Разлика помеѓу преработките на „Теорија за релативноста“

с
нема опис на уредувањето
с
с
==Опитни докази==
 
===ТестовиИспробувања зана специјалната релативност===
 
{{Главна статија|тестовиИспробувања зана специјалната релативност}}
 
[[File:Michelson-Morley experiment (mk).svg|thumb|Изглед на [[Мајкелсон–Морлиев опит|Мајкелсон–Морлиевиот опит]]]]
 
Како и сите [[проверливост|проверливи]] научни теории, теоријата за релативноста обезбедува предвидувања кои можат да бидат научно тестиранииспробани. Во случајот на специјалната теорија тоа се: начелото на релативноста, постојаноста на брзината на светлината и временското стеснување.<ref name=faq>{{Cite web |last=Roberts |first=T |last2=Schleif |first2=S |last3=Dlugosz |first3=JM (ed.) |year=20 07 |title=What is the experimental basis of Special Relativity? |url=http://math.ucr.edu/home/baez/physics/Relativity/SR/experiments.html |work=Usenet Physics FAQ |publisher=University of California, Riverside |accessdate=2010-10-31}}</ref> Предвидувањата на специјалната релативност се потврдени со бројни тестовипроби од моментот кога Ајнштајн го објаавил својот труд во 1905 г., но три опити кои се изведени во периодот од 1881 до 1938 г. се однајголема важност за потврдување на веродостојноста на теоријата. Ова се трите обиди [[Мајкелсон–Морлиев опит|Мајкелсон–Морлиевиот опит]], [[Кенеди-Торндајков опит|Кенеди-Торндајковиот опит]], и [[Ивес-Стивелов опит|Ивес-Стивеловиот опит]]. Ајнштајн ги добил [[Лоренцови трансформации|Лоренцовите трансформации]] од првите начела во 1905 г., но овие три опити дозволија од резултатите да се добијат трансформациите како опитни докази.
 
[[Максвелови равенки|Максвеловите равенки]] – основата на класичниот електромагнетизам – ја опишуваат светлината како што истаат се движи со својата постојана брзина. Современото гледиште е дека на светлината не и е потребна средина за да се движи, но Максвел и неговите современици беа убедени дека светлината се движи во средин а на начин како што звукот се движи низ воздухот, брановите се движат по површината на барата. Оваа хипотетичка средина се нарекувала [[етер]], која мирувала во однос на „статични ѕвезди“ и низ кој Земјата се движи. Френеловата претпоставка за парцијално завлекување на етерот го исклучувала мерењето на ефектите на величината од прв ред (v/c), иако постоелеможност за набљудувања на ефекти од втор ред (v<sup>2</sup>/c<sup>2</sup>), Максвел сметал дека овие ефекти се премногу мали за да бидат забележани од тогашната технологија.<ref name=maxb>{{Citation|last=Maxwell|first=James Clerk|year=1880|title=[[s:Motion of the Solar System through the Luminiferous Ether|On a Possible Mode of Detecting a Motion of the Solar System through the Luminiferous Ether]]|journal=Nature|volume=21|pages=314–315}}</ref><ref name="Pais 1982 111–113">{{cite book|last=Pais|first=Abraham|title="Subtle is the Lord ...": The Science and the Life of Albert Einstein|year=1982|publisher=Oxford Univ. Press|location=Oxford|isbn= 0192806726 |pages=111–113|edition=1st ed.}}</ref>
Додека Мајкелсон–Морлиевиот опит покажал дека брзината на светлината е изотропна, не покажал ништо за тоа како големината на брзината се менува (ако и воопшто се случува) во различни [[инерцијален појдовен систем|инерцијали појдовни системи]]. Кенеди-Торндајковиот опит бил осмислен токму за таа цел, и за првпат бил изведен во 1932 г. од страна на Рој Кенеди и Едвард Торндајк.<ref name=KT>{{cite journal |last=Kennedy |first=R. J. |authorlink= |author2=Thorndike, E. M. |year=1932 |title=Experimental Establishment of the Relativity of Time |journal=Physical Review |volume=42 |issue=3 |pages=400–418 |doi=10.1103/PhysRev.42.400 |url= |accessdate= |bibcode = 1932PhRv...42..400K }}</ref> И тие добиле нула какао резултат, и заклучиле дека „не постои ефект ... освен во случајот кога брзината на сончевиот систем во просторот е помалку од половина од брзината на Земјата во сопствената орбита“.<ref name="tw"/><ref>{{cite journal|last=Robertson|first=H.P.|title=Postulate versus Observation in the Special Theory of Relativity|journal=Reviews of Modern Physics|date=July 1949|volume=21|issue=3|page=381|doi=10.1103/revmodphys.21.378|bibcode = 1949RvMP...21..378R }}</ref>Таа можност се сметала за премногу за да обезбеди прифатливо објаснување, па од добиениот резултат со вредност нула се заклучува дека временскиот период потребен на светлината за изминувањето на кружниот пат на светлината е подеднаков во сите правци на инерцијалните појдовни системи.<ref name="robertson" /><ref name="tw" />
 
Ивес-Стивеловиот опит за првпат бил изведен од Херберт Ивес и Г.Р. Стивел first во 1938 г.<ref>{{cite journal |last=Ives |first=H. E. |authorlink= |author2=Stilwell, G. R. |year=1938 |title=An experimental study of the rate of a moving atomic clock |journal=Journal of the Optical Society of America |volume=28 |issue=7 |pages=215 |bibcode=1938JOSA...28..215I |url= |accessdate= |doi=10.1364/JOSA.28.000215 }}</ref> и повторно со подобрена прецизност во 1941 г.<ref name=Ives1941>{{cite journal |last=Ives |first=H. E. |authorlink= |author2=Stilwell, G. R. |year=1941 |title=An experimental study of the rate of a moving atomic clock. II |journal=Journal of the Optical Society of America |volume=31 |issue=5 |pages=369 |bibcode=1941JOSA...31..369I |url= |accessdate= |doi=10.1364/JOSA.31.000369 }}</ref> Бил осмислен да го тестираиспробува [[трансферзален Доплеров ефект|Доплеровиот ефект]] – [[црвено поместување|црвеното поместување]] на светлината на подвижен извор во насока нормална на сопствената брзина – што и било предвидено од Ајнштајн во 1905 г. Целта била да се споредат набљудуваниите Доплерови промени со она што било предвидено од класичната теорија, и да се добие [[Лоренцов фактор|Лоренцовиот фактор]] за исправки. Ваква исправка била набљудувана, од која се заклучува дека фреквенцијата на подвижен атомски часовник се менува според специјалната теорија за релативноста.<ref name="robertson" /><ref name="tw" />
 
Овие класични опити се повторени многупати со зголемена прецизност. Други опити се, на пример, тестовитепробите дека релативистичката енергија и импулс се зголемуваат при големи брзини, временското стеснување на подвижните честички, и современите потраги за прекршување на Лоренцовите трансформации.
 
===ТестовиИспробувања зана општиот релативност ===
 
{{Главна статија|ТестовиИспробувања зана општиот релативност}}
 
Општата релативност била потврдена многупати, извршените опити се: перихеловата прецесија на орбитата на [[Меркур]], [[гравитациона леќа|закривувањето на светлината]] од страна на [[Сонце]]то и [[гравитационото црвено поместување]] на светлината. И други опити го потврдиле [[начело на еквилалентност|начелото на еквивалентноста]] и [[завлекување на инерцијалните појдовни системи|завлекувањето на инерцијалните појдовни системи]].