Разлика помеѓу преработките на „Брзина на светлината“

с
Јазична исправка, replaced:  km →  км (11) using AWB
с (Јазична исправка, replaced:  km →  км (11) using AWB)
 
===Големи далечини на Земјата===
Со оглед на тоа дека полупречникот на Земјата изнесува околу 40 075&nbsp;kmкм, а ''c'' околу 300 000&nbsp;kmкм/s, теоретски најкусото време потребно за дел од информација да пропатува долж половина од Земјината топка е 67 милисекунди. Кога светлината патува околу Земјата низ [[оптичко влакно]], пак, времето е подолго, делумно поради тоа што брзината на светлината е приближно 35% помала во влакното, зависно од неговиот показател на прекршување ''n''.<ref name=Midwinter>Типичниот показател на прекршување на оптичко влакно се движи меѓу 1,518 и 1,538. {{Cite book
| last = Мидвинтер |first=Џ.Е.
| year = 1991
 
===Мерење растојание===
Утврдувањето на оддалеченоста на објектите се врши со [[радар]]ски системи, преку испраќање и примање на одбиениот радиобран: растојанието е производ од половина од изминатото транзитно време и брзината на светлината. [[ГПС]] приемникот ја мери својата оддалеченост од ГПС сателитите според времето потребно за да добие радиосигнал од секој од нив, на тој начин определувајќи ја својата местоположба. Бидејќи светлината минува околу 300 000&nbsp;kmкм за една секунда, мерките во мали делови од секундата мораат да бидат сосема прецизни. Ласерската месечева локација, [[радиолокациона астрономија|радиоастрономијата]] и Мрежата на длабоката вселена на НАСА служат за одредување на оддалеченоста на Месечината,<ref name=science265_5171_482>{{cite journal
|last=Дики |first=Џ.О.
|title=„Ласерска месечева локација: Наследство од Аполо програмата“
 
===Електромагнетни константи===
Една од можностите за утврдување на вредноста на брзината на светлината во вакуум, која не се темели врз нејзино директно мерење, е искористување на врската на ''c'' со [[диелектрична константа на вакуум|диелектричната константа]] ''ε''<sub>0</sub> и [[магнетна пермеабилност|пермеабилноста во вакуум]] ''μ''<sub>0</sub> утврдена од Максвел: ''c''<sup>2</sup>&nbsp;=&nbsp;1/(''ε''<sub>0</sub>''μ''<sub>0</sub>). Диелектричната константа се одредува со мерење на [[електричен капацитет|електричниот капацитет]] и димензиите на [[кондензатор]], а пермеабилноста е точно определена на {{val|4|end=π|e=-7|u=H.m-1}} со дефиницијата на [[ампер]]от. Со овој метод, Роза и Дорси за вредноста на ''c'' добиле 299 710 ± 22&nbsp;kmкм/s, во 1907 година.<ref name="Essen1948"/><ref name="RosaDorsey">{{cite journal
|first=Е.Б. |last=Роза |first2=Н.Е.|last2=Дорси
|year=1907
}}</ref>
 
Резултатот (299 792 ± 9&nbsp;kmкм/s) кој го добиле Есен и Гордон-Смит бил значително попрецизен од резултатите добиени преку оптички техники.<ref name="Essen1948" /> Со постојано повторување на мерењата, до 1950 година Есен утврдил резултат од 299 792,5 ± 3,0&nbsp;kmкм/s.<ref name="Essen1950">
{{cite journal
|first=Л. |last=Есен
===Први обиди за мерење===
 
Во 1692 година Исак Бекман предложил експеримент каде човек набљудува како блесок од топ се одбива од огледало оддалечено 1,6&nbsp;kmкм. [[Галилео Галилеј]] во 1638 година, пак, предложил опит (за кој тврдел дека го извел години претходно) за мерење на брзината на светлината набљудувајќи го доцнењето на светлината од ламба откриена на некоја оддалеченост од набљудувачот. Иако не можел да потврди дали светлината патува моментално, заклучил дека и ако не е така, таа сепак се движи извонредно брзо.<ref name=2newsciences>
{{Cite book
|last=Галилеј |first=Г.
 
[[File:Illustration from 1676 article on Ole Rømer's measurement of the speed of light.jpg|thumb|left|upright=0.8|Ремеровите набљудувања на окултациите на [[Ија (месечина)|Ија]] од Земјата|alt=Дијаграм на планетска орбита околу Сонцето и месечева орбита околу друга планета. Сенката на втората планета е засенета.]]
Првата приближна пресметка на брзината на светлината била извршена во 1676 година од Ремер.<ref name="cohen"/><ref name="roemer"/> Набљудувајќи ги периодите на [[Ија (месечина)|Ија]], Јупитерова месечината најблиска до него, забележал дека тие биле пократки кога Земјата се доближувала до Јупитер отколку кога се оддалечувала. Заклучил дека светлината патувала со конечна брзина, проценувајќи дека ѝ се потребни 22 минути да го помине [[пречник]]от на Земјината орбита околу Сонцето. [[Кристијан Хајгенс]] ја комбинирал оваа проценка со таа за пречникот на орбитата на Земјата и добил вредност за брзината на светлината 26% помала од вистинската - 220 000&nbsp;kmкм/s.<ref name="Huygens 1690 8–9">{{Cite book
|last=Хајгенс |first=К.
|year=1690
===Врска со електромагнетизмот===
{{Главна статија|Историја на теоријата на електромагнетизам|Историја на специјланта релативност}}
Во XIX век [[Иполит Физо]] создал посебен метод за утврдување на брзината на светлината, добивајќи ја вредноста од 315 000&nbsp;kmкм/s. Методот го усовршил [[Леон Фуко]], кој добил врдност од 298 000&nbsp;kmкм/s (1862 година).<ref name="How"/> Во 1856 година [[Вилхелм Едуард Вебер]] и [[Рудолф Колрауш]] го измериле односот меѓу електромагнетната и електростатичката единица полнеж, 1/√''ε''<sub>0</sub>''μ''<sub>0</sub>, ослободувајќи ја [[Лајденова тегла|Лајденовата тегла]] од полнежот, па сфатиле дека неговата бројна вредност е многу блиска до онаа измерена за брзината на светлината од Физо.[[Густав Роберт Кирхоф]] пресметал дека електричниот сигнал патува со истата таа брзина низ жица без [[електричен отпор]].<ref>{{cite journal|last1=Грано|first1=П.|last2=Асис|first2=А.К.Т.|date=|year=1994|title=„Кирхоф за движењето на електрицитетот низ проводници“|url=http://www.physics.princeton.edu/~mcdonald/examples/EM/kirchhoff_apc_102_529_57_english.pdf|journal=„Apeiron“|volume=19|pages=19–25|accessdate=21 октомври 2010}}</ref> Во раните 1860-ти, Максвел покажал дека, според теоријата за електромагнетизам на која работел, електромагнетните бранови се шират низ празен простор<ref>{{cite book
|title=„Физика за на факултет: толкување и врски“
|first1=Николас Џ.
 
===Зголемена точност на вредноста на ''c'' и предефинирање на метарот и секундата ===
Најголем напредок во веродостојноста на измерените вредности за ''c'' е постигнат во втората половина на XX век, како резултат на шупливите резонатори, а потоа ласерските интерферометриски техники. Ним во прилог им оделе и новите, попрецизни дефиниции за метарот и секундата. Во 1950 година [[Луис Есен]] со помош на шуплив резонатор ја определил брзина на светлината како 299 792,5 ± 1&nbsp;kmкм/s. Вредноста била официјално прифатена на Дванаесеттото генерално собрание на Радионаучниот сојуз во 1957 година. Три години подоцна е редефиниран метарот, во однос на брановата должина на специфична спектрална линија на криптон-86. [[Секунда]]та била предефинирана во 1967 година и тоа во однос на хиперфината транзициона фреквенција на природната форма на цезиумот, цезиум-133.
 
Преку ласерски интерферометриски метод, група од Националниот институт за стандарди и технологија во Колорадо во 1972 година ја определила брзината на светлината во вакуум како ''c''&nbsp;=&nbsp;299 792 456,2 ± 1,1&nbsp;m/s (со 100 пати помала несигурност од претходно прифатената вредност). Останатата мерна несигурност била поврзана со дефиницијата за метарот.{{#tag:ref|Меѓу 1960 и 1983 година метарот се дефинирал како: „метарот е должината еднаква на 1 650 763,73 бранови должини во вакуум на зрачењето кое одговара на преминот меѓу нивоата 2p<sub>10</sub> и 5d<sub><sub>5</sub></sub> во атомот криптон-86.“<ref name="11thCGPM">