Разлика помеѓу преработките на „Теорија за релативноста“

с
нема опис на уредувањето
с
Теоријата за релативноста содржи повеќе од една [[физичка теорија]] во себе. Постојат неколку објаснувања за ова. Прво, [[специјална теорија за релативноста|специјалната теорија за релативноста]] беше објавена во 1905 г., а конечниот облик на [[општа теорија за релативноста|општата теорија за релативноста]] беше објавен во 1916 г.<ref name=relativity/>
 
Второ, специјалниотспецијалната релативност се применува кај [[елементарна честичка|елементрните честички]] и нивните заемодејства, додека пак општиот релативност се применува во [[космологија]]та и астрофизиката како и во астрономијата.<ref name=relativity/>
 
Трето, специјалниотспецијалната релативност беше целосно прифатен од заедницата на физичарите до 1920 г. Оваа теорија забрзано стана значаен и потребен алат за теоретичарите и [[опит]]ниците во новите полиња на [[атомска физика|атомската физика]], [[нуклеарна физика|нуклеарната физика]] и [[квантна механика|квантната механика]]. Општата релативност, се покажал дека е неупотреблив. Се покажало дека има мала применливост во опитите бидејќи скоро сите примени биле со астрономски големини. Се чинела ограничена за правење на мали незначајни исправки на предвидувањата на Њутновата теорија за гравитацијата.<ref name=relativity/>
 
Конечно, [[тензор|математиката на општиот релативност]] се покажала како многу тешка. Како последица теоријата била позната на одрден број на луѓе, и постоеле само неколку луѓе кои целосно ја разбирале општата теорија, но сето ова за теоријата било негирано од [[Ричард Фејнман]]. Околу 1960 г. се засилува интересот за општиот релативност со што теоријата има централно значење во физиката и астрономијата. Новите математички методи кои се применети во општиот релативност значително ги олесниле пресметките. Одовде се добиени најразлични физички концепти. Исто така со откривањето на нови астрономски [[појава|појави]], во кои општиот релативност е од важност го засилија интересот за теоријата. Вакви астрономски појави биле [[квазар]]ите (1963 г.), 3 К [[микробраново позадинско зрачење]] (1965 г.), [[пулсар]]ите (1967 г.), и со откривањето на првите кандидати за [[црна дупка]] (1981 г.).<ref name=relativity/>
==Специјална теорија за релативноста==
 
{{Главна статија|СпецијаленСпецијална релативност|Запознавање со специлјалниотспецилјалната релативност}}
 
[[File:Albert Einstein 1979 USSR Stamp.jpg|thumb|[[Поштенска марка]] со [[Алберт Ајнштајн]] од [[СССР]]]]
 
Специјалната теорија е теорија за структурата на [[време-простор]]от. Беше промовирана од Ајнштајн во неговиот труд од 1905 г. „[[трудовите на „Изворедната година“ ''(Annus mirabilis)''#СпецијаленСпецијална релативност|За електродинамиката и телата во движење]]“ (за придонесите на други физичари Видете [[Историја на специјалната теорија]]). Специјалната теорија се заснова на два постулати ки се во спротивност со [[класична механика|класичната механика]]:
#Законите од [[физика]]та се исти за сите набљудувачи [[инерцијален појдовен систем|истовремени движења]] релативни едни на други ([[начело на релативноста]]).
#[[брзина на светлината|брзината на светлината]] во [[вакуум]] е иста за сите набљудувачи, без разлика од релативното движење или движењето на [[светлина|светлинскиот]] извор.
*[[брзина на светлината#горна граница на брзината|Максималната брзина е конечна]]: Ниедно физичко тело, порака или линиско поле може да патува со брзина поголема од брзината на светлината во вакуум.
 
Главната особина на специјалниотспецијалната релативност е замената на [[Галиелеви трансформации|Галиелевите трансформации]] на класичната механика со [[Лоренцова трансформација|Лоренцовите трансформации]]. (Видете [[Максвелови равенки]] и [[електромагнетизам]]).
 
==Општа теорија за релативноста==
 
{{Главна статија|ОпштОпшта релативност|Запознавање со општиот релативност}}
 
Општиот релативност е теорија за гравитацијата развиена од страна на Ајнштајн во периодот од 1907-1915 г. Развојот на теоријата за општиот релативност започнува со [[начело на еквивалентност|начелото на еквивалентноста]], кој вели дека [[забрзаното движење]] и стоењето во едно место при [[гравитација|гравитационо поле]] (на пример кога стоиме на површината на Земјата) се физички подеднакви. Поволноста на ова тврдење е дека [[слободниот пад]] е [[инерција|инерцијално движење]]: тело при слободен пад паѓа бидејќи таков е начинот на кои телата се движат кога постои отсуство на [[сила]] која би дејствувала на телата, наместо да се смета дека тоа е поради [[гравитација]]та како што е случајот во [[класичната механика]]. Ова не е во согласност со класичната механика и [[специјаленспецијална релативност|специјалниотспецијалната релативност]] бидејќи во овие теории телата кои се движат инерцијално не можат да забрзуваат во споредба едни со други, но телата во слободен пад го можат тоа. За да ја разјасни оваа потешкотија Ајнштајн првично предложил дека време-просторот е [[кривина|закривен]]. Во 1915 г., ги запишал [[Ајнштајновите равенки]] кои се поврзани со закривеноста на време-просторот во однос на масата, енергијата и импулсот.
 
Некои од последиците на општата теорија за релативноста се:
|url=http://books.google.be/books?id=jL9reHGIcMgC}}, Lecture 5</ref> Ова се нарекува [[гравитацио временско стеснување]].
*[[Прецесија]]та на орбитите не се очекува како појава од Њутновата теорија за гравитацијата. (Ова тврдење е забележано во орбитата на [[Меркур]] и кај [[двојни пулсари|двојните пулсари]]).
*Зраците од [[светлина]]та [[општопшта релативност#светлинско закривување и гравитационо задоцнување на времето|закривуваат во близина на гравитационото поле]].
*Масите во вртење го „завлекуваат“ [[време-простор]]от околу нив, појава која се нарекува „[[звлекување на инерцијалните појдовни системи]]“.
*[[ширење на вселената|Универзумот се шири]], и далечните делови се оддалечуваат од нас со брзини поголеми од брзината на светлината.
 
технички, општиот релативност е теорија на [[гравитација]]та чија дефинирачка особина е употребата на [[Ајнштајнови равенки|Ајнштајновите равенки]]. Решенијата на равенките се [[метрички тензор (општопшта релативност)|метрички тензори]] кои ја дефинираат [[топологија]]та на времепросторот и како телата се движат инерцијално.
 
==Опитни докази==
 
===Тестови за специјалниотспецијалната релативност===
 
{{Главна статија|тестови за специјалниотспецијалната релативност}}
 
[[File:Michelson-Morley experiment (mk).svg|thumb|Изглед на [[Мајкелсон–Морлиев опит|Мајкелсон–Морлиевиот опит]]]]
 
Како и сите [[проверливост|проверливи]] научни теории, теоријата за релативноста обезбедува предвидувања кои можат да бидат научно тестирани. Во случајот на специјалната теорија тоа се: начелото на релативноста, постојаноста на брзината на светлината и временското стеснување.<ref name=faq>{{Cite web |last=Roberts |first=T |last2=Schleif |first2=S |last3=Dlugosz |first3=JM (ed.) |year=20 07 |title=What is the experimental basis of Special Relativity? |url=http://math.ucr.edu/home/baez/physics/Relativity/SR/experiments.html |work=Usenet Physics FAQ |publisher=University of California, Riverside |accessdate=2010-10-31}}</ref> Предвидувањата на специјалниотспецијалната релативност се потврдени со бројни тестови од моментот кога Ајнштајн го објаавил својот труд во 1905 г., но три опити кои се изведени во периодот од 1881 до 1938 г. се однајголема важност за потврдување на веродостојноста на теоријата. Ова се трите обиди [[Мајкелсон–Морлиев опит|Мајкелсон–Морлиевиот опит]], [[Кенеди-Торндајков опит|Кенеди-Торндајковиот опит]], и [[Ивес-Стивелов опит|Ивес-Стивеловиот опит]]. Ајнштајн ги добил [[Лоренцови трансформации|Лоренцовите трансформации]] од првите начела во 1905 г., но овие три опити дозволија од резултатите да се добијат трансформациите како опитни докази.
 
[[Максвелови равенки|Максвеловите равенки]] – основата на класичниот електромагнетизам – ја опишуваат светлината како што истаат се движи со својата постојана брзина. Современото гледиште е дека на светлината не и е потребна средина за да се движи, но Максвел и неговите современици беа убедени дека светлината се движи во средин а на начин како што звукот се движи низ воздухот, брановите се движат по површината на барата. Оваа хипотетичка средина се нарекувала [[етер]], која мирувала во однос на „статични ѕвезди“ и низ кој Земјата се движи. Френеловата претпоставка за парцијално завлекување на етерот го исклучувала мерењето на ефектите на величината од прв ред (v/c), иако постоелеможност за набљудувања на ефекти од втор ред (v<sup>2</sup>/c<sup>2</sup>), Максвел сметал дека овие ефекти се премногу мали за да бидат забележани од тогашната технологија.<ref name=maxb>{{Citation|last=Maxwell|first=James Clerk|year=1880|title=[[s:Motion of the Solar System through the Luminiferous Ether|On a Possible Mode of Detecting a Motion of the Solar System through the Luminiferous Ether]]|journal=Nature|volume=21|pages=314–315}}</ref><ref name="Pais 1982 111–113">{{cite book|last=Pais|first=Abraham|title="Subtle is the Lord ...": The Science and the Life of Albert Einstein|year=1982|publisher=Oxford Univ. Press|location=Oxford|isbn= 0192806726 |pages=111–113|edition=1st ed.}}</ref>