Разлика помеѓу преработките на „Двојна ѕвезда“

Одземени 573 бајти ,  пред 7 години
с
нема опис на уредувањето
с (Робот: Брише id:Bintang ganda (deleted))
с
[[Податотека:Sirius A and B Hubble photo.jpg|right|250px|thumb|Сликано од телескопот Хабл: бинарендвоен систем [[Сириус]], каде Sirius B може јасно да се види (долу лево).]]
 
'''БинарнаДвојна ѕвезда''' (или '''бинарна ѕвезда''') е [[ѕвезден систем]] кој содржи две [[ѕвезда|ѕвезди]] кои [[орбита|орбитираат]] околу нивниот заеднички центар на [[маса]]. Посјајната ѕвезда се нарекува '''примарна''', а другата е '''ѕвезда придружник''' или '''секундарна'''. Истражувањата од почетокот на 1800-те години до денес укажуваат на тоа дека многу од ѕвездите се дел од бинарнидвојни системи или системи со повеќе од две ѕвезди, наречени ''[[повеќеѕвезден систем]]''. ТерминотПоимот ''двојна„двојна ѕвезда''ѕвезда“ може да се користи како синоним на терминотпоимот ''бинарнадвојна ѕвезда'', но најчесто [[двојна ѕвезда]] може да биде и ''оптички двојна ѕвезда'' која е состаена од две ѕвезди без физички контакт меѓу нив, односно две ѕвезди кои изгледаат како да се блиску една до друга гледано од [[Земја]]та. Двојната ѕвезда може да биде оптичка доколку нејзините компоненти имаат доволно различно [[сопствено движење]] или [[радијална брзина]], или пак доколку мерењата на [[паралакса]]та откриваат дека двете компоненти имаат доволно различна далечина од [[Земја]]та. За најголемиот број од двојните ѕвезди сè уште не е утврдено дали се бинарнидвојни ѕвездени системи или се оптички двојни.
 
БинарнитеДвојните ѕвездени системи се многу важни во [[астрофизика]]та, бидејќи пресметувањето на нивните орбити дозволува масата на нивните придружни ѕвезди да биде директно одредена, што пак за возврат ги покажува и другите ѕвездени параметри, како што се радиусот и густината.
 
БинарнитеДвојните ѕвезди често се откриваат најпрвин визуелно, па се наречени ''визуелни бинарнидвојки''. Повеќето од визуелните бинарнидвојни ѕвезди имаат долги периоди на орбитирање од неколку века или милениуми, и според тоа имаат орбити кои се речиси непознати. Можат да бидат откриени и со индиректни методи, како што е [[спектроскопија]]та (''спектроскопски бинарнидвојки'') или [[астрометрија]]та (''астрометрички бинарнидвојки''). Ако се случи бинарнатадвојната ѕвезда да орбитира во рамнина со нашата, нејзините компоненти меѓусебно ќе се затемнуваат (ќе влегуваат во [[еклипса]]) и ќе транзитираат една околу друга; ваквиот пар ѕвезди се нарекува ''еклиптичкиеклиптичка бинарендвојка'', или доколку се откриени според нивната промена на сјајноста за време на екслипсата или транзитирањето, ''фотометричкифотометричка бинарнидвојка''.
 
Доколку орбитите на компонентите во бинарниотдвојнниот ѕвезден систем се доволно блиску, тие можат гравитациски да ги искриват нивните взаемни ѕвездени атмосфери. Во некои случаи овие ''блиски бинарнидвојни системи'' можат да извршат размена на масата, со што својата [[ѕвездена еволуција|еволуција]] ќе ја доведат во фаза која поединечните ѕвезди не можат да ја псотигнат. Примери за бинарнидвојни ѕвезди се [[Алгол]] (еклиптичкиеклиптичка бинарнадвојка), [[Сириус]] и [[Cygnus X-1]] (чиј еден член е најверојатно [[црна дупка]]). БинарнитеДвојните ѕвезди се најчесто јадра на планетарни маглини, како и претци на [[нова]] и [[супернова]] од типот Ia.
 
== Откривање на бинарнитедвојните ѕвезди ==
ТерминотПоимот ''бинарна''„двојна“ (т.е. „бинарна“) во овој контекст за првпат е употребен од [[Вилијам Хершел]] во [[1802]] година. Според современата дефиниција, терминотпоимот ''бинарнадвојна ѕвезда'' се однесува на пар од ѕвезди кои се вртат околу заеднички центар на маса. БинарнитеДвојните ѕвезди кои можат да бидат видени со телескоп или со [[интерферометрија|интерферометрички]] методи, познати се како ''визуелни бинарнидвојки''.<ref name=Heintz12>{{цитирана книга | last=Heintz | first=W. D. | year=1978 | page=1–2 | title=Double Stars | publisher=D. Reidel Publishing Company | location = Dordrecht | isbn=9027708851 }}</ref><ref name = "csep10">{{цитирана веб страница | url = http://csep10.phys.utk.edu/astr162/lect/binaries/visual.html | title = Visual Binaries | publisher = University of Tennessee}}</ref><ref>{{цитирана веб страница | url = http://home.case.edu/~sjr16/advanced/stars_binvar.html | title = Binary and Variable Stars | publisher = Journey Through the Galaxy}}</ref> Повеќето од визуелните бинарни ѕвездидвојки сè уште не направиле целосна револуција, но се забележува дека патуваат долж искривена патека или лак.<ref name=Heintz5>{{цитирана книга | last=Heintz | first=W. D. | year=1978 | page=5 | title=Double Stars | publisher=D. Reidel Publishing Company | location = Dordrecht | isbn=9027708851 }}</ref>
 
[[Податотека:Gwiazda podwójna zaćmieniowa schemat.png.svg|300px|left]]
 
Поопштиот поим ''[[двојна ѕвезда]]'' се користи за пар ѕвезди кои изгледаат како да се блиску една до друга на небото.<ref name=aitkenix>''The Binary Stars'', Robert Grant Aitken, New York: Dover, 1964, p. ix.</ref> Оваа разлика во термините не се појавува во сите јазици. [[Двојна ѕвезда|Двојните ѕвезди]] може да бидат бинарнидвојни системи или само две ѕвезди кои изгледаат како да се блиску на небото, но има оромна разлика во нивното растојание од Сонцето. Ваквите парови од ѕвезди подоцна се наречени ''оптички двојни'' или ''оптички парови''.<ref>{{цитирана книга | last=Heintz | first=W. D. | year=1978 | page=17 | title=Double Stars | publisher=D. Reidel Publishing Company, Dordrecht | isbn=9027708851 }}</ref>
 
Со измислувањето на [[телескоп]]от, најдени се многу од придружниците на [[двојна ѕвезда|двојните ѕвезди]]. Првите откриени двојни ѕвезди се [[Мизар (ѕвезда)|Мизар]] и [[Alpha Crucis]]. Ѕвездата Мизар, во [[Голема Мечка (соѕвездие)|Голема Мечка]], е видена како двојна од [[Џовани Батиста Ричиоли]] во 1650 година<ref name=aitken1>''The Binary Stars'', [[Robert Grant Aitken]], New York: Dover, 1964, p. 1.</ref><ref>[http://leo.astronomy.cz/mizar/riccioli.htm Vol. 1, part 1, p. 422, ''Almagestum Novum''], Giovanni Battista Riccioli, Bononiae: Ex typographia haeredis Victorij Benatij, 1651.</ref> (и најверојатно претходно од [[Бенедето Кастели]] и [[Галилео Галилеј]]).<ref name="newviewofmizar">[http://leo.astronomy.cz/mizar/article.htm A New View of Mizar], Leos Ondra, accessed on line 26 мај, 2007.</ref> Сјајната јужна ѕвезда [[Alpha Crucis]], во соѕвездието [[Јужен Крст (соѕездие)|Јужен Крст]], е видена како двојна од Фонтенеј во 1685 година.<ref name=aitken1 />
 
[[Џон Мичел]] бил првиот кој забележал дека двојните ѕвезди може да бидат физички во контакт една со друга, во 1767 година.<ref>pp. 10–11, ''Observing and Measuring Double Stars'', Bob Argyle, ed., London: Springer, 2004, ISBN 1-85233-558-0.</ref><ref>pp. 249–250, [http://www.jstor.org/stable/105952 An Inquiry into the Probable Parallax, and Magnitude of the Fixed Stars, from the Quantity of Light Which They Afford us, and the Particular Circumstances of Their Situation], John Michell,''Philosophical Transactions (1683-1775)'' '''57''' (1767), pp. 234–264.</ref> [[Вилијам Хершел]] започнал да ги набљудува двојните ѕвезди во 1779 година и скоро потоа издал каталог со околу 700 двојни ѕвезди.<ref name=Heintz4>{{цитирана книга | last=Heintz | first=W. D. | year=1978 | page=4 | title=Double Stars | publisher=D. Reidel Publishing Company | location = Dordrecht | isbn=9027708851 }}</ref> До 1803 година, ги набљудувал промените на релативните позиции на бројни двојни ѕвезди во текот на 25 години, и заклучил дека мора да се бинарнидвојни системи;<ref>[http://www.jstor.org/stable/107080 Account of the Changes That Have Happened, during the Last Twenty-Five Years, in the Relative Situation of Double-Stars; With an Investigation of the Cause to Which They Are Owing], William Herschel, ''Philosophical Transactions of the Royal Society of London'' '''93''' (1803), pp. 339–382.</ref> но првата [[орбита]] на бинарнадвојна ѕвезда е пресметана дури во 1827 година, кога [[Феликс Савари]] ја пресметал орбитата на [[Xi Ursae Majoris]].<ref>p. 291, French astronomers, visual double stars and the double stars working group of the Société Astronomique de France, E. Soulié, ''The Third Pacific Rim Conference on Recent Development of Binary Star Research'', proceedings of a conference sponsored by Chiang Mai University, Thai Astronomical Society and the University of Nebraska-Lincoln held in Chiang Mai, Thailand, 26 октомври-1 ноември 1995, ''ASP Conference Series'' '''130''' (1997), ed. Kam-Ching Leung, pp. 291–294, {{bibcode|1997ASPC..130..291S}}.</ref> Од тогаш, многу повеќе двојни ѕвезди е каталогизирани и измерени. Каталогот за двојни ѕвезди Вашингтон (Washington Double Star Catalog), кој претставува база на податоци на визуелните [[двојна ѕвезда|двојни ѕвезди]], изработен од опсерваторијата Навал во САД (United States Naval Observatory), содржи преку 100.000 парови на [[двојна ѕвезда|двојни ѕвезди]],<ref>"Introduction and Growth of the WDS", [http://ad.usno.navy.mil/wds/wdstext.html#intro The Washington Double Star Catalog], Brian D. Mason, Gary L. Wycoff, and William I. Hartkopf, Astrometry Department, [[United States Naval Observatory]], accessed on line 20 август, 2008.</ref> вклучувајќи ги и оптичките и бинарнитедвојните ѕвезди. Орбитите се знаат само за неколку илјади од овие двојни ѕвезди,<ref>[http://ad.usno.navy.mil/wds/orb6.html Sixth Catalog of Orbits of Visual Binary Stars], William I. Hartkopf and Brian D. Mason, United States Naval Observatory, accessed on line 20 август, 2008.</ref> а за повеќето не се знае ни тоа дали се вистински бинарнидвојни или се оптички двојни ѕвезди.<ref>[http://ad.usno.navy.mil/wds/ The Washington Double Star Catalog], Brian D. Mason, Gary L. Wycoff, and William I. Hartkopf, United States Naval Observatory. Accessed on line 20 декември, 2008.</ref> Ова може да се одреди со набљудување на движењето на паровите. Ако движењето е дел од [[орбита]], или ако ѕвездите имаат слични [[радијална брзина|радијални брзини]], а разликата во нивните [[сопствено движење|движења]] е мала во споредба со нивното заедничко движење, парот најверојатно е физички.<ref name=Heintz1718>{{цитирана книга | last=Heintz | first=W. D. | year=1978 | page=17–18 | title=Double Stars | publisher=D. Reidel Publishing Company | location = Dordrecht | isbn=9027708851 }}</ref> Сè уште нема доволно податоци за да се докаже или да се побие гравитациската поврзаност на повеќето од двојните ѕвезди.
 
== Класификација ==
=== Според методот на набљудување ===
БинарнитеДвојните ѕвезди се класифицираат во четири типа според начинот на кој се пронајдени: визуелни, со набљудување; [[спектроскопија|спектроскопски]], со периодични промени во спектралните линии; [[фотометрички]], со промена на сјајноста предизвикана од еклипса; или [[астрометрија|астрометрички]], со мерење на отстапувањето во позицијата на ѕвездата предизвикано од незабележан придружник.<ref name=Heintz12 /><ref>{{цитирана веб страница | url = http://astrosun2.astro.cornell.edu/academics/courses/astro201/binstar.htm | title = Binary Stars | publisher = Cornell Astronomy}}</ref> Било која бинарнадвојна ѕвезда може да припаѓа на неколку од овие класификации. На пример, неколку спектроскопски бинарнидвојни ѕвезди се исто така и еклиптички бинарнидвојки.
 
==== Визуелни бинарнидвојни ѕвезди ====
''Визуелна бинарнадвојна ѕвезда'' е бинарнадвојна ѕвезда кај која аголното раздвојување меѓу двете компоненти е доволно големо за да дозволи претпоставка дека се работи за [[двојна ѕвезда]] гледано преку [[телескоп]]. Моѓноста на самиот телескоп е важен фактор при откривањето на визуелните бинарнидвојни ѕвезди, па според тоа колку е телескопот поголем и помоќен, ќе се забележат поголем број на визуелни бинарнидвојни ѕвезди. Сјајноста на двете ѕвезди е исто така важен фактор, бидејќи кај посјајна ѕвезда е потешко да се види нејзин придружник поради отсјајот.
 
Посјајната ѕвезда од визуелниот бинарендвоен систем се нарекува ''примарна'' ѕвезда, а другата се смета за ''секундарна''. Во некои печатени изданија (посебно во постарите), секундарната ѕвезда се нарекува ''придружничка''. Ако ѕвездите се со иста сјајност, тогаш обично се прифаќа ознаката која им ја дал оној што ги открил.<ref name=aitken41>''The Binary Stars'', [[Robert Grant Aitken]], New York: Dover, 1964, p. 41.</ref>
 
==== Спектроскопски бинарнидвојни ѕвезди ====
Понекогаш, единствениот доказ за бинарнадвојна ѕвезда е таканаречениот [[доплер ефект]] на нивната емитирана светлина.
 
== Наводи ==
 
{{рв|Binary stars}}
* '''[http://ad.usno.navy.mil/wds/dsl.html The„Библиотека Doubleна Starдвојни Libraryѕвезди“]''', at- theПоморска U.S.опсерваторија на NavalСАД Observatory{{en}}
* [http://dmoz.org/Science/Astronomy/Stars/Binary_Stars/ BinaryДвојни Starsѕвезди] at- OpenОтворен Directory]директориум {{en}}
* '''[http://www.ianridpath.com/binaries.htm ianridpath.com: List of the best visual binaries]''', for amateurs, with orbital elements
* [http://hubblesite.org/newscenter/newsdesk/archive/releases/category/star/multiple%20star%20systems/ Pictures of binaries at Hubblesite.org]
* [http://chandra.harvard.edu/xray_sources/binary_stars.html Chandra X-ray Observatory]
* [http://dmoz.org/Science/Astronomy/Stars/Binary_Stars/ Binary Stars at Open Directory]
* [http://wonka.physics.ncsu.edu/Astro/Research/Algol/ An extensive simulation for the Algol system by North Carolina State University]
* [http://astroclub.tau.ac.il/ephem/VisualDoubleStars/ Selected visual double stars and their relative position as a function of time]
 
 
 
[[Категорија:Ѕвезди]]
[[Категорија:БинарниДвојни ѕвезди| ]]
 
{{Link FA|ca}}