Разлика помеѓу преработките на „Уметност“

Нема измена во големината ,  пред 2 години
с
Робот: Автоматизирана замена на текст (-философ +филозоф)
с (Робот: Автоматизирана замена на текст (-философ +филозоф))
 
== Историја на поимот уметност : Што е тоа уметност? ==
Уште од Антиката, [[философијафилозофија]]та се прашува за природата на уметноста.
[[Податотека:Pompeii-couple.jpg|thumb|[[Помпеја]], Куќа VII, 2, 6 : Пакуи Прокул и неговата сопруга. [[Археолошки музеј во Неапол]], фреска од 1 век.]]
[[Платон]] во неговите дијалози или [[Аристотел]] во делото ''Поетика'' се прашуваат за уметноста како одраз на [[убаво]]то, односно естетиката. Сепак, античката естетика понекогаш се разликува од подоцнежните естетики а [[Старогрчки јазик|грчкиот]] збор ''τέχνη'' (техне), кој е најблискиот еквивалент на зборот ''вештина'', односно умеење (уметност), во [[Античка Грција]] означувал збир на активности подложни на одредени правила. Тој воедно опфаќа знаења, вештини и занаети. Не се сите грчки [[муза| музи]] поврзувани со уметностите како што тоа ќе бидат дефинирани подоцна а [[поезија]]та, на пример, не се сметала за « техне ».
Но, 20 век, со своите практики и своите [[идеологија|идеологии]], става под знак прашање сé она што важело во претходниот. Прво се оспорува постоењето на [[суштина]]та на уметноста која би се пронашла низ вековите и цивилизациите а со тоа и сонот за универзална дефиниција. Се истакнува двосмислениот карактер на односот меѓу «убавината » и « уметноста », на пример кога уметничкото дело ја претставува природата на еден страшен, односно одбивен (неубав), начин <ref name=Eco_Introduction>{{harv|Eco|2004|p=8-14|id=Eco2004}}</ref>.
 
[[Класификација на уметностa|Класичниот список на уметности]], онаков каков што бил предложен во 19 век од страна на [[Георг Вилхелм Фридрих Хегел|Хегел]] во делото ''[[Естетика или философијафилозофија на уметноста]]'', за некои продолжува да биде показател што е уметност <ref name="comparaison"/>. Тука се говори само за пет главни уметности: [[архитектура]], [[вајарство]], [[сликарство]], [[музика]], [[поезија]]. Со проширување или со комбинација на вештините овој список може значајно да биде проширен додавајќи му ги на пример вештините како [[танц]]от, [[филм]]от (честопати нарекуван « седма уметност »), [[фотографија]]та, [[стрип]]от, итн.
 
== Историја на уметноста ==
=== Класични теории : естетика ===
[[Податотека:Michelangelos David.jpg|thumb|''[[Давид (Микеланџело)|Давид]]'' на [[Микеланџело]].]]
[[Философија на уметност| Философијата на уметност]] истовремено е речиси константниот интерес на философитефилозофите за уметноста, уште од античко време, и дисциплина повеќе или помалку прифатена како автономна од крајот на 18 век. <ref>Michel Blay, ''Dictionnaire des concepts philosophiques'', Larousse, CNRS éditions, 2006, {{ISBN|2-03-582657-8}}, {{p.}}50.</ref>. За историчарот на уметност Мишел Бле, постојат два приода на филозофијата на уметност. Од една страна сиот корпус философскифилозофски текстови коишто, уште во Античка Грција се занимавале со прашањата на естетиката (сметано од [[Платон]] до [[Кант]]) ; од друга страна, станува збор за дисциплина родена благодарение на [[Фридрих Шелинг |Шелинг]] на почетокот на 19 век.
 
Теоријата во антиката, онаа на Платон и онаа на Аристотел во Поетиката, се врти околу идејата за "мимезисот". Според Аристотел [[мимезис]] е уметност да се претстави реалноста; што значи, уметноста се сфаќа како претставување на реалноста и на Убавото. Тргајќи го настрана концептот на мимезисот, кај [[Кант]] се појавува првата теорија на уметноста како активност на генијот. Според неговата оригинална идеја, « генијот е вродена диспозиција на духот преку кој природата ги дава правилата на уметноста. »<ref>Kant {{Rom-maj|I|1}}, ''Critique de la faculté de jugement'', § 46</ref>.
Во својата ''Философија на уметноста'' (1802-1803), [[Фридрих Шелинг |Шелинг]] го отфрла името естетика и објавува дека само философијатафилозофијата е таа која може да развие вистинска наука за уметноста. Друго големо име во однос на философијатафилозофијата на уметноста е [[Хегел]], кој во својата ''Естетика'' (1828-1829) покажува дека целта на таа дисциплина е Убавото и Уметноста, сфатени различно и одвоено од религијата и философијатафилозофијата.
 
 
*Втората струја е онаа на аналитичката естетика. Таа го поставува проблемот на дефиницијата на уметноста. Употребите на зборот се анализирани од [[Лудвиг Витгенштајн]] додека нејзиното функционирање како практика е проучувано од [[Нелсон Гудман]].
 
Зборувајќи за потеклото и значењето на уметноста, полскиот писател и философфилозоф [[Бруно Шулц]] вели дека уште во детството човекот доаѓа до одредени слики кои понатаму имаат судбоносно влијание, бидејќи во него создаваат содржини кои се предодредени и ја претставуваат програмата на духот. Овие рани слики на уметниците им ги одредуваат границите на нивното творештво, коешто претставува само [[дедукција]] од готови претпоставки. Подоцна, уметниците не откриваат ништо ново, туку само постојано го коментираат тој почетен [[стих]] што им е зададен. На тој начин, уметноста не ја открива тајната до крај. Оттука, рационализацијата на уметничкото дело е крај на забавата, осиромашување на проблематиката на делото, зашто уметноста не е крстозборка со скриен клуч кој би можела да го разреши философијатафилозофијата. Во уметничкото дело не е пресечена врската на човекот со целоста на неговата проблематика. Притоа, уметноста оперира во пред[[морал]]ната длабочина, во точката каде што вредноста е допрва во состојба на зародиш. Уметноста како спонтан исказ на животот и поставува задачи на [[етика]]та – а не обратно. Целта на уметноста не е само да го потврди она што донекаде веќе е воспоставено, зашто тогаш таа би била непотребна. Нејзината улога е да биде сонда спуштена во ненареченото, а уметникот е апарат кој ги регистрира процесите во длабочината, каде што се создава вредноста.<ref>„Писмо до Стањислав Игнаци Виткјевич“, во: Бруно Шулц, ''Митизација на реалноста''. Скопје: Бегемот, 2015, стр. 118-125.</ref>
 
Во својот [[роман]] „[[Портрет на уметникот во младоста]]“, ирскиот писател [[Џејмс Џојс]] ја дефинира уметноста како обид да се разбере природата на нештата и, разбирајќи ја, обид за полека, скромно и постојано изразување на сликата на убавината што сме успеале да ја разбереме. Според него, уметноста ја претставува човековата моќ да ги вообличи [[материја]]та и [[дух]]от за една естетска цел.<ref>Džems Džojs, ''Portret umetnika u mladosti''. Beograd: Rad, 1964, стр. 215-216.</ref> Понатаму, тој ја дели уметноста на три облици што произлегуваат еден од друг: [[Лирика|лирски]] облик во кој уметникот ја дава својата слика во непосреден однос кон себеси; [[Епика|епски]] облик во кој ја дава својата слика во посреден однос кон себеси и кон другите; и [[Драмска уметност|драмски]] облик во кој ја дава својата слика во непосреден однос кон другите. Притоа, лирскиот облик е наједноставен вербален израз на еден момент на емоцијата при што во тој момент уметникот е посвесен за емоцијата отколку за себе. Од лирскиот овлик произлегува епскиот облик на тој начин што уметникот размислува за себе како за центарот на еден епски настан и овој облик се развива додека центарот на емоционалната тежа не биде на еднаква оддалеченост од самиот уметник и од другите. Драмскиот облик се достигнува кога животната сила ја исполнува личноста толку многу што таа поприма посебен и недофатлив естетски живот. Тогаш, личноста на уметникот престанува да постои и станува безлична. Естестката претстава во драмскиот облик е животот пречистен во човечката фантазија повторно проектиран од неа. Тогаш, уметникот, како [[Бог]]а, останува во своето дело или покрај или зад или над него, невидлив и облагороден толку многу што повеќе не постои.<ref>Džems Džojs, ''Portret umetnika u mladosti''. Beograd: Rad, 1964, стр. 223-224.</ref>
* [[Филмска уметност]]
* [[Вајарство]]
* [[Естетика]], философијафилозофија на [[убавина]]
* [[Уметничка критика]]
* [[Уметнички групи]]