Надбубрежна жлезда: Разлика помеѓу преработките

[проверена преработка][проверена преработка]
Избришана содржина Додадена содржина
с Bot: Migrating 62 interwiki links, now provided by Wikidata on d:q712294 (translate me)
Нема опис на уредувањето
Ред 1:
{{Без извори|датум=ноември 20092013}}
{{Инфокутија за анатомија |
Name = Надбубрежна жлезда |
Ред 20:
}}
[[Податотека:Kidney_section.jpg|thumb|200px|Над секој бубрег се наоѓа по една надбубрежна жлезда]]
'''Надбубрежната жлезда''' ([[латински]]: ''glandula suprarenalis'') се ендокрини [[Жлезда|жлезди]]. Надбубрежната жлезда е парна жлезда, се дели на лева и десна. Жлездите се сместени над горните полови од бубрезите, двете се тешки од 10 до 12 грама. Десната надбубражна жлезда по форма е триаголнеста, а левата наликува на полумесечина. Надбубрежната жлезда е изградена од два дела различни по форма и потекло, а тоа се: '''срцевина''' (''meldullla'') и '''кора''' (''kotex''). Кората има неврогено потекло како и бубрегот, а нејзините клетки се многуаголни, групирани оформуваат три слоја. Медулата на надбубрежната жлезда има '''симпатогено''' потекло како симпатикусот на човековото тело. Таа е составена од големи клетки и симпатички ганглиски клетки. Симпатичките ганглиски клетки ја поврзуваат надбубрежната жлезда со периферниот центар на автономиот нервен систем. Според местото на создавање [[хормони]]те на надбубрежните жлезди ги делиме на '''медуларни''' и '''кортикални'''.
'''Надбубрежните жлезди''' или '''адренални жлезди''' се ендокрини [[Жлезда|жлезди]] кои се наоѓаат веднаш над [[Бубрег|бубрезите]], и тоа по една на секој бубрег.
 
=== Медуларни хормони ===
Надбубрежната жлезда е составена од два функционално сосема различни делови: кора (''Cortex'') и срцевина (''Medulla''). [[Хормони]]те кои ги излачува кората се кортикални, додека оние кои ги излачува срцевината се медуларни. Тие имаат различни [[Физиологија|физиолошки]] функции.
 
Медулата на надбубрежните жлезди лачи два хормона: [[адреналин]] и [[норадреналин]]. Во однос на хемиската структура двата хормона спаѓаат во групата на [[катехоламини]]. И покрај тоа што хемиската структура им е слична, дејствата на двата хормона може да биде различна. Физиолошкото дејство на двата хормона одговара на дејството на симпатикусот. Хормоните дејствуваат стимулативно врз срцевата работа (зголемената надразливост, спроводливост, [[сила]], тонус и [[фрекфенција]]), предизвикуваат вазоконстрикција на крвните садови, а со тоа и покачување на артерискиот крвен притисок.<br />''Адреналинот'' за разлика од ''норадреналинот'', предизвикува вазоконстрикција на сите артериоли, базоконстрикциски дејствува само втз артериолите во [[кожа]]та, а во другите подрачја има спротивен ефект (вазодилатација). Адреналинот ја инхибира перисталтиката во дигестивниот тракт го покажува тонусот на скелетната мускулатура, ја стимулира гликозата во [[мускул]]ите и ја зголемува работната способност на изморените мускули. Стимулативното влијание на адреналинот врз јаглехидратниот метаболизам доведува до зголемување на базалниот метаболизам, а во респираторните органи предизвикува ширење на бронхуисите (бронходилатација). Лачењето на адреналинот се зголемува при некои емоционални состојби, како што се: ''болка, лутина, страв и психичка напнатост.'' ''Хипоксија и крварење'', исто така, ја зголемуваат концентрацијата на адреналинот и норадреналинот во [[крв]]та.<br />Доколку се отстрани медулата на надбубрежните жлезди до смрт нема да дојде затоа што адреналинот и норадреналинот се создаваат и во другите хромафини клетки во организмот. Освен тоа, норадреналинот се создава и лачи во синапсите и има улога на пренесувач на дразбата од симпатичките нервни влакна на инервираните органи.
== Хистологија на надбубрежна жлезда ==
 
==Функција на надбубрежната кора==
Надбубрежните жлезди се обвиткани со капсула од [[сврзно ткиво]]. Кората од жлездата се состои од три слоеви кои се разликуваат по распоредот и обликот на [[Клетка|клетките]]:
 
Надбубрежната кора создава различни хормони со слична хемиска структура, од групата [[стероид]]и, но со различни функции. ''Прва група'' од стероидните хормони се '''поминералокортикоидите'''. ''Втората група'' се состои од '''глукокортикоиди'''. ''Третата група'' ја сочинуваат '''андрогените'''.
* ''Zona glomerulosa''
* ''Zona fasciculata''
=== Кортикални хормони ===
* ''Zona reticulata''
 
Кората на надбубрежните жлезди создава три групи хормони: во zona glonerolosa се создаваат менералокортикоидите, во zona fasciculata гликокортикоидните и во zona reticuloaris андрогените хормони.
Во гломеруларната зона (кружна зона), клетките се поредени во круг. Во фасцикуларната зона, пак, тие се поредени во снопчиња, а во ретикуларната тие се мрежесто распоредени.
 
===Менералокортикоиди===
Срцевината на надбубрежните жлезди е похомогена од кората.
Од минералокортикоидите хормони најголема физиолошка улога има ''алдестеронот''. Неговата улога се состои во регулирање на концентрацијата на натриум во организмот. Алдестеронот ја стимулира ресорпцијата на натриум од дисталните и собирните каналчиња на [[неврон]]от, олеснувајќи го транспортот низ клеточните мембрани. Врз лачењето на алдестеронот имаат влијание други два хормони: ''кортикотропниот'' хормон од аденохипофизата и ренинот што го лачат бубрезите.
====Алдостеронот и артерискиот притисок====
 
Алдостеронот произведен од надбубрежната кора учествува во воспоставувањето '''рамнотежа на минералите и течностите''' во организмот. Својата функција ја врши во бубрезите, каде ја поттикнува реапсорпцијата на натриумот и отстранувањето на калиумот преку мочта. Овие дејства ги задржуваат течностите во организмот и, според тоа го зголемуваат артерискиот притисок. Во нормални услови, производството на алдостерон зависи од еден деликатен регулаторен механизам: при паѓањето на артерискиот притисок бубрегот лачи ренин,ткивен хормон кој активира една супстанција што ја произведува црниот дроб кој се наоѓа во плазмата, '''ангиотензин''', агенс кој дејствува врз надбубрежната кора и го поттикнува производството и излачувањето на алдостеронот.
== Физиологија ==
===Гликокортикоиди===
 
Гликокортикоидите хормони се со најголемо физиолошко дејство во организмот, тое го покажуваат кортизолот и кортикостеронот. Гликокортикоидите играат важна улога во регулацијата на метаболизмот на [[јаглехидрат]]ите,
=== Медуларни хормони ===
мастите и [[протеин]]ите. Под влијание на гликокортикоидите разградувањето ([[катаболизам]]) на протеините се зголемува, се стимулираат процесите на гликогенизата и неогликогенезата (создавање на [[гликоген]] од мастите и протеините). Лачењето на гликоркотеидите зависи од кортикотропниот хормон на аденохипофизата и се остварува по пат на негативна повратна врска. Врз количината на ослободениот кортикотропен хормон, а преку него на гликокортикоидите, големо влијание имаат сите видови на физички и психички стресови.
 
===Андрогени хормони===
* [[адреналин]]
Андрогените хормони (андростендион и 11 β - хидроксиандростендион) и естрогените својства функцијата ја искажуваат во гениталната свера. Андрогените хормонизаедно со тестостеронот (машки полов орган што го лачат [[тестис]]ите) се одговорни за '''маскулинизација''', а естрогените хормони за '''феминизација''' на организмот.<br />Зголеменото лачење на андрогените хормони кај дечињата предизвикува појава на предвремена полова зрелост, која се манифестира со предвремен развој на половите органи и секундарните полови белези (влакнавост во пределот на пубисот во пазувите, растење на брадата и мустаќите и мутирање на гласот). Кај девојчињата настанува маскулинација (попримање на машки белези). Тоа се манифестрира со појава на секундарните полови карактеристики карактеристични за машкиот организам (машки тип на влакнавот, машки глас, растење на [[клиторис]]от и атрофија на овариумите).
* [[норадреналин]]
 
====Хипофункција====
=== Кортикални хормони ===
 
'''Хипофункцијата''' на кората на надбубрежните жлезди здружена со хупофункцијата на сржта доведува до појава на заболување познато како '''''Адусоново заболување'''''. Болеста се карактеризира со следниве симптоми: ''општа мускулна слабост'' ('''''адинамија'''''), '''атрофија''' на мускулите ''намален артериски притисок'' ('''''хипотензија'''''), ''намалена концентрација на гликозата во крвта'' ('''''хипогликемија'''''), ''намалена телесна температура ('''''хипотермија''''') и ''карактеристична'' '''обоеност''' ''на видливите делови од кожата''. Кожата има боја на бронза, па оттаму и синоним на ова заболување „'''Бронзово заболување'''“.
 
====Хиперфункција====
 
Кушинов синдром ('''Cushing''' синдром). Кушиновиот синдром се манифестрира со добивање на тенка кожа, мускулна слабост, зголемено ниво на гликоза.<br />Зголемено лачење на '''андрогените хормони''' во кората од надбубрежната жлезда ('''андостендион, естрогени''') кај децата предизвикува '''привремен пубертет''' ('''pubertas precox''') која се манифестрира со развој на половите органи и појава на секундарните полови белези. Кај женските настанува '''маскулинизација''' (појава на машки белези, машки тип на влакност, машки глас, астрофија на овариумите). Кај машките '''фемининизација''' (појава на женски белези). Причини за пореметување на функцијата на ендокрините жлезди може да бидат '''''тумури''''' во жлездите при што се намалува или се зголемува функцијата.<br />'''Во стресна состојба''' се стимулира '''adrenalin''' преку хупоталамусот при што организмот реагира со зголемен [[крвен притисок]], зголемен шеќер во крвта, забрзана работа на срцето и дишењето.
 
== Надворешни врски ==
 
[http://doktori.mk/element/view/4fb97e241e779/adisonova-bolest Адисонова болест (Morbus Addison)]
 
[http://star.dnevnik.com.mk/?pBroj=2835&stID=60887 Рак на надбубрежни жлезди]
 
* [[гликокортикоиди]]
** [[кортизол]]
* [[минералокортикоиди]]
** [[алдостерон]]
* [[андрогени хормони|андрогени]] (во мали количества)
* [[естрогени хормони|естрогени]] (во мали количества)
 
Намалената функција на надбубрежните жлезди доведува до појава на [[Адисонова болест]]. Кај овие болни, [[кожа]]та добива бронзена боја. Зголемената функција на надбубрежните жлезди е причина за појавата [[хипергликемија]] и зголемен [[Артерија|артериски]] [[крвен притисок]].
 
{{Ендокрин систем}}