Разлика помеѓу преработките на „Гостивар“

Одземени 175 бајти ,  пред 3 месеци
нема опис на уредувањето
За потеклото на името на градот Гостивар постојат повеќе претпоставки и народни преданија и легенди. Меѓутоа како најверодостојно може да се прифати тврдењето дека името Гостивар е од [[Македонски јазик|македонско]], односно [[Словенски јазици|словенско]] јазично потекло. Како доказ за словенското потекло на името Гостивар може да се земе и фактот што во [[Чешка]] во рамките на главниот град [[Прага]] (области Прага 10 и Прага 15) се наоѓа населба и цел реон кој се нарекува Хостиварж (на чешки: '''Hostivař''', изговор: ''(Г)хостивар(ж)'') кој во минатото бил посебно населено место, а во германски записи од 12 век се сретнува под името ''Gostiwar''[http://cs.wikipedia.org/wiki/Hostiva%C5%99]. Имајќи предвид дека во чешкиот јазик мекото ''' ''х'' ''' е замена за гласот ''' ''г'' ''' (пр. Praha - Прагa) името на оваа голема населба во југоисточниот дел на [[Прага]] е всушност Гостивар, а знаењето на зборовите е речиси исто (именката ''гости'' на чешки e: hostе) може слободно да се заклучи дека името Гостивар кое се сретнува и во [[Македонија]] и во [[Чешка]] е од словенско потекло.
 
Во [[среден век|средниотСредниот век]] градот бил многу посетуван од гости од сите краишта, а во летните денови по традиција, секоја година се одржувал голем трговски собир (панаѓур). Ваквата традиција продолжила и за време на Турската империја. Поради големата посетеност на населбата од луѓе од други краишта, гости, турцитеТурците меѓу себе, на турски, често викале „гостивар“ (гости има). Тогаш во градот имало и многу гостилници, па се претпоставува дека „гостољубивиот град“ односно „градот на гости“ станал - Гостивар. Инаку етимолошкото значење на топонимот во науката сѐ уште не е утврдено. За време на турското владеење населбата почнала да се развива во значајно седиште на Горни Полог, наречен уште и Горна Нахија. Населението од околните рамничарски и ридско-планински села почнало да се преселува во централната населба, со што таа почнала и да расте. Во 1659 година, богатиот Мехмед-паша изградил џамија среде населбата, а околу неа подигнал и училиште и бања, а подоцна и карван-сарај и дуќани. И богатиот Агу Беќир-бег во Гостивар изградил џамија и училиште, што се наоѓале на местото на денешната Саат-кула.
 
[[Податотека:Center Of Gostivar.jpg|мини|лево|Црквата [[Црква „Св. Богородица“ - Гостивар|„Света Богородица“]] на плоштадот во центарот на Гостивар]]
Некои научници како рускиот професор [[Афанаси Селишчев]] сметаат дека словенското име на градот било Костово.
 
Врз основа на записите на [[Абдулаќим Догани]] , Гостивар го добива името од девојката дојдена од [[Бар (Црна Гора)|Бар]] која што за место на живеење го има одбрано овој град. На локален јазик девојка е ''гоца'' и тоа од Бар (Тиват во [[Црна Гора]]) , затоа произлегува името Гостивар од момата од Тиват. Веројатноста и вистинитоста на ова тврдење е многу мала, и е пред се во контекст на големоалбанскиот нациоализам, односно да се потврди тезата за автохтоност на Албанците во Гостивар и другите населени места во [[Македонија]], а и самата анегдота има многу мала логичка смисла.
 
Според една друга легенда сегашното има на градот Гости-гости, настанало за време на владетелот Волкашин. Бидејќи доаѓале голем број на посетители, гости низ овие краишта, во текот турското владеење на турски го нарекувале „Гостивар“ што значи (гости има). Самото име, односно Гостивар се нарекуваше местото на собирање на гости т.е.„Градот на гостите“. Волкашин на сите свои деца им изградил „градови“ (тврдини). На пример, на ќерката Кита и изградил тврдина во Кичево, наречена „Китин Град“ (Китинград), а на Цвета и изградил кале на Сува Гора наречена уште и „Цвета Гора“, каде што имало многу цркви и манастири. Манастирите во „Цвета Гора“ имале свои чифлици во Горни Полог (Гостиварско). Градот Гостивар тогаш бил место на Сувогорските манастири. Манастирските луѓе често ги посетувале чифлиците кај Гостивар, каде што добро биле гоштевани. Легендата вели дека по „гостувањето“ и населбата била наречена Гостивар.
[[Податотека:Saat kula vo Gostivar 01.jpg|мини|десно|[[Саат-кула (Гостивар)|Саат-кулата]] во Гостивар]]
 
Градот лежи во котлината [[Полог]] (Горен Полог) на надморска височина од 510 метри. Во близина на Гостивар во селото [[Вруток]] (5 км југозападно од Гостивар) се наоѓа изворот на најголемата македонска река [[Вардар]] која тече и низ самиот град кој го дели на два дела , а истотакаисто така во негова близина се наоѓа најголемиот македонски национален парк и cкијачки центар [[Маврово]]. Гостивар е на 67 километри одалеченост од [[Скопје]], а соседни градови се, [[КичевоТетово]] на 4627 километри јужносеверно и [[ТетовоКичево]] е на 2746 километри севернојужно. Гостивар е град кој со голема брзина се гради и станува еден од поубавите градови во Македонија.
 
== Историја ==
[[Податотека:Saat-kulata i centarot na Gostivar.JPG|мини|300п|лево|Глетка од саат-кулата во централното градско подрачје]]
 
==== Камена Епохаепоха ====
Според најновите податоци добиени преку археолошките ископувања на неолиските наоѓалишта Тумба кај с.[[Долно Палчиште]] (1987/88.) и Под село тумба кај с.[[Стенче]] (2000.), најстарите траги на живот во [[Полошката Котлина]] (тетовскиот и гостварскиот крај) датирааат од пред 8000 години или поточно од 6100-тата година ст.е. Од овие наоѓалишта потекнуваат голем број ископани фаргменти, но и целосно сочувани парчиња на грнчарија, но и жртвеници и статуетки посветени на женскиот култ. На подрачјето на [[Тетовско]], пронајдени се и многу значајни претстави на карпестата уметност како уметнички композиции поврзани со обредните ритуали.<ref name="gavro">''Дарко Гавровски, "Тетовски древности. Полог од Праисторијата до 7.век н.е., со посебен осврт на тетовскиот крај", Тетово, 2009.''</ref>.
 
[[Податотека:Жолтата_куќа_-_Гостивар.jpg|мини|Бегова куќа]]
 
==== Метална Епохаепоха ====
Кон крајот на 4. милениум ст.е., започнуваат првите продори на новите доселеници, степски народи од централна Азија- Индоевропејците, кои уништувајќи и асимилирајќи ја старата неолитска култура создаваат нов енеолитски културен комплекс на Балканот, наречен [[Салкуца-Бубањ-Криводол]]. Траги од ова ново население најдени се и во [[Полог]] (во [[Палчиште]], [[Желино]] итн.). Оваа состојба се стабилизира во средното бронзено време кога се појавуваат првите зачетоци на балканските прото-етничките, а подоцна и пра-етничките заедници. Во овој период започнува и силен продор на материјалните обележја од југ од развиената [[Микенска култура]], што се гледа и преку еден параден луkсузенлуксузен бронзен меч пронајден во Тетово, увезен токму од тие микенски центри.
Иако и наредните епохи ќе бида во знак на масовни миграции, сепак [[Железното Време]] се карактеризира со стабилизација, што довело до развој на трговијата. Од овој период датираат и керамичките големи питоси за житарици, пронајдени близу с.[[Ларце]].
 
Во овој период, според записите на [[Страбон]] кои се однесуваат на ковницата во [[Дамастион]], а особено според зачуваните ономастички траги од подоцнежните времиња, се гледа дека Полог бил населен од [[Бриги]]те (Briges, Brigoi). Бригите биле составен дел на подоцнежните етнички заедници на [[Пајонци]]те, [[античките Македонци]], [[Дасарети|Десаретите]], [[Едони]]те и [[Мигдонци]]те. Дури и Пајонците, иако биле стара бронзеновременска популација, на овој дел од Балканот, имале неоспорни врски со [[Бриги]]те. Пајонската и античката македонска лингвистика и ономастика покажуваат голем број глоси и имиња со бригиски корен, што упатува на фактот дека Бригите биле substratum или база во пајонското и античкото македонско етничко формирање.<ref name="gavro" />
[[Податотека:Kej na Vardar-Gostivar-MK.JPG|мини|300п|Кејот на реката [[Вардар]] во Гостивар]]
 
==== Рана антика ====
Во [[1932]] год. блиску местото наречено ''Балезова Чешма'', е пронајдена статуа од бронза од периодот на [[Агријани]]те, [[4 век п.н.е.]], и претставува вреден археолошки пронајдок, најден во [[тетовско|Тетовската околија]]. Статуата е со димензии 9 cm, долга и 4 cm широка, и се наоѓа во [[Музејот на Македонија]] во [[Скопје]].
 
Влијанијата на грчките занаетчиски центри врз овој дел на [[Балканот]], всушност ќе доведат до дополнителна промена на културата и начинот на живот на овдешните популации. Токму тие промени го најавуваат новиот, архајски период и преминот од епохата на праисторијата во епохата на историјата и антиката. На археолошки план овие трансформации се видливи преку новите материјални (нови типови керамика, накит и други занаетчиски производи), и духовни (нов начин на погребување: кремирање наместо инхумација, прифаќање на култовите на грчките божества) и други обележја, кои отпрвин биле прифаќани како престиж од најелитните општествени слоеви, а потоа и од останатото население, што најдобро се гледа од т.н. кнежевски гробници, од кои најпозната е онаа од Тетово, во која е пронајдена и познатата статуетка на [[Менада]].
[[Податотека:Domot na kulturata "ASNOM" vo Gostivar-MK.JPG|мини|300п|лево|Домот на културата „АСНОМ“]]
Кон крајот на [[4 век п.н.е.]] ослабента агријанска држава потпаднала под власт на кралот [[Авдолеон]] од [[Пајонија]], а веќе до средината на [[3 век п.н.е.]], сите нивни територии биле заземени од Дарданците од север (на југ сосе Северна [[Македонија]] и [[Полог]]), што се гледа и преку дисконтинуитет во археолошките хоризонти од тој период. Овие погранични краеви низ целиот нареден период ќе биде користен како логистичка позадина, од каде Дарданија организирала јаки пљачкосувачки походи на југ кон богатото кралство [[Македонија]], дури и откако тие територии ќе потпаднат во склоп на Римската Империја во [[168 п.н.е.]]<ref name="gavro"/>
 
==== Римски Периодпериод ====
Дури во 29. ст.е. и [[Полог]], задно со останатите делови на [[Дарданија]], па на север сè до [[Дунав]], ќе подапнат под римска управа, по што ќе започне ера на стабилизација, мирен живот, трговија и напредок. Од 2-3 век н.е. датираат неколку камени плочи- стели, на кои епитафот е напишан со грчко писмо што говори дека овој регион бил во склоп на грчката јазична сфера, за разлика од [[Косово]] и скопкскиот регион кои биле дел од латинската јазична сфера. Ова значи дека во [[Раноцарскиот период]] (1-3 век н.е.) [[Полог]] бил дел од римската провинција [[Македонија]], а во доцната атника (3-6 век н.е.), по реформите на Диоклевцијан дел од провинцијата [[Македонија Втора]] (Macedonia Secunda). Пронајдените стели содржат и богат ономастички материјал и лични имиња кои се доминатно автохтони и од кои се гледа дека романизацијата на овиепериферни краеви, надвор од главните патишта, не зела голем замав.
[[File:Bul.Goce Delcev-Gostivar-MK.JPG|thumb|300px|Булеварот „Гоце Делчев“ со познатата висококатница во централното градско подрачје]]
=== Османлиски период ===
[[Податотека:Gostivar - Ilinden 20 July 1916.JPG|мини|лево|Празнување на Илинден во Гостивар во 1916 година]]
 
Во овој период населбата започната да бележи виден пораст, развивајќи се во значајно средиште на Горни Полог, или како што тогаш ја нарекувале - Горна нахија. Населението во овој период, од рамничарските и ридско-планинските села, започнало да се населува во Гостивар, а бројот на жителите значително да се зголемува. Во градот биле доселени голем број [[Турци]] и [[Албанци]]. Во 1659 година, богатиот Мехмед-паша изградил џамија среде населбата, а околу неа подигнал училиште и бања. Истиот бег подоцна изградил и карван-сарај и неколку дуќани во градот. По примерот на Мехмед-паша и останатите бегови, заради престиж, граделе по неколку објекти, претежно муслимански обележја. Така и богатиот Бекир-бег во Гостивар, подигнал џамија и училиште кои се наоѓале на местото на денешната саат-кула.<ref>Македонските градови во турско време, Зоран Сенев, Киро Герасимов, Кочани, 2004, стр.22-23</ref>
 
Во [[1850]] година геологот и балканологот Ами Буе во описот на [[Тетово]] меѓу другото во еден дел вели дека во Полог се наоѓа „големото село“ Гостивар , додека како град Гостивар по прв пат се спомнува во двата записи од [[19 век]] . Според нив оваа населба на Полог ја има оформено својата чаршија (плоштад) додека вторникот бил пазарен ден. Во [[1874]] год. градот имал 400 куќи , околу 20002.000 жители , додека на крајот на истиот век 35003.500 жители.
 
Главниот процут Гостивар го доживува кон крајот на [[19 век]] за времето на Турското владеење кога станува центар на каза. Тогаш Гостивар почнува да го добива својот лик на градче. Со доселувањето на различни мајстори и занаетчии од [[Велес]], [[Крушево]], [[Кичево]] и [[Дебар]] се формира гостиварската чаршија и вторник се назначува за пазарен ден, што е традиција до ден денеска. За време на [[Илинденско востание|Илинденското востание]] од Гостивар и околината ќе учествуваат повеќемина македонски патриоти кои ќе отидат да се борат директно во [[Крушево]] и околината.
 
=== Втора светска војна ===
[[Податотека:Cede Filipovski Dame.JPG|мини|300п|десно|Статуа на народниот херој на Југославија и Македонија, [[Чеде Филиповски - Даме]] на градскиот плоштад]]
За време на Втората светска војна, [[Македонци|македонското население]] во Гостивар ќе доживее невиден терор од страна на албанските фашистички окупатори - [[балисти]]те предводени од [[Џемо Хаса|Џемо]] и Мефаил. Токму на крајот на војната во близина на Гостивар ќе биде убиен балистичкиот водач Џемо по што ќе следи општонародно славје на [[Македонци|Македонците]] во Гостивар. Народен херој од Гостиварско е [[Чеде Филипоски-Даме]] чиј споменик се наоѓа на гостиварскиот плоштад (спроти стоковната куќа), а воВо текот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] во Гостивар и околината војувале повеќе македонски партизански одреди и единици, кои воделе тешки борби со балистичките единици кои отпрвин биле подржувани од италијанскиот, а подоцна и од германскиот окупатор. Народен херој од Гостиварско е [[Чеде Филипоски-Даме]] чиј споменик се наоѓа на гостиварскиот плоштад (спроти стоковната куќа).
 
За време на Втората светска војна, [[Македонци|македонското население]] во Гостивар ќе доживее невиден терор од страна на албанските фашистички окупатори - [[балисти]]те предводени од Џемо и Мефаил. Токму на крајот на војната во близина на Гостивар ќе биде убиен балистичкиот водач Џемо по што ќе следи општонародно славје на [[Македонци|Македонците]] во Гостивар. Народен херој од Гостиварско е [[Чеде Филипоски-Даме]] чиј споменик се наоѓа на гостиварскиот плоштад (спроти стоковната куќа), а во текот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] во Гостивар и околината војувале повеќе македонски партизански одреди и единици, кои воделе тешки борби со балистичките единици кои отпрвин биле подржувани од италијанскиот, а подоцна и од германскиот окупатор.
 
=== Меѓуетнички односи и конфликти ===
{{Главна статија|Деветтојулските настани во Гостивар и Тетово (1997)}}
 
Гостивар во поновата македонска историја ќе остане запаметен и по [[Деветојулските настани во Гостивар и Тетово (1997)|настаните на 9 јули 1997 година]] кога македонската полиција спроведе акција за отстранување на знамето на туѓа држава ([[Албанија]]) кое беше истакнато пред општинската зграда. Во настаните ќе загинат 4 цивили. За време на воениот[[Воен конфликт во [[Република Македонија]], 2001|воениот конфликт во [[2001 година]] година Гостивар и околината ќе бидат поштедени од вооружени борби и судири, но голем број на [[Македонци]] од Гостивар ќе бидат дел од македонските безбедносни сили во операциите во [[Тетово]] и на Тетовското кале. Во поново време меѓуетничките односи се бранувани по убиството на Бесник Шехапи и Имран Мехмеди кое на [[28 февруари]] [[2012]] во самоодбрана го изврши полицаецот Јаким Трифуноски и честите иницијативи на албанските политичари за именување улица и поставување споменик на балистичкиот водач и злосторник од Втората светска војна - Мефаил.
 
== Население ==
 
Во текот на 50-ите години на {{римски|19}} век, [[французи|францускиот]] геолог и балканолог [[Ами Буе]], пишувајќи за [[Тетово]], покрај другото соопштува дека во еден дел од [[Полошката Котлина]] се наоѓало „големото село“ Гостивар. Инаку, како гратче, Гостивар прв пат се спомеува во два записа од {{римски|19}} век. Според нив, оваа полошка населба веќе имала оформена чаршија, а вторник бил пазарен ден. Во втората половина на {{римски|19}} век, поточно во [[1874]] година, градот имал околу 400 куќи со околу 2.000 жители, а на крајот на истиот век околу 3.500 жители. Рускиот професор и научник Андреј М. Селишчев „гратчето под Шар“ го споменува и со името '''Костово'''.
 
 
Во Гостивар постојат [[:Категорија:Средни училишта во Гостивар|три државни средни училишта]] и едно приватно и тоа:
* [[Гимназија "Панче Попоски" - Гостивар|Гимназија "Панче Попоски"]] - основана со одлука на Собранието на [[Општина Гостивар]] во [[1960]] година и започнува со работа од учебната [[1960]]/[[1961|61]] со две паралелки, на [[македонски]] и [[албански јазик]], со по 35 ученици. Првата генерација на матуранти е од учебната [[1963]]/[[1961|64]].
* [[СЕОУ "Чеде Филиповски" - Гостивар|СУ "Чеде Филиповски"]],
* [[ОСТУ "Злате Малакоски" - Гостивар|ЦСНО "Злате Малакоски"]] и приватното
* [[ПСУ "Јахја Кемал" - Гостивар|ПСУ "Јахја Кемал"]] -Колеџот колеџот во Гостивар кој постои од [[1999]] година. Тоа функционира како приватно средно училиште.<ref>[http://star.dnevnik.com.mk/?pBroj=2174&stID=19321 ''Најдобриот матурант ќе биде првиот Македонец на Харвард'']</ref>
 
Од [[:Категорија:Основни училишта во општина Гостивар|основните училишта]] во градот функционираат четири и тоа:
* [[ОУ "Гоце Делчев" - Гостивар|ОУ "Гоце Делчев"]],
* [[ОУ "Исмаил Љемали" - Гостивар|ОУ "Исмаил Љемали"]] и
* [[ОУ "Петре Јовановски" - Гостивар|ОУ "Петре Јовановски"]], кое има подрачни училишта во селата: Долна Бањица, Беловиште и Врапчиште
 
== Населби и маала во Гостивар ==
 
* [[Фазанерија (Гостиварска населба)|Фазанерија]]
* [[Циглана (Гостивар)|Циглана]]
* [[Mлаки (Гостиварска населба)|Mлаки]]
* [[Toска (Гостиварска населба)|Тоска]]
* [[Шеста зона]]
 
== Меѓуетнички односи ==
Според старата поделба, општина Гостивар имаше 26,54% Македонци и 59,01% Албанци, но со новата поделба, со припојување на селските општини [[Вруток]], [[Долна Бањица]], [[Србиново]] и [[Чегране]] бројот на Македонците е намален на 19,77%, а Албанците се 66,37%. Голем дел од македонската заедница во градот смета дека на овој начин се фаворизира албанската политичка доминација во Гостивар.
 
Поврзано со ова е и трендот на рехабилитација на некои албански личности од [[Втора Светска војна|Втората светска војна]] кои припаѓале на организацијата [[Бали Комбетар]]. Според Албанците, се работи за херои, но Македонците сметаат дека со ова всушност се врши легитимизација на [[Фашизам|фашистичката]] окупација на Македонија. Имено, истите личности, според Македонците и нивните сеќавања и според македонската и светската историографија, имаат извршено голем број убиства, кражби, протерувања и злодела врз неалбанското население.
 
Сепак, во градот не е забележана позначајна миграција на [[Македонци]] во другите краишта на земјата.
* [[Лазо Наумовски]] (1923 - 1978) - македонски писател за деца
* [[Панче Попоски]] ([[1924]] - [[Татар Елевци]], Дебарско, август [[1944]]) - македонски комунист, учесник во [[НОВ]] и [[народен херој]]
* [[Вукан Диневски]] ( [[22 април]] [[1927]] - [[27 септември]] [[2006]], [[Скопје]]) - македонски театарски, филмски и телевизиски глумец, режисер, педагошки работник и интерпретатор на народна и на уметничка поезија
* [[Тодор Чаловски]] (1945) - македонски писател
* [[Ибрахим Ибрахими|Ибрахим Ибраими]] (1967) - [[министер за труд и социјална политика на Македонија]] во периодот 2016–2017
* [[Јован Манасиевски]] (21 мај 1968) - македонски политичар, пратеник на [[ЛДП]]
* [[Бесим Догани]] (1972) - македонски политичар, заменик претседател на [[Собранието на Република Македонија]]
* [[Јанакие Манасиевски]] (од [[Галате]]) (1943 - 2000), прв македонски генерал во независна Македонија
* [[Чеде Филиповски - Даме]] (од [[Никифорово]]), народен херој
* [[Александар Чомовски]] (од [[Пожаране]]), Новинарновинар
 
== Наводи ==
5.936

уредувања