Разлика помеѓу преработките на „Глобално затоплување“

с
Правописна исправка, replaced: Сончев систем → Сончев Систем using AWB
(Одбиена последната промена (од 46.217.19.209) и ја поврати преработката 3732079 на Ehrlich91)
с (Правописна исправка, replaced: Сончев систем → Сончев Систем using AWB)
{{Внимание}}
[[Податотека:Greenhouse Effect mk.svg|мини|десно|300п|Дијаграм на настанокот на [[стакленички ефект|стакленичкиот ефект]]]]
[[Глобално затоплување|'''Глобалното затоплување]]''', кое се должи на [[ефект на стаклена градина|ефектот на стаклена градина]] е проблем поврзан со можните глобални климатски промени предизвикани од зголеменото ниво на таканаречените [[стекленички гасови]] во [[атмосфера]]та. Научниците излегоа со тврдење дека зголеменото присуство на овие гасови ќе резултира со глобално покачување на температурата кое, пак би имало бројни негативни па дури и непоправливи ефекти врз животната средина.
Планетата Земја е опкружена од својата атмосфера која е составена од различни гасови. Некои од нив, како на пример [[јаглерод диоксид|јаглерод диоксид]], имаат исти својства како стаклените панели на една стаклена градина и не и дозволуваат на [[Топлина|топлинататоплина]]та да ја напушти планетата. Затоа тие гасови ги нарекуваме стакленички гасови. Понатаму, енергијата од Сонцето ја апсорбираат водите, почвите и живите суштества на планетата. Таа енергија постепено се враќа во атмосферата. Колку повеќе има стакленички гасови, толку повеќе топлина е заробена. Тоа се нарекува ефект на стаклена градина.
Ефект на стаклената градина го открил [[Жозеф Фурје]], 1824 година, а прв кој квантитативно го истражил е Сванте Арениус во 1896 год.
 
== Стакленички гасови ==
Стакленичките гасови се природни и кога се во соодветна количина тие се од голема корист за Земјата. Стакленичките гасови го овозможуваат животот на Земјата. Тие ја зголемуваат температурата на нашата планета и без нив би било студено за да се преживее. Да не се тие, сончевата енергија која доаѓа до Земјината површина би била оддавана назад во вселената, и температурите на нашата планета би биле до толку ниски што воопшто не би бил возможен живот на неа. Отсуство на стакленичките гасови би ја намалило температурата за околу 33  °C, претварајќи ја Земјата во уште една безживотна планета на [[Сончев системСистем|сончевиот систем]]. Стакленичките гасови апсорбираат дел од таа сончева енергија која се рефлектира од површината на Земјата и оддаваат назад во [[Атмосфера|атмосфератаатмосфера]]та. На тој начин тие овозможуваат сончевата енергија да дојде до земјината површина како видлива [[светлина]], за потоа да биде заробена од атмосферата како инфрацрвена топлина.
Овој феномен ја одржува топлината на нашата планета загревајќи ја до тој степен кој на неа и овозможува живот со што ќе се обезбеди нормално одвивање на физиолошките функции на сите живи организми. Но, кога ефектот на стаклената градина е премногу силен, тогаш температурите растат пребрзо и превисоко. Дури и најмалите зголемувања на температурата може да имаат сериозно влијание врз животите на луѓето, животните и растенијата.
 
Гасови кои во најголема мерка придонесуваат за ефект на стаклена градина се следните:
=== Озон O<sub>3</sub> ===
[[Озонска обвивка|Озонската обвивка]] се наоѓа на 10-35 10–35&nbsp;km од Земјината површина со дебелина од само 3 &nbsp;mm. Тој претставува “природен филтер” за заштита од штетното УВ зрачење. Озонот во [[стратосфера|стратосферата]]та се формира од дејство на [[ултравиолетови зраци]] (200-250 &nbsp;nm) од [[Сонце|Сонцето]]то на молекула на обичен кислород.
 
О<sub>2</sub> + енергија = О + О -над стратосферата
О<sub>2</sub> + О = О<sub>3</sub> -во стратосферата
 
Самиот [[озон]] ги апсорбира УВ зраците меѓу 250-300 &nbsp;nm. што доведува до негово делумно разградување па се воспоставува рамнотежа со горната реакција:
О<sub>3</sub> +енергија = О<sub>2</sub> + О
О<sub>3</sub> + О = О<sub>2</sub> + О<sub>2</sub>
Озонската обвивка го апсорбира УВ зрачењето така што тоа не стигнува до површината на Земјата. Меѓутоа, одредени индустриски соединенија предизвикуваат озонот да се разложува во поголема мерка, отворајќи дупка во озонската обвивка над Антарктикот, а со тоа живиот свет се изложува на штетни влијанија од УВ зрачење. Еден единствен атом на хлор, на пример, може да уништи стотици или илјадници молекули на озон. Најзначајни катализатори за разложување на озонот се халогените елементи (хлор, бром).
Озонската дупка, некогаш се смета за појава поврзана со глобалното затоплување. Иако постојат неколку допирни точки, овие две појави не се многу поврзани. Намалување на стратосферскиот озон влијае на заладување, но значајно намалување на количина на озонот се нема случено од 1970-тите години.
Озон се појавува и во тропосфера (најдолниот дел од атмосферата на Земјата) и тука претставува загадувач кој допринесува во формирањето на фотохемискиот смог. Озон во [[Тропосфера|тропосферататропосфера]]та допринесува за загревање на површината.
 
=== Метан CH<sub>4</sub> ===
[[Метан|Метанот]]от предизвикува 4–9 % од вкупниот ефект на стаклена градина.
Најпростиот јаглеводород - метан е гас без боја, мирис и вкус чие што ослободување оди многу брзо. Незапаллив е но, експлозивен. Метанот е продукт на [[земјоделие|земјоделието]]то, а се ослободува и од депониите за смет. Негови природни извори се исто така влажни предели (бари). Големи количини на метан се емитуваат во [[Атмосфера|атмосфератаатмосфера]]та преку [[Вулкани|вулканитевулкани]]те кои се поврзани со подлабоките слоеви на Земјата или се создаваат по пат на анаеробното дишење. Метанот се создава со разградување на мртвите органски материи во мочуриштата и со разложување на органскиот отпад во безкислородни услови. Како извори на емисии на метан се сметаат покрај другите и [[Индустрија|индустријатаиндустрија]]та за рециклирање на отпад, агроиндустријата, како и истекувањата и емисиите кои се јавуваат во самата нафтена и гасна индустрија.
При согорувањето се ослободува молекул на јаглерод диоксид и две молекули на вода:
CH<sub>4</sub> + 2CO<sub>2</sub> → CO<sub>2</sub> + 2H<sub>2</sub>O
Емисиите на метан можат да се разликуваат значително од една земја или регион до друг/а, во зависност од многу фактори како што се [[клима|климата]]та, карактеристики на индустриското и земјоделско производство, видови на енергија и користење, управување со отпад. На пример, температурата и влагата имаат значително влијание врз процесот на анаеробна дигестија, кој е еден од клучните биолошки процеси кои предизвикуваат емисиите на метан.
Едно од прашањата кое се наметна околу продуктите при согорување на природниот гас и испуштање на таканаречените стакленички гасови беше фактот што метанот, главната состојка на природниот гас, е во основа многу моќен стакленички гас. Имено, еден тон на метан го има истиот ефект врз глобалните климатски промени, како 21 тон на СО<sub>2</sub>. Toa значи дека способноста на метанот да ја заробува топлината е речиси 21 пат поефикасна од онаа на јаглеродниот диоксид.
Метаногени се бактерии кои произведуваат гас-метан. Тие се многу анаеробни (кислородот е отровен за нив) и чувствителни на [[pH вредност]]. Тие ја комбинираат [[оцетна киселина|оцетната киселина]], направена од страна на ацетогени, со водороден гас и јаглерод диоксид за да произведат метан, [[вода]] и јаглерод диоксид, според следнава равенка:
Со својата висока концентрација таа игра значајна улога во природниот ефект на стаклена градина, иако молекулите на водата апсорбираат само определена бранова област од топлината што зрачи од Земјата. Водената пареа во најголем процент е одговорна за ефектот на стаклена градина, помеѓу 36 % и 66 % при ведро небо и помеѓу 66 % и 85 % кога е облачно. Концентрација на водената пареа варира регионално, но човечките активности не влијаат значително врз нејзината концентрација, освен во локални размери. Водената пареа има релативно кратка се задржува во атмосферата и преку врнежите се враќа назад на Земјата.
Според Environmental Health Center of the National Security, водената пареа чини дури 2% од атмосферата.
Со Clausius-Clapeyron-овата равенка може да се покаже дека воздухот може да содржи повеќе водена пареа во единица [[волумен]], доколку тој се загрева. Овој и други основни принципи укажуваат на тоа дека затоплувањето поврзано со зголемени концентрации на други стакленички гасови, исто така ќе ја зголеми концентрацијата на водената пареа.<br />
 
=== Јаглерод моноксид CO ===
=== Јаглерод диоксид CO<sub>2</sub> ===
Јаглерод диоксидот (хемиска формула: CO<sub>2</sub>) e [[хемиско соединение]] составено од два кислородни атоми и еден атом на јаглерод. Тоа е гас без боја и мирис. Потежок е од воздухот и не гори.
[[Растенија|Растенијата]]та го користат јаглерод диоксидот од воздухот, трансформирајќи го во органски материи, а при тоа ослободувајќи кислород. Тоа се случува при процесот [[фотосинтеза|фотосинтезата]]та при што се синтетизираат јаглехидрати. Животните и луѓето го користат кислородот во процесот на [[дишење]], при што ослободуваат јаглерод диоксид. Овој процес се одвива постојано и е основа за животот на Земјата.
[[Јаглерод диоксид]] се создава од различни извори, меѓу кои и вулкански ерупции и разградување на органската материја. Исто така, тој се произведува и од [[ферментација|ферментацијата]]та на некои [[микроорганизми]] и од [[клеточно дишење|клеточното дишење]] јаглеродниот диоксид го има во мали концентрации во атмосферата. Тој е главна состојка на јаглеродниот циклус.
Започнувајќи од 1750 год. човечките активности значително ја зголемиле концентрацијата на CO<sub>2</sub> во атмосферата. Измерено е дека атмосферската концентрација на CO<sub>2</sub> е за 100 ppm повисока од пре-индустрискиот период. Јаглерод диоксид е главниот стакленички гас кој е одговорен за повеќе од половина затоплување на Земјата. Постојат многу антропогени извори на CO<sub>2</sub>. Некои од нив ќе бидат наведени и дискутирани во текстот што следи.
[[Фосилни горива]] – најголем дел на јаглерод диоксид се добива од согорување на фосилните горива. Фосилните горива (јаглен и нафта) содржат големо количество на јаглерод. Кога се запалени, тој јаглерод се ослободува во атмосферата во вид на CO<sub>2</sub> , што доведува до зголемување на неговата концентрација во атмосферата. Износ на CO<sub>2</sub> зависи од видот на фосилното гориво.
Кога северната полутопка е свртена кон Сонцето, кога кај нас е [[пролет]] и [[лето]], тогаш лисјата вдишуваат CO<sub>2</sub> и неговото количество во атмосферата опаѓа.
Но, кога јужната полутопка е свртена кон Сонцето, кога кај нас е [[есен]] и [[зима]], листовите опаѓаат со што се зголемува количината на CO<sub>2</sub> во [[Атмосфера|атмосфератаатмосфера]]та.
=== Диазот монооксид N<sub>2</sub>O ===
Диазот монооксид создава 300 пати поголем ефект на стаклена градина од CO<sub>2</sub>.
Диазот монооксид главно се создава преку микробска промена на азотот содржан во [[почва|почвата]]та. Зголеменото создавање на N<sub>2</sub>O од човечко влијание може да се сведе на зголемениот влез на азот во почвите, пред сé, преку земјоделството, индустријата и сообраќајот. Концентрација на N2O сега е зголемена за околу 0,2 % годишно .
Азотен монооксид (N<sub>2</sub>O) е продуциран од бактерии во природен денитрификациски процес. Тој е хемиски инертен во [[Тропосфера|тропосферататропосфера]]та, но во стратосферата е деградиран фотохемиски. Просечната концентрација на N<sub>2</sub>O во тропосферата е околу 300 ppb и има време на престој 10 години.<br />
 
=== Сулфурен хексафлуорид SF<sub>6</sub> ===
== Последици од глобално затоплување ==
Последици од [[глобално затоплување]] се следниве:
• пораст на температура за 1,5-4,5 &nbsp;°C на 100-150 години
• топење на мразот на поларните делови од планетата Земја
• пораст на нивото на [[море|морето]]то (топење на мразот предизвикува покачување на морското ниво при што доаѓа до поплавување на некои [[Остров|островиостров]]и и брегови)
• временски непогоди: зголемен број на суши и пожари, зголемување на облачноста,[[поплави]],урагани
• влијание врз здравје на луѓето: смртоносни топлотни бранови, лош воздух, алергии и астма
 
Покрај ова, следните статистички податоци се разочарувачки:
Земјата станува се потопла. Во 1995 година светската научна заедница извести дека промената е веќе присутна и дека планетата Земја во минатото столетие се затоплила за 0,5 &nbsp;°C. Уште во 1896 година големиот шведски хемичар Свенте Арениус предвидувал дека со удвојување на концентрацијата на CO2 во атмосферата преку согорување на фосилните горива, можно е глобалната температура да порасне за 5,5 &nbsp;°C. Ова не е далеку од вредностите 1,5 &nbsp;°C до 4,5 &nbsp;°C кои сега се добиваат од компјутерските симулации на климата за двојно зголемување на CO<sub>2</sub> во атмосферата. Сите четири најжешки години откако почнале да се регистрираат овие податоци се во 1990-тите.
Прва жртва на климатските промени – Тавалу, мала островска земја во Пацификот со десет илјади жители. Се наоѓа на средина помеѓу Хаваи и Австралиа. Островите полека ги голта морето чие ниво се покачува заради глобалното затоплување.
 
Доколку не се превземат мерки за решавање на глобалното затоплување :
* Нивото на CO<sub>2</sub> се зголемува постојано. Во текот на последниот век тоа се зголемило за цели 30 %. Ако не се редуцира порастот на популацијата и употребата на фосилни горива нивото на СО<sub>2</sub> ќе се дуплира некаде во средината на [[21 век]].
* Најважно, дел од поларните санти мраз може да се стопи и тоа да доведе до покачување на нивото на водата во морињата, кое што веќе е покачено помеѓу 10 и 25 &nbsp;cm во последните 100 години, а до 2050 може да стане и тродупло со што огромни крајбрежни површини, кои се многу густо населени, областите кои што се наоѓаат на помала [[надморска височина]], па дури и цели држави, како [[Бангладеш]], можат да бидат потопени и да исчезнат под морето. Toa делумно настанува поради ширењето на водата кога таа се загрева.
Топењето на глечерите во последното столетие, исто така, придонесува за пораст на морското ниво. Најзагрозени се: [[Индија]], [[Пакистан]] , Бангладеш, Малдиви , Тајланд , Мозамбик, Египет, Суринам итн.
* Ако дозволиме температурата да порасне за 4 степени, тогаш ќе настане еден општ хаос на целата Земја. Климатскиот систем веќе трпи промени поради топењето на сантите на [[Арктик|Арктикот]]от, но со пораст за 4 степени целосно топењето на поларниот мраз ќе биде неизбежно, што ќе предизвика зголемување на нивото на морето за 70-8070–80 m. Сите светски крајбрежја ќе бидат потопени, заедно со пристаништата, градовите, инфраструктурата и плодната почва. [[Релјеф|Релјефот]]от на Земјата ќе биде како оној после Леденото доба, кога нивото на морето пораснало за 120 m.
Порано замрзнатото земјиште (вечен мраз) во арктичкиот предел на [[Алјаска]] и [[Сибир]] веќе почнале да се топaт,нарушувајќи ги екосистемите и инфраструктурата.
* Зголемување на глобалната температура ќе предизвика пораст на нивото на морето и ќе го промени износот и шемата на врнежите, веројатно, вклучувајќи ги и проширување на територијата на пустините. Најверојатните ефекти вклучуваат зголемување на интензитетот на екстремни временски појави, како и промени во земјоделските приноси.
* Потопла планета ќе го забрзува глобалниот циклус на водата: размената на вода помеѓу океаните, атмосферата и земјиштето. Повисоки температури ќе предизвикуваат поголемо испарување и побрзо сушење на почвите. Зголемено количество вода во атмосферата значи повеќе [[дожд]] и [[снег]]. Првите знаци на промени на циклусот на вода предизвикуваат поплави, урагани, ерозија на земјиштето па дури и губење на некои видови живи организми.
Веќе е крајно време да сфатиме: „Климатските промени ... не се ништо друго, туку една форма на бавно умирање ".
 
== Што треба да се направи за да се спречи затоплувањето? ==
Кјото протокол (KP) претставува мошне важен чекор во органичувањето на емисијата на стакленичките гасови (CO<sub>2</sub>, CH<sub>4</sub>, N<sub>2</sub>O, HFCs, PFCs, SF<sub>6</sub>) бидејќи за прв пат се специфицирани правни обврски. Согласно со KP развиените земји имаат специфични обврски: во првиот период (2008-2012), тие треба да ги намалат вкупните емисии на стакленичките гасови за најмалку 5 % во споредба со емисиите на 1990година. Договорените цели се разликуваат помеќу развиените земји (САД се обврзале да ги намалат емисиите за 7 %, Европската унија (EU) како целина за 8 %, Јапонија и Канада за 6 %. Неодамна, САД ја повлекле својата овбрска во рамките на KP, предизвикувајќи вознемирување од светски рамки.
=== Што може владата да направи? ===
[[Влада|Владата]]та може да покрене акција за пошумување. Исто така би можела да обезбеди масовен транспорт. Владата може да постави стандарди за чистота на воздухот и филтри на оџаците. За да помогне кон спречување на глобалното затоплување владата може да забрани сечење на природата, а исто така може да инвестира во флуоресцентното осветлување и користење на сончева енергија наместо нуклеарни и термоцентрали.
=== Што можат луѓето да направат? ===
Секогаш кога е можно луѓето треба да пешачат, да возат велосипед или да го користат јавниот превоз. Доколку користат автомобил треба да изберат таков кој нема многу да троши. Дома, треба да ги исклучуваат светлата кои непотребно горат и да го исклучуваат телевизорот кога не го гледаат. Светилките треба често да ги менуваат бидејќи нови произведуваат помалку CO<sub>2</sub>. Доколку ги заменуваат електричните уреди треба да земат такви кои се енергетски најефективни. При миење на садови треба да користат ладна или топла вода, а не жешка. При греење на водата не треба да ја загреваат над 70 степени. Што се однесува до отпадоците, тие треба да се рециклираат. Луѓето исто така треба да посадуваат дрвја во близина на својот дом.
 
 
Како што е познато, животот на планетата Земја е можен поради природниот ефект на стаклена градина. Природното појавување на гасовите кои го предизвикуваат ефектот на стаклена градина (стакленички гасови), пред сe водена пареа (H<sub>2</sub>O), јаглерод диоксид (СО<sub>2</sub>), како и метан (CH<sub>4</sub>), азотен оксид (N<sub>2</sub>O) и тропосферски озон (О<sub>3</sub>), овозможува сончевата енергија да дојде до земјината површина како видлива светлина, за потоа да биде заробена од атмосферата како инфрацрвена топлина. Земјината површина апсорбира најголем дел од зрачењето и се загрева. Инфрацрвеното зрачење се оддава од земјината површина. Овој феномен ја одржува топлината на нашата планета, со што се обезбедува нормално одвивање на физиолошките функции на сите живи организми. Отсуството на стакленичките гасови би ја намалило температурата на нашата планета за околу 33 C, претворајќи ја Земјата во уште една безживотна планета во сончевиот систем.
Ефектот на стаклена градина е израз за загревање на планетата [[Земја (планета)|Земја]] кое настанало со пореметување на енергетската рамнотежа помеѓу количина на зрачење кое од Сонцето го прима и во вселената го зрачи Земјината површина. Ефектот на стаклена градина, кој во минатото беше благослов за Земјата, во последното столетие, засилен од човечките активности, се чини дека се претвора во сериозна закана.
 
Овој ефект се јавува како резултат на зголемување на количината на зрачењето кое од површината на Земјата не може да биде оддадено во вселената, туку атмосферата го апсорбира и станува потопла. Земјата мора да испушта енергија во вселената исто онолку колку што таа апсорбира енергија од Сонцето. Сончевата енергија пристигнува во форма на зрачење со помала бранова должина. Атмосферата на Земјата одбива дел (37-39 %) од оваа [[Енергија|енергија]], додека остаток (поголем дел) паѓа на површина на Земјата и ја загрева. Земјата се ослободува од оваа енергија, така што ја праќа назад во вселената во облик на инфрацрвени зраци (зраци со поголеми бранови должини). Поголем дел од [[инфрацрвено зрачење|инфрацрвеното зрачење]], оддадено од земјината површина, се рефлектира од гасови што постојат во природата. Овие гасови спречуваат енергијата да помине кон вселената, така да зраците се враќаат назад кон Земјата и ја зголемуваат атмосферската температура. Оние гасови кои го задржуваат зрачењето се познати под назив [[стакленички гасови]], а проблеми кои настануваат се познати под име глобално затоплување. Тоа се случува со атмосферата на Земјата во последниот век.
 
Ефектот на стаклена градина, кој во минатото беше благослов за Земјата, се чини дека во последното столетие се претвора во сериозна закана, засилен од човечките активности.
Со индустријализација, емисијата на стакленички гасови од согорување на фосилни горива, сечење на шуми и чистење на земјиште за употреба во земјоделството, постојано се зголемува. Во последните 100 години стакленичките гасови се оддавале во атмосферата побрзо од колку што природните процеси можеа да ги отстранат. Дополнително, оддавани се нови синтетички гасови како што се хлорофлуоројаглероди и халони (CFC) и утврдено е дека и тие го поддржуваат ефектот на стаклената градина. Во овој период концентрацијата на овие гасови во атмосферата постојано се зголемува, со предвидувања дека ќе продолжи да расте паралелно со порастот на глобалната економија. Овие дополнителни емисии почнуваат да ја нарушуваат деликатната рамнотежа, значително зголемувајќи го количеството на стакленички гасови во атмосферата и нивниот изолационен ефект. Податоците за климата пред 160 години укажуваат на тесна поврзаност меѓу концентрацијата на стакленички гасови во атмосферата и глобалните температури. Уште во 1896 година големиот шведски хемичар Свенте Архениус предвидувал дека со удвојување на концентрацијата на CO<sub>2</sub> во атмосферата преку согорување на фосилно гориво, можно е глобалната температура да порасне за 5,5 C. Ова не е далеку од вредностите 1,5 C до 4,5 C кои сега се добиваат од компјутерските симулации на климата за двојно зголемување на CO2 во атмосферата. Во 1995 година светската научна заедница извести дека промената е веќе присутна и дека планетата Земја во минатото столетие се затоплила за 0,5 C. Во јануари 2001 година UNIPCC (Меѓувладиното тело за климатски промени при Обединетите нации), официјално изјави дека човековото влијание претставува главен фактор за денешното глобално затоплување. Оваа изјава беше од големо знаење, бидејќи до тогаш постоеја мислења според кои глобалното затоплување е поврзано со сончевата активност, природните климатски флуктуации, или е резултат на грешки во компјутерските модели. Квантитативните предвидувања за идната состојба сe уште се неизвесни. Во 1995 година IPCC направи проценка дека глобалната температура на воздухот на Земјата ќе се зголеми за дополнителни 1 C -3,5 C до 2100 година, додека во 2001 година за истиот период беше предвиден пораст на температурата од 1,4 C - 5,8 C. Во најдобар случај, ќе се соочиме со затоплување за 2 C до 2100 година, што би било најбрзо менување на климата во последните неколку милениуми, период кога се развивала модерната цивилизација. Затоплувањето во овие размери ќе влијае врз многу аспекти на нашите животи, бидејќи ќе предизвика промени на температурите и врнежите, пораст на морското ниво и промени во распределбата на свежа вода. Најверојатно значајни ќе бидат влијанијата врз здравјето на луѓето, виталноста на шумите и други природни подрачја, како и продуктивноста воземјоделството.
ГОДИШНИ ВРНЕЖИ, 1901-1995 (Американска истражувачка програма за глобални промени: Климатски промени / тековни сознанија) Во последните 100 години глобалното средно морско ниво порасна за 10 до 25 &nbsp;cm, делумно поради ширењето на водата кога таа се загрева. Топењето на глечерите во последното столетие, исто така, придонесува за пораст на морското ниво. Порано замрзнатото земјиште (вечен мраз) во арктичкиот предел на Алјаска и Сибир исто така почна да се топи, нарушувајќи ги екосистемите и инфраструктурата. Споменатото топење и затоплувањето на тундрите ќе доведе до распаѓање на органска материја и ослободување на заробениот јаглерод и метан, создавајќи дополнителен извор на стакленички гасови. Како што ризиците од глобалните климатски промени стануваат сe повеќе очигледни, се јавува вистинска потреба од фокусирање на акции за намалување на емисиите на стакленичките гасови и минимизирање на штетните влијанија од климатските промени. Општо земено, луѓето во земјите во развој се почувствителни на климатските промени заради недоволно развиената инфраструктура и ограничениот капитал, како и поголемата зависност од природните ресурси.
 
== Меѓународни иницијативи во врска со климатските промени ==
 
{{Нормативна контрола}}
 
[[Категорија:Глобално затоплување| ]]
[[Категорија:Климатски промени]]