Разлика помеѓу преработките на „Јупитер“

Додадени 37 бајти ,  пред 4 месеци
с
Јазична исправка, replaced: Радиусот → Полупречникот, радиусот → полупречникот (3) using AWB
с (Јазична исправка, replaced: Радиусот → Полупречникот, радиусот → полупречникот (3) using AWB)
| accessdate=2007-08-28 }}</ref><ref name=1bar>Refers to the level of 1 bar atmospheric pressure</ref> <br />11.209 Earths
| polar_radius = 66,854 ± 10&nbsp;km<ref name=Seidelmann2007/><ref name=1bar/> <br />10.517&nbsp;Earths
| surface_area = 6.21796×10<sup>10</sup>&nbsp;km²<ref name=1bar/><ref name="nasafact">[http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jupiter&Display=Facts NASA: Solar System Exploration: Planets: Jupiter: Facts & Figures]</ref><ref name=1bar/><br />121.9 Earths
| volume = 1.43128×10<sup>15</sup>&nbsp;km³<ref name="fact"/><ref name=1bar/> <br />1321.3&nbsp;Earths
| mass = 1.8986×10<sup>27</sup>&nbsp;kg<ref name="fact"/> <br />317.8&nbsp;Earths
Астрономите оркрија речиси 500 планетарни системи со повеќе планети. Овие системи вклучуваат неколку планети чии маси се неколку пати поголеми од Земјината ([[супер Земји]]), кои орбитираат поблиску до нивната ѕвезда во споредба со Меркур и сонцето, понекогаш и гиганти со гасови од Јупитер се доближуваат до нивната ѕвезда.
 
Земјата и нејзините соседни планети можеби се формирале од фрагменти на планети кои судриле со Јупитер, уништувајќи ги супер-Планетите околу Сонцето. Додека Јупитер се приближил кон внатрешноста на Сончевиот систем, во она што теоретичарите го нарекуваат [[хипотеза на големиот такт]], предизвикувајќи серија судири меѓу супер-Земјите со тоа што нивните орбити почнале да се преклопуваат. <ref>{{cite journal |url=http://www.pnas.org/content/112/14/4214.abstract |title=Jupiter's decisive role in the inner Solar System's early evolution |author=[[Konstantin Batygin]] |accessdate=November 17, 2015 |doi=10.1073/pnas.1423252112 |pmid=25831540 |pmc=4394287 |volume=112 |issue=14 |pages=4214–4217 |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |arxiv=1503.06945 |bibcode=2015PNAS..112.4214B|year=2015 }}</ref>
 
<!--It appears that Jupiter is in its present orbit in the outer Solar System because Saturn pulled Jupiter out during [[Jumping-Jupiter scenario|its migration]].{{Citation needed|date=April 2015}}-->Јупитер движејќи се надвор од внатрешноста на Сончевиот Систем ќе овозможи формирање на внатрешни планети, вклучувајќи ја и [[Земјата]].<ref>{{cite web |url=http://news.nationalgeographic.com/2015/03/150324-jupiter-super-earth-collisions-planets-astronomy-sky-watching |title=Observe: Jupiter, Wrecking Ball of Early Solar System |author=Illustration by&nbsp;NASA/JPL-Caltech |date= 2015-03-24|work=nationalgeographic.com |accessdate=November 17, 2015}}</ref>
 
=== Композиција ===
Горната атмосфера на Јупитер е околу 88–92% водород и 8–12% хелиум во проценти волумен на гасовити [[молекули]]. Атомот на хелиум има околу четири пати поголема маса од водороден атом, па составот се менува кога е опишан како дел од масата што ја придонесуваат различни атоми. Така, [[Atmosphere of Jupiter|атмосферата на јупитер]] е приближно 75% водород и 24% хелиум по маса, при што останатиот процент од масата е составен од други елементи. Атмосферата содржи траги од [[метан]], [[водна пареа]], [[амонијак]] и соединенија базирани на [[силициум]]. Исто така има траги од [[јаглерод]], [[етан]], [[водород-сулфид]], [[неон]], [[кислород]], [[фосфин]] и [[сулфур]]. Најодалечениот слој од атмосферата содржи [[кристали]] на замрзнат амонијак. Внатрешноста содржи погусти материјали - масата е околу 71% водород, 24% хелиум и 5% други елементи.<ref name=voyager>{{cite journal |author=Gautier, D. |author2=Conrath, B. |author3=Flasar, M. |author4=Hanel, R. |author5=Kunde, V. |author6=Chedin, A. |author7=Scott N. |title=The helium abundance of Jupiter from Voyager |journal=Journal of Geophysical Research |volume=86 |issue=A10 |pages=8713–8720 |date=1981 |bibcode=1981JGR....86.8713G |doi=10.1029/JA086iA10p08713|hdl=2060/19810016480 }}</ref><ref name="cassini">{{cite journal |author=Kunde, V.G. |display-authors=etal |title=Jupiter's Atmospheric Composition from the Cassini Thermal Infrared Spectroscopy Experiment |journal=Science |date=September 10, 2004 |volume=305 |issue=5690 |pages=1582–86 |url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/full/305/5690/1582 |accessdate=April 4, 2007 |doi=10.1126/science.1100240 |pmid=15319491 |bibcode=2004Sci...305.1582K}}</ref> Преку [[инфрацрвени]] и [[ултравиолетови]] мерења, пронајдени се траги на [[бензен]] и други [[јаглеводороди]].<ref>{{cite journal |journal=Icarus |volume=64 |issue=2 |pages=233–48 |date=1985 |title=Infrared Polar Brightening on Jupiter III. Spectrometry from the Voyager 1 IRIS Experiment |bibcode=1985Icar...64..233K |author=Kim, S.J. |author2=Caldwell, J. |author3=Rivolo, A.R. |author4=Wagner, R. |doi=10.1016/0019-1035(85)90201-5}}</ref>
 
Во атмосферските пропорции водородот и хелиумот се блиску до теоретскиот состав на исконската [[сончевата маглина]]. Неон во горниот дел од атмосферата се состои само од 20 делчиња на милион по маса, што е околу една десетина во изобилство на Сонцето.<ref>{{cite journal |author=Niemann, H.B. |author2=Atreya, S.K. |author3=Carignan, G.R. |author4=Donahue, T.M. |author5=Haberman, J.A. |author6=Harpold, D.N. |author7=Hartle, R.E. |author8=Hunten, D.M. |author9=Kasprzak, W.T. |author10=Mahaffy, P.R. |author11=Owen, T.C. |author12=Spencer, N.W. |author13=Way, S.H. |title=The Galileo Probe Mass Spectrometer: Composition of Jupiter's Atmosphere |journal=Science |date=1996 |volume=272 |issue=5263 |pages=846–849 |bibcode=1996Sci...272..846N |doi=10.1126/science.272.5263.846 |pmid=8629016}}</ref> Хелиумот е исто така намален на околу 80% од составот на Сонцето. Ова осиромашување е резултат на [[Precipitation (meteorology)|врнежите]] на овие елементи во внатрешноста на планетата.<ref name="galileo_ms">{{cite journal |first=U. |last=von Zahn |first2=D.M. |last2=Hunten |first3=G. |last3=Lehmacher |title=Helium in Jupiter's atmosphere: Results from the Galileo probe Helium Interferometer Experiment |journal=Journal of Geophysical Research |date=1998 |volume=103 |issue=E10 |pages=22815–22829 |doi=10.1029/98JE00695 |bibcode=1998JGR...10322815V}}</ref> <!-- Abundances of heavier [[inert gas]]es in Jupiter's atmosphere are about two to three times that of the Sun.{{citation needed|date=May 2015}}-->
[[File:SolarSystem OrdersOfMagnitude Sun-Jupiter-Earth-Moon.jpg|thumb|left|Jupiter's diameter is one [[order of magnitude]] smaller (×0.10045) than that of the Sun, and one order of magnitude larger (×10.9733) than that of Earth. The Great Red Spot is roughly the same size as Earth.]]
 
Масата на Јупитер е 2.5 пати поголема од онаа на сите други планети во Сончевиот систем заедно—толку е масивна што [[барицентарот]] со [[Сонцето]] лежи над [[Photosphere|површината на Сонцето]] во 1.068 [[solar radius|сончеви радиуси]] од центарот на Сонцето.<ref>{{cite book |last1=MacDougal |first1=Douglas W. |title=Newton's Gravity |year=2012 |publisher=Springer New York |isbn=978-1-4614-5443-4 |pages=193–211 |language=en |chapter=A Binary System Close to Home: How the Moon and Earth Orbit Each Other |quote=the barycenter is 743,000 km from the center of the sun. The Sun's radius is 696,000 km, so it is 47,000 km above the surface.|doi=10.1007/978-1-4614-5444-1_10 |series=Undergraduate Lecture Notes in Physics }}</ref> Јупитер е многу поголема од Земјата и значително помалку густа: нејзиниот волумен е околу 1,321 Земји, но е само 318 пати помасивна.<ref name="fact"/><ref name="burgess">{{page needed|date=May 2015}} {{cite book |first=Eric |last=Burgess |date=1982 |title=By Jupiter: Odysseys to a Giant |publisher=Columbia University Press |location=New York |isbn=978-0-231-05176-7}}</ref> РадиусотПолупречникот на Јупитер е околу 1/10 од [[Solar radius|радиусотполупречникот на сонцето]],<ref name=shu82>{{cite book |first=Frank H. |last=Shu |date=1982 |title=The physical universe: an introduction to astronomy |page=426 |series=Series of books in astronomy |edition=12th |publisher=University Science Books |isbn=978-0-935702-05-7}}</ref> а масата е 0.001 пати од [[Solar mass|масата на сонцето]], така што густините на двете тела се слични.<ref name=davis_turekian05>{{cite book |author=Davis, Andrew M. |author2=Turekian, Karl K. |title=Meteorites, comets, and planets |volume=1 |series=Treatise on geochemistry |publisher=Elsevier |date=2005 |isbn=978-0-08-044720-9 |page=624}}</ref> "[[Масата на Јупитер]]" ({{Jupiter mass}} или {{Jupiter mass|Jup=y}}) е често се користи како единица за опишување маси на други објекти, особено [[екстра соларни планети]] и [[кафени џуџиња]]. На пример, екстрасоларна планета [[HD 209458 b]] има маса од {{Jupiter mass|0.69}}, додека [[Капа Андромаде б]] има маса од {{Jupiter mass|12.8}}.<ref>{{cite web |url=http://exoplanet.eu/ |title=The Extrasolar Planets Encyclopedia: Interactive Catalogue |publisher=Paris Observatory |author=Jean Schneider |date=2009}}</ref>
 
Теоретски модели укажуваат на тоа дека ако Јупитер има повеќе маса од тоа што имала во минатото, таа ќе се намали.<ref name=Seager2007>{{cite journal |last=Seager |first=S. |author2=Kuchner, M. |author3=Hier-Majumder, C.A. |author4=Militzer, B. |title=Mass-Radius Relationships for Solid Exoplanets |journal=The Astrophysical Journal |volume=669 |issue=2 |pages=1279–1297 |date=2007 |doi=10.1086/521346 |arxiv=0707.2895 |bibcode=2007ApJ...669.1279S}}</ref> За мали промени на масата [[радиусотполупречникот]] не би се променил значително, а над {{earth mass|link=yes|500}} (1.6 Јупитерова маса)<ref name=Seager2007/> внатрешноста би станала многу покомпримирана под зголемениот притисок бидејќи нејзиниот волумен ќе се ''намали и покрај'' зголемениот обем на материјата. Како резултат на тоа, Јупитер се смета дека има најголем дијаметар како планета од нејзиниот состав и еволутивна историја што може да постигне. <ref name=HTUW>{{cite AV media | title=How the Universe Works 3 | volume=Jupiter: Destroyer or Savior? | date=2014 | publisher=Discovery Channel}}</ref> Процесот на натамошно собирање со зголемување на масата ќе продолжи се додека не се постигне значително [[ѕвездено палење]], како кај масивните [[кафени џуџиња]] кои имаат околу 50 Јупитерови маси. <ref name="tristan286">{{cite journal |last=Guillot |first=Tristan |title=Interiors of Giant Planets Inside and Outside the Solar System |journal=Science |date=1999 |volume=286 |issue=5437 |pages=72–77 |accessdate=August 28, 2007 |url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/full/286/5437/72 |doi=10.1126/science.286.5437.72 |pmid=10506563 |bibcode=1999Sci...286...72G}}</ref>
 
Иако Јупитер би требало да биде 75 пати помасивен за [[hydrogen fusion|водородот да фузира]] и стане [[ѕвезда]], најмалото [[црвено џуџе]] е со околу 30 проценти поголем радиус од оној на Јупитер.<ref>{{cite journal |author=Burrows, A. |author2=Hubbard, W.B. |author3=Saumon, D. |author4=Lunine, J.I. |title=An expanded set of brown dwarf and very low mass star models |journal=Astrophysical Journal |date=1993 |volume=406 |issue=1 |pages=158–71 |bibcode=1993ApJ...406..158B |doi=10.1086/172427}}</ref><ref>{{cite news |first=Didier |last=Queloz |title=VLT Interferometer Measures the Size of Proxima Centauri and Other Nearby Stars |publisher=European Southern Observatory |date=November 19, 2002 |url=http://eso.org/public/news/eso0232/ |accessdate=January 12, 2007}}</ref> И покрај ова, Јупитер сѐ уште зрачи повеќе топлина од колку што добива од Сонцето; количината на топлина произведена во него е слична на вкупното [[сончево зрачење]] што го прима.<ref name="elkins-tanton">{{page needed|date=May 2015}} {{cite book |first=Linda T. |last=Elkins-Tanton |date=2006 |title=Jupiter and Saturn |publisher=Chelsea House |location=New York |isbn=978-0-8160-5196-0}}</ref> Оваа дополнителна топлина е генерирана од [[Келвин–Хелмолцовиот механизам]] преку контракција. Овој процес предизвикува Јупитер да се намали за околу 2&nbsp;cm секоја година.<ref name="guillot04">{{cite book |editor=Bagenal, F. |editor2=Dowling, T.E. |editor3=McKinnon, W.B. |author=Guillot, T. |author2=Stevenson, D.J. |author3=Hubbard, W.B. |author4=Saumon, D. |date=2004 |title=Jupiter: The Planet, Satellites and Magnetosphere |chapter=Chapter 3: The Interior of Jupiter |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-81808-7}}</ref> Кога прв пат била оформена, Јупитер била многу потопла и околу два пати поголема од нејзиниот секогашен дијаметар.<ref>{{cite journal |last=Bodenheimer |first=P. |title=Calculations of the early evolution of Jupiter |series=23 |journal=Icarus |date=1974 |issue=3 |volume=23 |pages=319–25 |bibcode=1974Icar...23..319B |doi=10.1016/0019-1035(74)90050-5}}</ref>
Несигурноста на моделите е поврзана со маргината на грешки во досега измерените параметри: еден од ротационите коефициенти (J<sub>6</sub>) се користи за опишување на гравитациониот момент на планетата, екваторијалниот радиус на Јупитер и неговата температура при притисок од 1 бар. Од [[Juno (spacecraft)|мисијата ''Јуно'']], која пристигна во Јули 2016,<ref name="NYT-20160705" /> се очекува дополнително да ги ограничи вредностите на овие параметри за подобри модели на јадрото.<ref>{{cite journal |author=Horia, Yasunori |author2=Sanoa, Takayoshi |author3=Ikomaa, Masahiro |author4=Idaa, Shigeru |title=On uncertainty of Jupiter's core mass due to observational errors |journal=Proceedings of the International Astronomical Union |date=2007 |volume=3 |issue=S249 |doi=10.1017/S1743921308016554 |pages=163–166|bibcode=2008IAUS..249..163H }}</ref>
 
Јадрото може да биде опкружено со густ [[метален водород]], кој се проширува нанадвор до околу 78% од радиусотполупречникот на планетата.<ref name="elkins-tanton" /> Дождовидните капки хелиум и неон се таложат надолу низ овој слој, со што го осиромашуваат изобилството на овие елементи во горната атмосфера.<ref name="galileo_ms" /><ref>{{cite journal |last=Lodders |first=Katharina |title=Jupiter Formed with More Tar than Ice |journal=The Astrophysical Journal |date=2004 |volume=611 |issue=1 |pages=587–597 |doi=10.1086/421970 |bibcode=2004ApJ...611..587L}}</ref> Предвидени се [[врнежи]] од [[дијаманти]] на Јупитер како и на [[Сатурн]]<ref name="SC-20131009">{{cite news |last=Kramer |first=Miriam |title=Diamond Rain May Fill Skies of Jupiter and Saturn |url=https://www.space.com/23135-diamond-rain-jupiter-saturn.html |date=October 9, 2013 |work=[[Space.com]] |accessdate=August 27, 2017}}</ref> и [[ледените гиганти]] [[Уран]] и [[Нептун]].<ref name="WP-20170825">{{cite news |last=Kaplan |first=Sarah |title=It rains solid diamonds on Uranus and Neptune |url=https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2017/08/25/it-rains-solid-diamonds-on-uranus-and-neptune/ |date=August 25, 2017 |work=[[The Washington Post]] |accessdate=August 27, 2017}}</ref>
 
Над слојот од метален водород лежи транспарентна внатрешна атмосфера на водород. На оваа длабочина, притисокот и температурата се над [[критичниот притисок]] на водородот од 1.2858 MPa и [[критичната температура]] од само 32.938&nbsp;[[Kelvin|K]].<ref>{{cite journal |first=Andreas |last=Züttel |date=September 2003 |title=Materials for hydrogen storage |journal=Materials Today |volume=6 |issue=9 |pages=24–33 |doi=10.1016/S1369-7021(03)00922-2}}</ref> Во оваа состојба, нема посебни течни и гасни фази - се вели дека водородот е во состојба на надкритична течност. Погодно е водородот да се третира како гас во горниот слој што се протега надолу од облачниот слој до длабочина од 1,000&nbsp;[[km]],<ref name="elkins-tanton" /> и како течност во подлабоките слоеви. Физички не постои јасна граница - гасот непречено станува потопол и погуст додека се спушта. <ref>{{cite journal |last=Guillot |first=T. |title=A comparison of the interiors of Jupiter and Saturn |journal=Planetary and Space Science |date=1999 |volume=47 |issue=10–11 |pages=1183–200 |bibcode=1999P&SS...47.1183G |arxiv=astro-ph/9907402 |doi=10.1016/S0032-0633(99)00043-4|url=http://cds.cern.ch/record/394768}}</ref><ref name="lang03">{{cite web |last=Lang |first=Kenneth R. |date=2003 |url=http://ase.tufts.edu/cosmos/view_chapter.asp?id=9&page=3 |title=Jupiter: a giant primitive planet |publisher=NASA |accessdate=January 10, 2007}}</ref>
 
Температурата и притисокот во Јупитер постојано се зголемуваат кон јадрото поради [[Келвин–Хелмхолцовиот механизам]]. На ниво на притисок од 10&nbsp;[[bar (unit)|bars]] (1 [[Pascal (unit)|MPa]]), температурата е околу {{convert|340|K|C F}}. Во регионот каде има [[фаза на транзиција]], каде водородот е загреан над неговата критична точка — станува метален, пресметано е дека температурата изнесува {{convert|10,000|K|C F}} и притисокот е [[Orders of magnitude (pressure)#1GPa|200]]&nbsp;[[Pascal (unit)|GPa]]. Проценето е дека температурата на границата на јадрото е {{convert|36,000|K|C F}} а внатрешниот притисок е околу [[Orders of magnitude (pressure)#1TPa|3,000]]–4,500&nbsp;GPa.<ref name="elkins-tanton" />