=1994Sci...265..482D | pmid=17781305|display-authors=etal}}</ref> планетите<ref name=cm26_181>{{citeНаведено journalсписание
|last=Стендиш |first=Е.М.
|title=„JPL планетарните ефемериди“
|journal=„Celestial Mechanics“ |volume=26 |date=февруари 1982
|issue=2 |pages=181–186 |doi=10.1007/BF01230883
|bibcode=1982CeMec..26..181S }}</ref> и вселенските летала,<ref name=pieee95_11_2202>{{citeНаведено journalсписание
|last1=Бернер |first1=Џ.Б.
|last2=Брајант |first2=С.Х.
Со своето големо пространство и речиси совршен [[вакуум]] вселената е погодна средина за мерење на брзината на светлината. Се мери времето потребно за светлината да премине одредено референтно растојание во [[Сончев Систем|Сончевиот Систем]] (како [[полупречник]]от на Земјината орбита). Историски, ваквите мерења биле вршени доста точно во споредба со точноста со која се познавале растојанијата. Обично резултатите се изразуваат во [[астрономска единица|астрономски единици]] на ден.
 
[[Оле Ремер]] ја направил првата квантитативна проценка на брзината на светлината со астрономско мерење.<ref name=cohen>{{citeНаведено journalсписание
|last=Коен |first=И.Б.
|year=1940
|ref=cohen-1940
}}</ref><ref name=roemer>
{{Наведено списание
{{cite journal
|year=1676
|title=„Touchant le mouvement de la lumiere trouvé par M. Rŏmer de l'Académie Royale des Sciences“
|pages=233–36
|ref=roemer-1676
}}<br/> Преведено во {{citeНаведено journalсписание
|doi=10.1098/rstl.1677.0024
|year=1677
 
[[File:SoL Aberration mk.svg|thumb|right|Аберација на светлината: како резултат на конечноста на брзината на светлината зрак кој потекнува од далечен извор за подвижен телескоп се чини дека се емитира од друга местоположба.|alt=Ѕвезда емитира светлински зрак кој е регистриран од објективот на телескоп. Како што патува светлината до окуларот, телескопот се движи надесно. За светлината да остане во него, тој мора да се навали надесно. Затоа изгледа како далечниот извор да се наоѓа во друга, десна положба.]]
[[Аберација на светлината|Аберацијата на светлината]] може да послужи за друг метод на мерење на брзината на светлината, откриен и разјаснет од [[Џејмс Бредли]] во XVIII век.<ref name="Bradley1729">{{CiteНаведено journalсписание
|first=Џ. |last=Бредли
|year=1729
 
==== Астрономска единица ====
Астрономска единица (''ае'') е приближното просечно растојание меѓу Земјатат и Сонцето. Во 2012 година е редефинирана како точно 149 597 870 700 m.<ref name=AU_redef /><ref>{{cite book|title=„Интернационален систем на единици мерки, суплемент 2014: Ажурирање на осмото издание (2006) на SI брошурата“|url=http://www.bipm.org/utils/common/pdf/si_supplement_2014.pdf|year=2014|publisher= Меѓународно биро за тегови и мери|page=14}}</ref> Таа претходно не се базирала врза [[Меѓународен систем на мерни единици|Меѓународниот систем на мерни единици]], туку врз гравитационата сила на Сонцето, во рамките на класичната механика. {{#tag:ref|Астрономската единица се дефинирала како полупречникот на непопречената Њутнова орбита околу Сонцето на честица со бесконечно мала маса, која се движи со [[аголна фреквенција]] од {{gaps|0,017|202|098|95}} [[радијан]]и (приближно <sup>1</sup>/<sub>365,256898</sub> од Сончевиот развој) на ден.<ref>{{SIbrochure8th|page=126}}</ref>|group="Забелешка"}} Актуелната дефиниција ја користи препорачаната вредност во метри за претходната дефиниција на ''ае'', утврдена со мерење.<ref name=AU_redef>{{citeНаведено journalсписание|title=„Решение B2 за редефинирање на астрономската единица за должина“|url=https://www.iau.org/static/resolutions/IAU2012_English.pdf|year=2012|publisher=[[Меѓународен астрономски сојуз}}</ref> Предефинирањето е аналогно на она на метарот, како и неговата цел – фиксирање на брзината на точно определна вредност во астрономски единици во секунда (преку точната брзина на светлината во метри во секунда).
 
Порадно, инверзната функција на {{math|''c''}} изразена во астрономски единици во секунда се мерела со споредба на времето потребно за радиосигналите да стигнат до разни вселенски летала во Сончевиот Систем. Нивната местоположба се пресметувала врз основа на гравитационите ефекти на Сонцето и планетите. Комбинирајќи ги различните измерени времиња се добивала најскладна вредност за брзината во единица должина. Најдобрата проценка одобрена од [[Меѓународен астрономски сојуз|Меѓународниот астрономски сојуз]] во 2009 година била:<ref name="Pitjeva09">
{{Наведено списание
{{cite journal
|first1=Е.В. |last1=Питјева
|first2=Е.М. |last2=Стендиш
 
Денешните [[осцилоскоп]]и кои го мерат времето со точност од околу една наносекунда овозможуваат директно мерење на брзината на светлината преку мерење на задоцнувањето на ласерски или ЛЕД светлински импулс рефлектиран од огледало. Оваа техника е помалку прецизна (со грешки во мерењето од редот на 1%) од другите современи техники, меѓутоа сѐ уште се користи при факултетски физчки лабораториски опити.<ref>
{{Наведено списание
{{cite journal
|first=Џ. |last=Кук
|first2=М.|last2=Мартин
|doi=10.1119/1.1975166
|bibcode = 1968AmJPh..36..847C }}</ref><ref>
{{Наведено списание
{{cite journal
|first=К. |last=Аоки |first2=Т. |last2=Мицуи
|year=2008
|arxiv=0705.3996
|bibcode = 2008AmJPh..76..812A }}</ref><ref>
{{Наведено списание
{{cite journal
|first=М.Б. |last=Џејмс |first2=Р.Б. |last2=Ормонд |first3=А.Џ.|last3=Сташ
|year=1999
 
===Електромагнетни константи===
Една од можностите за утврдување на вредноста на брзината на светлината во вакуум, која не се темели врз нејзино директно мерење, е искористување на врската на ''c'' со [[диелектрична константа на вакуум|диелектричната константа]] ''ε''<sub>0</sub> и [[магнетна пермеабилност|пермеабилноста во вакуум]] ''μ''<sub>0</sub> утврдена од Максвел: ''c''<sup>2</sup>&nbsp;=&nbsp;1/(''ε''<sub>0</sub>''μ''<sub>0</sub>). Диелектричната константа се одредува со мерење на [[електричен капацитет|електричниот капацитет]] и димензиите на [[кондензатор]], а пермеабилноста е точно определена на {{val|4|end=π|e=-7|u=H.m-1}} со дефиницијата на [[ампер]]от. Со овој метод, Роза и Дорси за вредноста на ''c'' добиле 299 710 ± 22&nbsp;км/s, во 1907 година.<ref name="Essen1948"/><ref name="RosaDorsey">{{citeНаведено journalсписание
|first=Е.Б. |last=Роза |first2=Н.Е.|last2=Дорси
|year=1907
[[File:Waves in Box.svg|thumb|right|Електромагнетни [[стоен бран|стојни бранови]] во резонатор.|alt=Кутија со три брана во неа. Првиот бран има бранова должина <sup>3</sup>/<sub>2</sub>λ, средниот бранова должина 1λ, а последниот бранова должина <sup>1</sup>/<sub>2</sub>λ.]]
 
Независното мерење на фреквенцијата ''f'' и брановата должина ''λ'' на електромагнетен бран во вакуум и нивната замена во релацијата ''c'' = ''fλ'' е уште еднен начин на одредување на брзината на светлината. Една од можностите е мерење на резонантната фреквенција на [[шуплив резонатор]]. Со познати димензии на резонаторот може да се одреди брановата должина на бранот. Во 1946 година Луис Есен и Гордон-Смит ја утврдиле фреквенцијата на нормалните моди на микробрановите на микробранов резонатор, чии димензии биле познати, со точност од околу ±0.8 μm.<ref name="Essen1948"/> Брановата должина на модите била позната од геометријата на резонаторот и [[Максвелови равенки|електромагнетната теорија]], па познавањето и на фреквенциите овозможило да се пресмета брзината на светлината.<ref name="Essen1948">{{citeНаведено journalсписание
|first=Л. |last=Есен
|first2=А.С. |last2=Гордон-Смит
|jstor=98293
}}</ref><ref>
{{Наведено списание
{{cite journal
|first=Л. |last=Есен
|year=1947
 
Резултатот (299 792 ± 9&nbsp;км/s) кој го добиле Есен и Гордон-Смит бил значително попрецизен од резултатите добиени преку оптички техники.<ref name="Essen1948" /> Со постојано повторување на мерењата, до 1950 година Есен утврдил резултат од 299 792,5 ± 3,0&nbsp;км/s.<ref name="Essen1950">
{{Наведено списание
{{cite journal
|first=Л. |last=Есен
|year=1950
 
Оваа техника може да се испроба и во домашни услови, со помош на [[микробранова печка]] и маргарин или колачиња од бел слез. Ако се извади чинијата која се врти за храната да не се движи, тогаш таа најмногу ќе се испече и ќе почне да се топи кај мевовите на брановите (точките чија амплитуда е најголема). Растојанието меѓу две такви точки ја претставува брановата должина, која помножена со микробрановата фреквенција (запишана на задната страна на микробрановата печка, обично околу 2450&nbsp;MHz) ја дава вредноста на ''c'' can be calculated, „со грешка помала од 5%“.<ref>
{{citeНаведено journalсписание|last=Штауфер|first=Р.Х.|date=април 1997|title=„Наоѓање на брзината на светлината со колачиња од бел слез“|url=http://www.physics.umd.edu/icpe/newsletters/n34/marshmal.htm|journal=„The Physics Teacher“|publisher=Американска асоцијација на наставници по физика|volume=35|issue=4|page=231|pages=|bibcode=1997PhTea..35..231S|doi=10.1119/1.2344657|accessdate=15 февруари 2010}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bbc.co.uk/norfolk/features/ba_festival/bafestival_speedoflight_experiment_feature.shtml|title=„BBC Look East за брзината на светлината“ (експеримент)|last=|first=|date=|work=BBC Norfolk website|publisher=BBC|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=15 февруари 2010}}</ref>
 
===Интерферометрија===
 
Пред појавата на ласерската технологија, за интерферометриско мерење на брзината на светлината се користеле кохерентни [[радиобранови|радиоизвори]].<ref name="Froome1858">
{{citeНаведено journalсписание|last=Фрум|first=К.Д.|date=|year=1958|title=„Нова определба на брзината на електромагнетните бранви во слободниот простор“|url=|journal=„Proceedings of the Royal Society of London“, серија A, математички и физички науки|publisher=Кралско друштво на Лондон|volume=247|issue=1248|pages=109–122|bibcode=1958RSPSA.247..109F|doi=10.1098/rspa.1958.0172|jstor=100591}}</ref> Сепак, интерферометриското утврдување на бранова должина станува помалку прецизно со намалување на брановата должина. Поради тоа експериментите се ограничени со долгата бранова должина (~0.4&nbsp;cm) на радиобрановите. Точноста се зголемува кај светлина чија бранова должина е помала, но затоа потешко е мерењето на нејзината фреквенција. Еден начин да се надмине проблемот е започнување со нискофреквентен сигнал чија фреквенција е мерлива, па од него постепено да се синтетизираат сигнали со повисоки фреквенции. Притоа високите фреквенции можат да се изразат преку мерливата. Преку интерферометрија може да се определи брановата должина доколку се фиксира ласер на постигнатата фреквенција.<ref name="NIST_pub">
{{Cite book
|title=„Век на извонредни достигнувања во мерењето, стандардите и технологијата“
|url=http://nvl.nist.gov/pub/nistpubs/sp958-lide/191-193.pdf
}}</ref> Ваквата техника ја осмислила група при [[Национален институт за стандарди и технологија|Националниот институт за стандарди и технологија]] (тогашно Национално биро за стандарди и технологија), која во 1972 година ја измерила брзината на светлината во вакуум, со мерна несигурност од {{val|3.5|e=-9}}.<ref name="NIST_pub"/><ref name="NIST heterodyne">
{{Наведено списание
{{cite journal
|last1=Ивенсон |first1=К.М. |year=1972
|title=„Брзината на светлината добиена преку директни мерења на фреквенцијата и брановата должина на метан-стабилизиран ласер“
|1907||Роза и Дорси, <abbr title="electromagnetic">ЕМ</abbr> константи||299 710 ± 30<ref name="Essen1948"/><ref name="RosaDorsey"/>
|-
|1926||[[Алберт Абрахам Мајкелсон|Алберт А. Мајкелсон]], ротирачко огледало||299 796 ± 4<ref>{{CiteНаведено journalсписание| doi = 10.1086/143021| title = „Мерење на брзината на светлината меѓу Монт Вилсон и Монт Сан Антонио| year = 1927| last1 = Мајкелсон | first1 = A. A.| journal = „The Astrophysical Journal“| volume = 65| pages = 1| bibcode=1927ApJ....65....1M}}</ref>
|-
|1950||{{nowrap|Есен и Гордон-Смит}}, шуплив резонатор||299 792,5 ± 3,0<ref name="Essen1950"/>
|isbn=0-486-27495-0
}}</ref> Тој наложувал дека светлината е нешто што се движи, та затоа потребно ѝ е време за да измине даден пат. [[Аристотел]], пак, го тврдел спротивното – дека „светлината е резултат на присуство на нешто, но не претставува движење“.<ref name=Statistics>
{{Наведено списание
{{cite journal
|last=Меккеј |first=Р.Х. |last2=Олдфорд |first2=Р.В.
|year=2000
|doi=10.1214/ss/1009212817
}}</ref> [[Евклид]] и [[Клавдиј Птоломеј|Птоломеј]] ја унапредлие Емпедоклевата емисиона теорија за видот, според која светлината потекнува од човечкото око и така го овозможува видот. Според оваа теорија [[Херон Александриски]] предложил дека брзината на светлината мора да е [[бесконечност|бесконечна]] затоа што далечните објектите, меѓу кои и ѕвездите, се појавуваат веднаш штом се отворат очите.
Во индиските веди се споменуваат коментари на [[Сајана]] за мерењето на брзината на светлината. [[Рана исламска филозофија|Раните исламски филозофи]], пак, се сложувале со Аристотеловата физика (дека брзината нема брзина на движење. [[Алхазен]] ја издал „Книгата за оптиката“ во 1021 година, во која аргуметирано ја отфрлил емисионата теорија за видот, прифаќајќи ја интромисионата теорија дека светлината се движи од предметите кон очите.<ref>{{CiteНаведено journalсписание
| last1 = Гроус | first1 = С.Г.
| title = „Огнот кој доаѓа од очите“
| doi = 10.1177/107385849900500108
}}</ref> Тој претпоставил и дека светлината мора да има конечна брзина<ref name=Statistics/><ref name=Hamarneh>
{{Наведено списание
{{cite journal
|last=Хамарнех |first=С.
|year=1972
|isbn=978-0-674-82360-0
}}</ref> Во 1270-тите години, [[Витело]] ја зел в предвид можноста за бесконечност на брзината на светлината во вакуум, а намаленост во погустите тела.<ref name=Marshall>
{{Наведено списание
{{cite journal
|last=Маршал |first=П.
|year=1981
|ref=Reference-Galileo-1954
}}</ref><ref name=boyer>
{{Наведено списание
{{cite journal
|last=Бојер |first=К.Б.
|year=1941
===Врска со електромагнетизмот===
{{Главна статија|Историја на теоријата на електромагнетизам|Историја на специјланта релативност}}
Во XIX век [[Иполит Физо]] создал посебен метод за утврдување на брзината на светлината, добивајќи ја вредноста од 315 000&nbsp;км/s. Методот го усовршил [[Леон Фуко]], кој добил врдност од 298 000&nbsp;км/s (1862 година).<ref name="How"/> Во 1856 година [[Вилхелм Едуард Вебер]] и [[Рудолф Колрауш]] го измериле односот меѓу електромагнетната и електростатичката единица полнеж, 1/√''ε''<sub>0</sub>''μ''<sub>0</sub>, ослободувајќи ја [[Лајденова тегла|Лајденовата тегла]] од полнежот, па сфатиле дека неговата бројна вредност е многу блиска до онаа измерена за брзината на светлината од Физо.[[Густав Роберт Кирхоф]] пресметал дека електричниот сигнал патува со истата таа брзина низ жица без [[електричен отпор]].<ref>{{citeНаведено journalсписание|last1=Грано|first1=П.|last2=Асис|first2=А.К.Т.|date=|year=1994|title=„Кирхоф за движењето на електрицитетот низ проводници“|url=http://www.physics.princeton.edu/~mcdonald/examples/EM/kirchhoff_apc_102_529_57_english.pdf|journal=„Apeiron“|volume=19|pages=19–25|accessdate=21 октомври 2010}}</ref> Во раните 1860-ти, Максвел покажал дека, според теоријата за електромагнетизам на која работел, електромагнетните бранови се шират низ празен простор<ref>{{cite book
|title=„Физика за на факултет: толкување и врски“
|first1=Николас Џ.
На почетокот на XX век се сметало дека празниот простор е исполнет со хипотетична еластична материја, т.н. [[етер (физика)|етер]] во кој постои електромагнетно поле. Некои физичари етерот го сметале за привилегиран инерцијален систем низ кој се шират светлинските бранови, па затоа треба да може да се измери движењето на Земјата во однос на него и тоа преку мерење на изотропијата на брзината на светлината.
Во 1880-тите започнале експерименти со цел да се регистрира ова движење, а меѓу нив најпознат е [[Мајкелсон-Морлиев обид|опитот на Алберт Мајкелсон и Едвард Морли]] од 1887 година.<ref>
{{Наведено списание
{{Cite journal
|first1=А.А. |last1=Мајкелсон |first2=Е.В.|last2=Морли
|year=1887
|publisher=[[Меѓународно биро за тегови и мери]]
|accessdate=13 октомври 2010
}}</ref> Во 1970-тите се открило дека спектралната линија не е симетрична, па се ограничила реализацијата на дефиницијата во интерферометриските експерименти.<ref>{{CiteНаведено journalсписание | volume = 22 | pages = 196 | year = 1973 | doi = 10.1063/1.1654608 | last1 = Баргер | journal = „Applied Physics Letters“ | first1 = Р.| title = „Брановата должина на 3.39-μm ласерски-заситена апсорпциона линија на метанот“| last2 = Хол | first2=Џ. | issue = 4|bibcode = 1973ApPhL..22..196B }}
</ref>|group="Забелешка"}}<ref name="NIST heterodyne"/> Сличнита експерименти резултирале со споредливи вредноси за ''c'', па Петнаесеттата [[генерална конференција за тегови и мери]] во 1975 година препорачала употреба на 299 792 458&nbsp;m/s како вредност за брзината на светлината.<ref name="15thCGPM">
{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bipm.org/en/CGPM/db/15/2/|title=„Решение 6 од Петнаесеттата генерална конференција на тегови и мери“|last=|first=|date=|year=1975|work=|publisher=Меѓународно биро за тегови и мери|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=9 септември 2009}}</ref>
===Историски наводи===
{{Refbegin}}
*{{CiteНаведено journalсписание|first=О.|last=Ремер|year=1676|title=„Демонстрација во врска со движењето на светлината“ („Démonstration touchant le mouvement de la lumière trouvé par M. Römer de l'Academie Royale des Sciences“)|url=http://dbhs.wvusd.k12.ca.us/webdocs/Chem-History/Roemer-1677/Roemer-1677.html|journal=„Journal des sçavans“|volume=|pages=223–36|language=fr|archiveurl=http://web.archive.org/web/20070729214326/http://dbhs.wvusd.k12.ca.us/webdocs/Chem-History/Roemer-1677/Roemer-1677.html|archivedate=29 јули 2007}}
*{{CiteНаведено journalсписание|first=Е.|last=Халеј|year=1694|title=„Господинот Касини, неговите нови и точни табели за помрачувањата на првиот сателит на Јупитер, редуцирани на меридијанот на Лондон|url=|journal=„Philosophical Transactions of the Royal Society“|volume=18|issue=214|pages=237–56|doi=10.1098/rstl.1694.0048}}
*{{CiteНаведено journalсписание|first=Х.Л.|last=Физо|year=1849|title=„За експеримент поврзан со брзината на ширење на светлината“ („Sur une expérience relative à la vitesse de propagation de la lumière“)|url=http://web.archive.org/web/20110613224002/http://www.academie-sciences.fr/membres/in_memoriam/Fizeau/Fizeau_pdf/CR1849_p90.pdf|journal=„Comptes rendus de l'Académie des sciences“|volume=29|pages=90–92, 132|language=fr}}
*{{CiteНаведено journalсписание|first=Ж.Л.|last=Фуко|year=1862|title=„Експериментална определба на брзината на светлината: паралакса на Сонцето“ („Détermination expérimentale de la vitesse de la lumière: parallaxe du Soleil“)|url=http://books.google.ca/books?id=yYIIAAAAMAAJ&pg=PA216&lpg=PA216&dq|journal=„Comptes rendus de l'Académie des sciences“|volume=55|pages=501–503, 792–796|language=fr}}
*{{CiteНаведено journalсписание|first=А.А.|last=Мајкелсон|year=1878|title=„Експериментална определба на брзината на светлината“|url=http://www.gutenberg.org/ebooks/11753|journal=„Proceedings of the American Association of Advanced Science“|volume=27|pages=71–77}}
*{{CiteНаведено journalсписание|first1=А.А.|last1=Мајкелсон|first2=Ф.Г.|last2=Пиз|first3=Ф.|last3=Пирсон|title=„Мерење на брзината на светлината во делумен вакуум“|url=|journal=„Astrophysical Journal“|volume=82|pages=26–61|date=|year=1935|doi=10.1086/143655|bibcode=1935ApJ....82...26M}}
*{{CiteНаведено journalсписание|first=С.|last=Њукомб|year=1886|title=„Брзината на светлината“|url=|journal=„Nature“|volume=34|issue=863|pages=29–32|doi=10.1038/034029c0|bibcode=1886Natur..34...29.}}
*{{CiteНаведено journalсписание|first=Ж.|last=Перотин|year=1900|title=„За брзината на светлината“ („Sur la vitesse de la lumière“)|url=|journal=„Comptes rendus de l'Académie des sciences“|volume=131|pages=731–4|language=fr}}
{{Refend}}