Отвори го главното мени

Промени

Додадени 987 бајти ,  пред 2 години
→‎Бајки: средување на текст, правопис, структура, изворен текст итн. итн
=== Нова Година ===
[[Нова година|Нова Година]] е веќе општоприфатен празник од речиси сите култури меѓутоа ние не сме свесни дека некои адети кои ги изведуваме се дел од оваа легенда. Новата година исто така се поврзува со многу [[Суеверие|суеверија]] и со обичаи и се со цел да се избркаат лошите духови од старата година и да се привлече среќа за во новата години. Со цел да си обезбедиме среќа за следната година, следиме традиции за кои веруваме дека се веродостојни; Бакнувањето на полноќ со саканите личности не означува само гест за прославување на новата година туку и бакнеж со кој ги врзуваме истите тие луѓе за нас и во следната година. Доколку не бакнеме никого на полноќ се очекува појава на караници со саканите личности во текот на следната година. Друго верување за Новата Година е во врска со првиот човек кој стапнува во вашиот дом после полноќ. Се вели дека таа личност треба да биде висока, со темна коса, добро да изгледа и да носи некој мал подарок, обично сребрена паричка,домашен леб и сол и да пее некоја nовогодишна песна.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://tocka.com.mk/vesti/147013/najinteresni-obicai-i-veruvanja-za-nova-godina|title=Најинтересни обичаи и верувања за Нова година|work=tocka.com.mk|language=en|accessdate=2017-11-01}}</ref> Исто така, се верува дека ништо, дури ни отпадоците не смеат да се изнесуваат од домот на Новата Година ни на денот потоа. На полноќ вратите од домот треба да бидат отворени за старата година и се во неа да излезе и да не се врати. Луѓето се собираат на Нова Година и пеат гласно и се веселат за да се избркаат лошите духови со музика и за последниот ден од старта година биде затворен со добро расположение.
== Бајки ==
'''Бајките''' се измислени приказни кои изобилуваат со суштества како самовили,гоблини,џуџиња,тролови,џинови,животни кои зборуваат и волшебства.Тие се одвиваат во некое нереално или многу далечно време.Во модерно време овој поим се објаснува со принцези и со живот како Пепелашка.Бајките обично им одговараат на деца бидејќи тие се поистиветуваат со ликовите од бајките.Во културите кои веруваат во вештерки и ѓаволи,бајките станале легендарни раскажувања.Најчесто бајките,за разлика од легендите и другите форми на раскажување не заземаат конкретно време туку се одвиваат во некои неопределени времиња и простори.Бајките можат да се забележат во усно раскажаните фолклорни приказни или во книжевни форми.Историјата на бајките тешко може да се одреди бидејќи единствено книжевните форми опстојуваат.Сепак,книжевните форми на бајките укажуваат на тоа дека бајките постоеле илјадници години наназад иако не биле признати за конкретен жанр.Бајките постојат насекаде низ светот а тоа го докажале и фолклористите кои ги собирале од различни земји.Тие се пишуваат и денес.Првенствено Бајките биле наменети за возрасни но подоцна биле прилагодени и за децата: тоа го покажува и книгата на браќата Грим „Приказни за децата и за целото семејство“
=== Потекло на жанрот ===
На почетокот,бајките постоеле само како приказни и не припаѓале на конкретен жанр.Првпат жанрот бил осмислен од писателите во периодот на Ренесансата кои ги класифицирале како бајки не само своите приказни туку и приказните со таква содржина од други автори.Во истиот период бил осмислен и поимот бајка од '''Madame d'Aulnoy''' на француски јазик'' contes de fée.''Сите приказни оттогаш кои имале фантастични елементи биле ставани во групата на бајките; тука спаѓаат и „Хобитот“ на '''Толкиен''', „Животинска Фарма“ на '''Џорџ Орвел''', и „Волшебникот од Оз“ на '''Л.Франк Баум'''.Сепак подоцна се вовел еден нов под-вид на фантазијата наречен бајковита фантазија па затоа денес овие два жанри се водат како различни.
== Фолклор и книжевност ==
Бајките како усно пренесена книжевност,се еден под-вид на фолклорната приказна.Браќата Грим,на пример,иако пишувале бајки се труделе и да ги задржат усните форми на бајките.Нивните напишани бајки подоцна биле преформулирани за да одговараат на книжевниот стил.Напишаните и усно пренесените бајки имаат слична содржина,слични мотиви и слични елементи во однос на сите бајки кои се раскажуваа во светот.Многу писатели од 18-от век се обиделе да го доловат чистиот фолклор во напишаните приказни.Сепак,бидејќи усно раскажаните бајки постоеле многу години пред напишаните , не успеале да го задржат чистиот фолклор.
 
=== Потекло ===
Усната традиција на бајките постоела многу долго време пред да започне напишаната традиција.Бајките биле раскажувани и претставувани со драматичност и така биле пренесувани од генерација на генерација.Најстарите напишани бајки за кои имаме податоци потекнуваат од стариот Египет односно од 1300 година пред нашата ера на пр. „The Tale of Two Brothers“ .Иста таква античка бајка за која имаме податоци е и „Cupid and Psyche“( Рим 100-200 година од нашата ера) или „Panchatantra“ (Индија 200-300 од нашата ера).Истражувањата покажуваат дека овие сказни и сказните слични на овие придонеле да се развие пишуваната форма на бајките.Исто така покажуваат дека бајките имаат длабоки историски корени постари дури и од собраните волшебни приказни во „Arabian Nights“ (напишана около 1500 година од нашата ера).Загатката за бајките е разрешена со појавувањето на книгата „Приказните за Кантербери“од Едвард Спенсер дури и од драмите на Вилијам Шекспир.„Кралот Лир“ е еден вид на бајка заедно со „Сон во летната ноќ“ и други.Првите собирачи на бајки кои се обиделе да ги зачуваат нивните содржини и ликови се браќата Грим кои собирале германски сказни; нивното прво издание,во 1812 и 1815 година останало како наследство за останатите фолклористи.Некои од бајките кои ги собирале браќата Грим имале француско потекло па затоа тие не ги прифатиле ако такви туку направиле нивна верзија на тие бајки; таков пример е бајката за „Трнорушка“/ „Заспаната Убавица“.Тие ги задржале елементите на ликовите во бајката: необразованите,чесни селани бидејќи тие во себе содржат фолк елементи.Целокупната работа на браќата Грим инспирирала други собирачи на бајки да се занимаваат со оваа професија,и да собираат бајки кои се во духот на романтичниот национализам.Некои од овие собирачи кои имале влијание од браќата Грим се Русинот '''Alexander Afanasyev''', Норвежаните '''Peter Christen Asbjørnsen и Jørgen Moe''', Англичанецот '''Joseph Jacobs''' и други.Други пишувачи на бајки се и '''Hans Christian Andersen и George MacDonald''' кои биле инспирирани од гореспоменатите.материјалите на Ханс Кристијан Андерсен понекогаш имале повеќе елементи на фолклорни приказни, но имале бајковити тематики и елементи.МекДоналд пак, елементите на бајките ги преточил во бајки во напишана форма како пто се „Малата принцеза“ иако имал и бајки кои изобилуваат со фантастични елементи како што се „Принцезата и Гоблинот“ и „Лилит“.
 
=== Бајките и децата ===
На почетокот, бајките биле создавани за возрасна публика пред да почнат да се прилагодиваат за децата.Во 19-от и 20-от век за прв пат бајките се претвориле во детска литература.Едни од најпознатите бајки за деца се „Снежана и седумте џуџиња“,„Црвенкапа“ и „Јованче и Марика“.Првата бајка која била наменета за возрани луѓе а потоа била преработена во детски стил е „Убавицата и Зверот“ од '''Jeanne-Marie Le Prince de Beaumont'''.Браќата Грим при приспособувањето на бајките за деца ги оттргнале сексуалните елементи и насилството.Но, во бајките засилено било учеството на негативни ликови,како вештерки и змејови.Во книгата на Толкиен „The Juniper Tree“ која е претставена како бајка,можат да се забележат канибалистички аспекти.Во Викторијанското Доба класичните сказни биле преработувани; така на пример кога '''George Cruikshank''' ја преработил „Пепелашка“ во 1854, се воздржал од некои несоодветни теми.Адаптацијата на '''Волт Дизни''' на некои бајки како на пример на „Снежана и седумте џуџиња“ е забележителна.
 
== Суеверија ==
'''Суеверијата''' се лековерни верувања, кои не се основаат на разумни причини,на сознанија или на искуства. Овој поим се употребува за да се преувеличат некои аспекти на фолклорните приказни кои се сметаат за неразумни.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dictionary.com/browse/superstition|title=the definition of superstition|work=Dictionary.com|accessdate=2017-11-01}}</ref> Ова сето потекнува од изреката која нам ни е позната како „старите рекле дека...“.Исто така тие се тесно поврзани со среќата, пророштвата и духовните работи кои не можеме да си ги објасниме.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.britannica.com/topic/superstition|title=superstition {{!}} Description & Examples|work=Encyclopedia Britannica|access-date=2017-11-01|language=en}}</ref> Потеклото на зборот доаѓа од латинскиот збор '''''superstitio''''' кој во буквален превод значи одржување а во преносна смисла значи : верување во нешто божествено или натприродно.
=== Суеверија и фолклор ===
За средновековните научници овој термин укажува на верување кои е надвор од границите на Христијанството[[Христијанство|христијанството]].Се смета дека сите суеверија посебно во западните земји настанеле по чумите кои ја покосиле Европа.
=== Суеверија и религија ===
Познато е дека постојат религии кои се базираат на суеверија.иако ХристијанствотоИако христијанството можеби не е една од нив, но агностиците на пример своите религиски верувања ги базираат на суеверија. Религиските насоки од страна на неверниците можат да се дефинираат како суеверија или несекојдневни настани како чуда, задгробен живот, амајлии, предзнаци и друго.Римско католичкатаРимокатоличката црква ги сметала суеверијата за гревови бидејќи го негирале божественото, и биле неосновани. Суеверијата се неосновани верувања кои настануваат поради незнаење или поради страв. Постојат различни видови на суеверија за речиси сите работи кои не засегнуваат во животот но нивните потекла не се познати. Затоа кон нив се обраќаме како “адети од време”. Некои од најпознатите суеверија се :
# [[Податотека:Keychain with four- leaf clover.jpg|мини|505x505пкс|Детелина со четири листа, се верува дека носи среќа]]Ако се истури сол на маса или на друга површина,веднаш да се префрли малку од солта преку левото рамо за да се избегне несреќа.
- # За несреќа се смета ако на дрвото во вашиот двор стои гавран
- # Удирањето со метла се смета за несреќа
- # Баксуз е ако седите на ќошето на масата
- # Скршено огледало означува седум години несреќа
- # За лоша среќа се смета и отворањето на чадор во затворена просторија
- # Кога некоја личност ке почине огледалата се покриваат со бели платна за духот на починатиот да не се зароби во нив
- # Младоженецот не смее да ја види својата невеста во фустанот пред свадбата бидејќи тоа е лоша среќа
- # Кога некој се вселува на ново место или започнува бизнис во нова просторија на подот се фрлаат бонбони железни пари за се да има оди бериќетно или слатко.
- # Детелина со четири листа се смета за голема среќа
- # Потковица се смета за добра среќа
- # Ако ајдете паричка на земја таа се зема и задржува за добра среќа
- # Ако ви “игра” десното око тоа се смета за добра среќа,ако ви ”игра”левото око се смета за лоша среќа
- # Белите влакна во косата,за време на младоста,се сметаат за среќа
- # Несреќа е да се изнесуваат работи од домот навечер
- # Пајакот во домот означува пари
- # Ако ви се црвени образите-некој зборува нешто за вас
- # Ако ицкате-некој ве спомнува...и така натаму.
 
== Фолклор и книжевност ==
''Главна статија'': [[Бајка|Бајки]]
[[Податотека:Grimm's Kinder- und Hausmärchen, Erster Theil (1812).cover.jpg|мини|Насловната страна на збирката на браќата Грим од 1812]]
 
=== Бајки ===
'''Бајките''' се измислени приказни кои изобилуваат со суштества како самовили, гоблини, џуџиња, тролови, џинови, животни кои зборуваат и волшебства.Тие се одвиваат во некое нереално или многу далечно време. Во модерно време овој поим се објаснува со принцези и со живот како [[Пепелашка]]. Бајките обично им одговараат на деца бидејќи тие се поистиветуваат со ликовите од бајките. Во културите кои веруваат во вештерки и ѓаволи, бајките станале легендарни раскажувања. Најчесто бајките,за разлика од легендите и другите форми на раскажување не заземаат конкретно време туку се одвиваат во некои неопределени времиња и простори. Бајките можат да се забележат во усно раскажаните фолклорни приказни или во книжевни форми. Историјата на бајките тешко може да се одреди бидејќи единствено книжевните форми опстојуваат. Сепак,книжевните форми на бајките укажуваат на тоа дека бајките постоеле илјадници години наназад иако не биле признати за конкретен жанр. Бајките постојат насекаде низ светот а тоа го докажале и фолклористите кои ги собирале од различни земји.Тие се пишуваат и денес. Првенствено Бајките биле наменети за возрасни но подоцна биле прилагодени и за децата: тоа го покажува и книгата на браќата Грим „Приказни за децата и за целото семејство“
Бајките како усно пренесена книжевност, се еден под-видподвид на фолклорната приказна. [[Браќа Грим|Браќата Грим]], на пример, иако пишувале бајки се труделе и да ги задржат усните форми на бајките. Нивните напишани бајки подоцна биле преформулирани за да одговараат на книжевниот стил. Напишаните и усно пренесените бајки имаат слична содржина, слични мотиви и слични елементи во однос на сите бајки кои се раскажуваа во светот. Многу писатели од 18-от век се обиделе да го доловат чистиот фолклор во напишаните приказни. Сепак,бидејќи усно раскажаните бајки постоеле многу години пред напишаните , не успеале да го задржат чистиот фолклор.
[[Податотека:SNOW WHITE DISNEY.jpg|мини|Бајката за Снежана, адаптирана од Волт Дизни]]
 
==== Потекло ====
Усната традиција на бајките постоела многу долго време пред да започне напишаната традиција. Бајките биле раскажувани и претставувани со драматичност и така биле пренесувани од генерација на генерација. Најстарите напишани бајки за кои имаме податоци потекнуваат од [[Древен Египет|стариот Египет]] односно од 1300 година п.н.е како на пр. „Приказната за двата брата“ .Иста таква античка бајка за која имаме податоци е и „Купидон и Психе“( Рим 100-200 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.surlalunefairytales.com/beautybeast/stories/cupid1.html|title=SurLaLune Fairy Tales: Tales Similar To Beauty and the Beast|work=www.surlalunefairytales.com|accessdate=2017-11-01}}</ref>) или [[Панчатантра]] (Индија 200-300 од нашата ера). Истражувањата покажуваат дека овие сказни и сказните слични на овие придонеле да се развие пишуваната форма на бајките. Исто така покажуваат дека бајките имаат длабоки историски корени постари дури и од собраните волшебни приказни во [[Илјада и една ноќ]] (напишана около 1500 година).Загатката за бајките е разрешена со појавувањето на книгата „Приказните за Кантербери“ од [[Едвард Спенсер|Едвард Спенсер.]] Дури и од драмите на [[Вилијам Шекспир]].„Кралот Лир“ е еден вид на бајка заедно со „[[Сон на летната ноќ|Сон во летната ноќ]]“ и други.
[[Податотека:Hans christian andersen 1869.jpg|мини|Собирач на сказни, [[Ханс Кристијан Андерсен]], фотографија 1869]]
 
==== Собирачи на бајки ====
Првите собирачи на бајки кои се обиделе да ги зачуваат нивните содржини и ликови се [[Браќа Грим|браќата Грим]] кои собирале германски сказни; нивното прво издание,во 1812 и 1815 година останало како наследство за останатите фолклористи. Некои од бајките кои ги собирале браќата Грим имале француско потекло па затоа тие не ги прифатиле ако такви туку направиле нивна верзија на тие бајки; таков пример е бајката за „[[Заспаната убавица|Трнорушка]]“/ „Заспаната Убавица“.Тие ги задржале елементите на ликовите во бајката: необразованите, чесни селани бидејќи тие во себе содржат фолк елементи. Целокупната работа на браќата Грим инспирирала други собирачи на бајки да се занимаваат со оваа професија,и да собираат бајки кои се во духот на романтичниот национализам. Некои од овие собирачи кои имале влијание од браќата Грим се Русинот [[Александер Афанасиев]], Норвежаните [[Петер Кристен Асбјернсен]] и Јорген Му, Англичанецот [[Џозеф Џејкобс]] и други. Други пишувачи на бајки се [[Ханс Кристијан Андерсен]] и Џорџ МекДоналд.
 
==== Потекло на жанрот ====
Суеверијата според сите закони се неосновани верувања кои настануваат поради незнаење или поради страв.Постојат различни видови на суеверија за речиси сите работи кои не засегнуваат во животот но нивните потекла не се познати.Затоа кон нив се обраќаме како “адети од време”.Некои од најпознатите суеверија се :
На почетокот, бајките постоеле само како приказни и не припаѓале на конкретен жанр. Првпат жанрот бил осмислен од писателите во периодот на Ренесансата кои ги класифицирале како бајки не само своите приказни туку и приказните со таква содржина од други автори. Во истиот период бил осмислен и поимот бајка од '''MadameМадам d'Aulnoy'''Долноа - самовилски приказни (на француски јазик'' contes de fée).'' Сите приказни оттогаш кои имале фантастични елементи биле ставани во групата на бајките; тука спаѓаат и „Хобитот“„[[Хобитот]]“ на '''Толкиен'''[[Џ. Р. Р. Толкин|Толкин,]] „Животинска„[[Животинска Фарма“фарма]]“ на '''[[Џорџ Орвел''']], и „Волшебникот„[[Волшебникот од Оз“Оз]]“ на '''Л.Франк Баум'''. Сепак подоцна се вовел еден нов под-видподвид на фантазијата наречен бајковита фантазија па затоа денес овие два жанри се водат како различни.
- Ако се истури сол на маса или на друга површина,веднаш да се префрли малку од солта преку левото рамо за да се избегне несреќа.
==== Бајките и децата ====
- За несреќа се смета ако на дрвото во вашиот двор стои гавран
На почетокот, бајките биле создавани за возрасна публика пред да почнат да се прилагодиваат за децата. Во 19-от и 20-от век за прв пат бајките се претвориле во детска литература. Едни од најпознатите бајки за деца се „Снежана„[[Снежана (бајка)|Снежана и седумте џуџиња“џуџиња]]“,„Црвенкапа“„[[Црвенкапа]]“ и „Јованче„[[Јованче и Марика“Марика]]“.Првата бајка која била наменета за возрани луѓе а потоа била преработена во детски стил е „Убавицата„[[Убавицата и Зверот“ѕверот]]“ од '''Jeanne-MarieЖана LeМари PrinceЛепренс deде Beaumont'''Бомон. Браќата Грим при приспособувањето на бајките за деца ги оттргнале сексуалните елементи и насилството. Но, во бајките засилено било учеството на негативни ликови, како вештерки и змејови. Во книгата на ТолкиенТолкин „The Juniper Tree“ која е претставена како бајка, можат да се забележат канибалистички аспекти. Во [[Викторијанска книжевност|Викторијанското Добадоба]] класичните сказни биле преработувани;. такаАдаптација нанаправил пример кога '''George Cruikshank''' ја преработил „Пепелашка“ во 1854, се воздржал од некои несоодветни теми.Адаптацијата наи '''Волт Дизни''' на некои бајки како на пример на „Снежана и седумте џуџиња“ е забележителна.
- Удирањето со метла се смета за несреќа
- Баксуз е ако седите на ќошето на масата
- Скршено огледало означува седум години несреќа
- За лоша среќа се смета и отворањето на чадор во затворена просторија
- Кога некоја личност ке почине огледалата се покриваат со бели платна за духот на починатиот да не се зароби во нив
- Младоженецот не смее да ја види својата невеста во фустанот пред свадбата бидејќи тоа е лоша среќа
- Кога некој се вселува на ново место или започнува бизнис во нова просторија на подот се фрлаат бонбони железни пари за се да има оди бериќетно или слатко.
- Детелина со четири листа се смета за голема среќа
- Потковица се смета за добра среќа
- Ако ајдете паричка на земја таа се зема и задржува за добра среќа
- Ако ви “игра” десното око тоа се смета за добра среќа,ако ви ”игра”левото око се смета за лоша среќа
- Белите влакна во косата,за време на младоста,се сметаат за среќа
- Несреќа е да се изнесуваат работи од домот навечер
- Пајакот во домот означува пари
- Ако ви се црвени образите-некој зборува нешто за вас
- Ако ицкате-некој ве спомнува...и така натаму.
 
== Магија ==
'''Магијата''' исто така е позната и под името волшебство, а означува изведување на свесна манипулација и/или автосугестија со цел да се постигне посакуваниот резултат преку одредени техники.Оваа дејност често примала влијанија од религијата,мистиката,науката и психологијата.
=== Потекло ===
Старофранцускиот збор ''magique'' од 14-от век, и латинскиот збор ''magicus'' потекнуваат од грчката придавка ''magikos'' која се однесувала на делата кои ги прават магионичарите.овој збор во Грција за првпат се појавил во '''Хераклеја''' ( во 6 век п.н.е.).на истиот начен и зборот волшебништво се среќава во 1300 година во Старофранцускиот јазик како ''sorcerie'', а потекнува од вулгарниот Латински јазик ''sortiarius'' кој доаѓа од ''sors'' -судбина или во превод „оној кој влијае на судбината“.Волшебничките првпат се појавуваат при крајот на 14-от век,а волшебниците првпат се забележани во 1526 година.
5.060

уредувања