Разлика помеѓу преработките на „Варшава“

Додадени 22.739 бајти ,  пред 8 години
дополнување, обновување, викификација, илустрирање
с (Робот: Додава xmf:ვარშავა)
(дополнување, обновување, викификација, илустрирање)
|leader_party =
|leader_title =
|leader_name = [[Хана Гронкивицз Валтз]]
|area_total_km2 =
|population_total = 1 706 724
 
== Историја ==
 
=== Најважни настани ===
[[Слика:Warszawa-pano.jpg|мини|250п|Стариот дел од Варшава]]
 
Варшава низ историјата поминала низ разни драматични моменти. Градот дури неколку пати бил разрушуван од освојувачите. Најважни историски настани се:
* Преместувањето на престолнината во Варшава
* Востанието на [[Косчуш]]
* Немвриско и [[Јануарско востание]]
* [[Прва светска војна]] и добивање [[независност на Полска]]
* [[Втора светска војна]] и [[Варшавско востание]]
* Изградба по уништувањето од [[Втора светска војна]].
 
=== Познати жители ===
* [[Кшиштоф Камил Бачињски]] ([[1921]]. - [[1944]].), [[поет]]
* [[Еугенијуш Бодо]] ([[1899]]. - [[1943]].), [[глумец]] и [[пејач]]
* [[Збигњев Бжезињски]] ([[1928]].), советник на претседателот
* [[Фредерик Шопен]] ([[1810]]. - [[1849]].), [[композитор]] и [[пијанист]]
* [[Марија Кири]] -Склодовска ([[1867]]. - [[1934]].), [[хемичар]]
* [[Луцина Чвиерчакиевичова]] ([[1829]]. - [[1901]].), авторка на првата полска кулинарска книга
* [[Витолд Гомбрович]] ([[1904]]. - [[1969]].), [[писател]] и [[драматург]]
* [[Агњешка Холанд]] ([[1948]].), [[режисер]]
* [[Јацек Качмарски]] ([[1957]]. - [[2004]].), [[поет]] и [[пејач]]
* [[Лех Качињски]] ([[1949]]. - [[2010]].), [[претстедател]] на [[Полска]]
* [[Ричард Капусћински]] ([[1932]].), [[писател]] и [[новинар]]
* [[Кшиштоф Кјесловски]] ([[1941]]. -. [[1996]]), [[режисер]]
* [[Ричард Куклињски]] ([[1930]]. - [[2004]].), [[шпиун]] [[ЦИА]] за време на студената војна
* [[Витолд Лутославски]] ([[1913]]. - [[1994]].), [[композитор]]
* [[Адам Михник]] ([[1946]].), еден од организаторите на опозициската партија
* [[Владислав Римонт]] ([[1867]]. - [[1925]].), [[писател]]
* [[Вацлав Серпињски]] ([[1882]]. - [[1969]].), [[математичар]]
* [[Антони Слоњимски]] ([[1895]]. - [[1976]].), [[Писател]]
* [[Стефан Стажињски]] ([[1893]]. - 1943.), [[предстедател]] на [[Полска]]
* [[Владислав Шпилман]] ([[1911]]. - [[2000]].), [[композитор]], [[пијанист]] и [[автор]] на [[мемоари]]
* [[Стефан Вихецки]] ([[1896]] - [[1979]].), [[писател]] и [[новинар]]
* [[Станислав Игнаци Виткјевич]] ([[1885]]. - [[1939]].), писател, [[сликар]] и [[фотограф]]
 
=== Населението на Варшава низ историјата ===
[[Слика:dworzec_kolei_Warszawsko-Wiedeńskiej_kj.jpg|220п|десно|мини|железничка станица]]
Населението на Варшава во историјата изгледа вака:
[[1700]]: 30.000
[[1792]]: 120.000
[[1800]]: 63.000
[[1830]]: 139.000
[[1850]]: 163.000
[[1882]]: 383.000
[[1900]]: 686.000
[[1925]]: 1.003.000
[[1939]]: 1.300.000
[[1945]]: 422.000
[[1956]]: 1.000.000
[[1960]]: 1.139.200
[[1970]]: 1.315.600
[[1975]]: 1.436.100
[[1980]]: 1.596.100
[[1990]]: 1.611.800
[[2003]]: 1.689.600 ([[31 декември]])
=== Денешна Варшава ===
 
==== Самоуправа ====
Заедно со трансформација на системот на Варшава се враќа и варшавската самоуправа. По многуте јавни дискусии на [[18 мај]] [[1990]] [[година]], парламентот го усвојува законот за друштвено уредување на Варшава. На [[27 мај]] на [[демократски избори]], граѓаните на Варшава ги избраа своите претставници на седум општини. За претседател на градското собрание на градот Варшава е избран [[Станислав Вигановскиег]], кој ја извршувал оваа функција од [[27 јануари]] [[1990]]. Варшава по втор пат станува центар на расправата во парламентот кој на [[25 март]] [[1994]] [[година]] ја усвоил одредбата за поделба на градот на 11 независни општини. Во [[април]] [[1995]] [[година]] започнало со работа и Варшавското метро. Прв [[градоначалник]] на Варшава по новиот устав бил [[Лех Качињски]].
 
==== Претседател ====
Во рамките на Варшавскиот устав од [[27 октомври]] [[2002]] [[година]], [[претседател]] на Варшава се бира непосредно од страна на граѓаните, додека неговите заменици не доаѓаат на функција со изборите. Во овластувањата на претседателот спаѓаат и управување со имотот на градот како и надзор над собранието на Варшава. Сегашниот ([[ноември]] [[2007]] [[година]]) [[претседател]] [[Хана Гронкјевич Валц]], улогата претседател ја врши од [[5 декември]] [[2006]] [[година]].
 
==== Градско собрание ====
Во градското собрание на Варшава учествуваат 60 советници. Тие е бираат, на непосредни, пропорционални избори на секои четири години. Како и сите останати органи на самоуправата, градското собрание се дели на комисии.
 
Одлуките во собранието вообичаено се донесуваат со мнозинство гласови, а потоа се праѓаат кај градоначалникот на потврдување. Доколку градоначалникот стави [[вето]] на одлуката на собранието, тоа има рок од 30 дена да донесе нова одлука која треба да се усвои со двотретинско мнозинство. Секоја од 18-те општини на Варшава имаат посебно општинско собрание.
 
== Географија ==
 
=== Местоположба ===
Варшава се наоѓа на средниот дел од текот на [[Висла]] во средноамазонската низина. Нејзината средна надморска височина изнесува околу 100м. На теренот на градот се наоѓаат неколку возвишувања, повеќето вештачки создадени. Градот се наоѓа и на двата брега на [[Висла]]. Варшава е оддалечена околу 350км од [[Карпати]] и [[Балтичко море]].
 
=== Клима ===
Климата во Варшава е влажна континентална. Средната годишна [[температура]] осцилира околу 8°С (-3°С во [[јануари]] и 19°С во [[јули]]). Годишната количина на врнежи не преминува преку 680мм а највлажен [[месец]] во годината е [[јули]].
 
== Реони ==
[[Слика:Административна подела Варшаве.svg|мини|rihht|300п|Административна поделба на Варшава од [[2002]] [[година]]]]
 
Од [[август]] [[1994]] [[година]] Варшава била сојуз од 11 општини: [[Варшава-центар]], [[Варшава-Биалоленка]] (Warszawa-Białołęka), [[Варшава-Таргувек]] (Warszawa-Targówek), [[Варшава-Рембертув]] (Warszawa-Rembertów), [[Варшава-Вавер]] (Warszawa-Wawer), [[Варшава-Виланов]] (Warszawa-Wilanów), [[Варшава-Урсинув]] (Warszawa-Ursynów), [[Варшава-Влохи]] (Warszawa-Włochy), [[Варшава-Урсус]] (Warszawa-Ursus), [[Варшава-Бемово]] (Warszawa-Bemowo), [[Варшава-Биелани]] (Warszawa-Bielany).
== Архитектура ==
 
Со реформите спроведени на [[27 октомври]] [[2002]] [[година]]. Варшава претставува само една општина. Освен тоа, границите на Варшава се проширилетака што Варшава добила надлежност и над дотогашната посебна општина [[Весела]].
 
=== Административна поделба ===
 
Моментално варшава е поделена на 18 административни делови. Секој од нив има ограничена самоуправа.
 
Најважни приградски населби се:
*[[Прушкув]] (Pruszków) (53.000)
*[[Легионово]] (Legionowo) (50.600)
*[[Отвоцк]] (Otwock) (44.000)
*[[Воломин]] (Wołomin) (36.500)
*[[Нов Двор Мазовиецки]] (Nowy Dwór Mazowiecki) (27.518)
*[[Пиасечно]] (Piaseczno) (25.200)
*[[Грочиск Мазовиецки]] (Grodzisk Mazowiecki) (24.900)
*[[Пиастув]] (Piastów) (23.700)
*[[Марки]] (Marki) (19.000)
*[[Зомбки]] (Ząbki) (20.363)
*[[Рачимин]] (Radzymin) (18.398)
*[[Сулејувек]] (Sulejówek) (17.600)
*[[Зиелонка]] (Zielonka) (16.454)
*[[Кобилка]] (Kobyłka) (16.300)
*[[Миланувек]] (Milanówek) (15.000)
*Јузефув (Józefów) (14.800)
*[[Ломианки]] (Łomianki) (13.600)
*[[Брвинув]] (Brwinów) (11.500)
*[[Ожарув Мазовиецки]] (Ożarów Mazowiecki) (10.663)
 
== Демографија ==
На [[30 септември]] [[2003]] [[година]] во Варшава живееле 1.689.648 жители, од нив 908.814 жени и 780.834 мажи. Во посебните делови на градот, бројот на населението изнесувал:
 
[[Мокотув]] (Mokotów) - 231.552
== Економија ==
[[Јужен Праг]] (Praga Południe) - 187.845
[[Вола]] (Wola) - 146.328
[[Урсинув]] (Ursynów) - 137.716
[[Биелани]] (Bielany) - 137.270
[[Срудмиесче]] (Śródmieście) - 136.956
[[Таргувек]] (Targówek) - 123.232
[[Бемово]] (Bemowo) - 105.030
[[Охота]] (Ochota) - 93.192
[[Севернаен Праг]] (Praga Północ) - 74.304
[[Биалоленка]] (Białołęka) - 64.010
[[Вавер]] (Wawer) - 63.297
[[Жолибож]] (Żoliborz) - 50.934
[[Урсус]] (Ursus) - 44.312
[[Влохи]] (Włochy) - 39.405
[[Рембертув]] (Rembertów) - 21.751
[[Весола]] (Wesoła) - 18.482
[[Виланув]] (Wilanów) - 14.032
 
Најгуста населеност е во [[Срудмиесче]] (8772 ж/km²), а најмала во [[Виланув]] (355 ж/km²). Просечна [[густина на населеност]] за целиот [[град]] изнесува 3258 ж/km².
 
== Индустрија ==
По втората светска војна, комунистичките власти одлучиле од Варшава да направат важен центар на [[тешка индустрија]]. Во градот се отворени неколку десетици големи фабрики.
 
== Трговија ==
Варшава, а посебно варшавското [[Срудмесче]], спаѓа во најголемите [[бизнис центри во Средна Европа]]. Во [[2003]] [[година]] биле регистрирани 268.307 фирми, а странските инвеститори во градот вложиле над 650 милиони евра во истата [[година]]. Варшава произведува дури 4,1% од полскиот БДП.
 
== Образование ==
[[Слика:6 Warszawa 407.jpg|мини|лево|Нова универзитетска библиотека]]
 
Варшава е најголем универзитетски центар во [[Полска]]. Во неа се наоѓаат центри на 66 училишта. А во најголемите спаѓаат:
*Варшавски Универзитет (Uniwersytet Warszawski)
*Универзитет Кардинал Стефан Вишињскиег (Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego)
*Варшавска Политехника (Politechnika Warszawska)
*Војна Техничка Академија (Wojskowa Akademia Techniczna)
*Главна Трговинска Школа (Szkoła Główna Handlowa)
*Медицинска Академија (Akademia Medyczna)
 
Студентите и учениците на вишите школи претставуваат околу 29,2% од популацијата на Варшава. Нивниот број во [[2002]] [[година]] го надминал бројот од 500.000 стунедти.
 
[[Слика:6 Warszawa 264.jpg|мини|лево|Палатата Чаписки во која се наоѓа Академијата на убавите уметности на Варшава]]
 
== Култура ==
 
=== Музика ===
Во Варшава се наоѓа Народната Филхармонија. Градот станува концертна сала, па затоа многу големи музички манифестации и свечености се одвиваат во Конгресната сала.
 
=== Театар ===
[[Слика:Warszawa Teatr Wielki.jpg|мини|Големиот театар]]
 
Во Варшава постојат околу 30 големи театри. Меѓу нив се најважните Народниот театар (изграден во [[1765]] [[година]]) како и Големиот Театар (изграден во [[1778]] [[година]]). Карактеристичен е и театрот Варшава, кој е организато на експериментални представи.
 
Во текот на летото поголемиот дел од варшавските театри не работат.
 
=== Музеи и галерии ===
Во Варшава постојат многу музеи и галерии на уметноста, како државни така и приватни. Во поважните спаѓаат [[Захента]] (Zachęta), [[Центар на Современа Уметност]] (Centrum Sztuki Współczesnej) како и [[Музеј на Полската војска]] (Muzeum Wojska Polskiego).
 
Во најголемите зпаѓаат и [[Народниот Музеј]] (Muzeum Narodowe) и неговите филијали: [[Кралската замка]] и [[Виланова]] (Pałac w Wilanowie).
 
Од [[31 јули]] [[2004]] [[година]] отворен и [[Музеј на Варшавското Востание]] (Muzeum Powstania Warszawskiego)
 
== Транспорт ==
[[File:Warsaw Airport.jpg|right|230px|Аеродром Варшава - Терминал 1]]
 
По крајот на втората светска војна и штетата која настанала со неа, само неколку сообраќајници останале во употреба. Тоа предизвикало огромна гува во сообраќајот. Поради тоа многу години еден од приоритети бил развојот на сообраќајот.
 
=== Транзит ===
Варшава нема обиколница, а поголемиот дел од сообраќајот на релација ситок-запад се движи низ центарот на градот. Моментално во тек се работи на две обиколници. Првата од нив треба да го оддалечи сообраќајот 10 километри од центарот на градот, а другата треба да стане дел од автопатот А-2 (Берлин-Москва).
 
=== Аеродроми ===
Варшава има само еден [[меѓународен аеродром]] кој се наоѓа на некаде околу 10 километри од строгиот центар на градот. Низ кој аеродром годишно поминуваат над 9 милиони патници. Од овој [[аеродром]] дневно полетуваат 60 авиони. Ова е воедно и најголем аеродром во [[Полска]].
 
Постои уште еден активен [[аеродром]] во Варшава. Него го користи варшавскиот [[аеро-клуб]], како и многу власници на мали авиони и хеликоптери.
 
=== Градска комуникација ===
Системот на комуникација на градот Варшава се состои од повеќе автобуски и трамвајски линии, како и метроа.
 
'''Автобуси''': Варшава има околу 2.603 километри автобуски линии по кои кружат дури 1.659 автобуси.
 
[[Слика:Pesa Warszawa.jpg|мини|лево|Трамвај во Варшава]]
 
'''Трамваи''': Првата трамвајска линија во Варшава била отворена на [[11 декември]] [[1866]] [[година]]. Сите линии на трамвајот се електрифицирани. Моментално постојат 863 трамваи и околу 470км шини. Варшава има 29 постојани линии од кои една е ноќна.
 
'''Тролејбуси''': Последната варшавска тролејбуска линија (линија 51) е укината во [[1995]] [[година]].
 
'''Возови''': Првиот [[воз]] во Варшава поминал во [[1849]] [[година]]. Денес во Варшава се наоѓа една од најголемите железнички пруги во [[Полска]].
 
== Спорт ==
[[File:Stadion Narodowy w Warszawie 20120422.jpg|250px|Cтадион Народови]]
 
Во Варшава постојат два проволигашки клубови во полски фудбал, како и неколку помали спортски клубови. Најважни се [[Легија на Варшава]] и [[Полонија Варшава]].
== Наводи ==
 
На оваа листа се рпетставени најважните спортски клубови во Варшава како и дисциплините во кои се најдобри:
 
*[[Легија Варшава]] - [[фудбал]], [[кошарка]], [[мачување]], [[одбојка]]
*[[Полонија Варшава]] - [[фудбал]], [[кошарка]], [[шах]], [[атлетика]]
*[[Варшавианка]] - [[ракомет]], [[пливање]]
*[[Гвардиа Варшава]] - [[фудбал]], [[бокс]]
*[[АЗС АВФ Варшава]] - [[ракомет]]
*[[АЗС политехника Варшава]] - [[одбојка]]
*[[МКС МДК Варшава]] - [[одбојка]], [[шах]]
*[[МОС Вола Варшава]] - [[одбојка]]
 
Во Варшава постои и [[хиподром]], неколку лизгалишта, неколку десетици базени, тениски терени како и доста мали и големи спортски сали.
 
== Институции ==
Во Варшава како престолнина на [[Полска]] и најголем [[град]], сместени се главните центри на министерствата како и центри на регионалните републички институции. Меѓу нив најпознати се:
 
* Врховниот суд (Sąd Najwyższy)
* Националниот административен суд (Naczelny Sąd Administracyjny)
* Народна банка на Полска (Narodowy Bank Polski)
* Штампарија за хратија од вредност (Giełda Papierów Wartościowych)
* Телевизија Полска (Telewizja Polska)
* Радио Полска (Polskie Radio)
* Во Варшава се сместени амбасади и конзулати на другите држави.
 
== Занимливости ==
 
* Најдолга улица на Варшава е улицата [[Пулавска]] (Puławska) - 10 km.
* Најдолга куќа е куќата во [[Киевската улица]] (Kijowskiej) - (508 m)
* Највисоката градба е замокот на културата и науките (Pałac Kultury i Nauki) (234 m).
 
== Галерија ==
<center><gallery>
Слика: Поглед на Варшаву зел1.jpg|Поглед на Варшава преку Висла
Слика:Руска православна црква у Варшави зел1.jpg|Руска православна црква во Варшава
Слика:Warsawa z mostu swietokrzysk1.jpg|Варшава од мостот
</gallery></center>
 
== Извори ==
* [http://um.warszawa.pl/v_syrenka/index.php Miasto Stołeczne - Официјален веб-сајт на Варшава]
 
== Надворешни врски ==
* [http://um.warszawa.pl/v_syrenka/index.php Miasto Stołeczne - Официјален веб-сајт на Варшава]
{{Полска-никулец}}
* [http://discoverserbia.org/sr/poljska/varsava Видео и фото галерија на Варшава - Травел Магазин]
* [http://www.starawarszawa.pl Stara Warszawa - Варшава од 1883-1939]
 
 
{{Главни градови во Европа}}
1.634

уредувања