Отвори го главното мени

Промени

 
Востановувањето на (старо)словенскиот јазик во пишана форма е директно поврзан со дејноста на византиските мисионери, светите браќа [[Константин Филозоф]] и [[Методиј Солунски|Методиј]] (наречени и [[Апостоли на Словените]]) и покрстувањето на Словените. Родум од [[Солун]], тие имале допир со Словените, ги познавале нивниот јазик и култура и имале голема улога во политичките игри на [[Византија]] кон Словените, секако клучна во нивната [[христијанизација]].
Како што е речено погоре, старословенскиот јазик е всушност говорот (дијалектот) на Словените од околината на [[Солун]], кој е избран за прв книжевен словенски јазик од проста причина што Светите Браќа многу добро владееле со него (како што се вели во [[Панонски Легенди|Панонските Легенди]]: „...въı бо {{УникодScript|ѥ}}стаCyrs|въı боѥста с{{Уникод|є}}л{{Уникод|ѹ}}н{{Уникод|ѧ}}нинасєлѹнѧнина, да с{{Уникод|є}}л{{Уникод|ѹ}}н{{Уникод|ѧ}}н{{Уникод|є}}сєѹнѧнє вьси чисто слов{{Уникод|ѣ}}ньскъıсловѣньскъı бес{{Уникод|ѣ}}д{{Уникод|ѹ}}ютъбесѣдѹютъ...}}“ (='''...зашто вие сте Солунјани, а сите Солунјани беседаат чисто словенски...'''“). Припаѓа на [[Индоевропски јазици|индоевропската фамилија на јазици]], поточно во потфамилијата на [[сатемски јазици]].
Ова се најзначајните особини на старословенскиот јазик, според рускиот славист Николај Дурново:
 
* замена на прасловенските согласнички групи *tj и *dj со -шт- и -жд- соодветно:
: *světja > св{{УникодScript|ѣCyrs|свѣшта}}шта (=свеќа), *medja > м{{УникодScript|Cyrs|ємєжда}}жда (=меѓа);
 
* Почетно ''а'' без прејотација:
: {{Script|Cyrs|азъ}} (=јас), аби{{УникодScript|єCyrs|абиє}} (=веднаш), агн{{УникодScript|Cyrs|ѧагнѧ}} (=јагне);
 
* Доследно разликување на ултракратките вокали, т.н. ''ерови'' (''ъ'' и ''ь'') во нивниот најстар [[изговор]] и во нивниот развој:
:{{Script|Cyrs|ъ}} > {{Script|Cyrs|o}} и {{Script|Cyrs|ь}} > {{УникодScript|Cyrs|є}};
 
* ''о'' и ''{{Уникод|є}}'' со „носов призвук“, т.е. носни вокали о<sup>n</sup> и e<sup>n</sup> (наречени ''[[назал]]и'', во старата кирилица графемите се наречени голем и мал јус):
 
* Неразликување на гласовната вредност на јатот ({{Уникод|ѣ}}) и прејотираното '''а''':
: {{УникодScript|Cyrs|ѣ}} = {{Script|Cyrs|ıa}} (=ја);
 
* Отсутство на етимолошка разлика на '''{{Уникод|є}}''' и {{Уникод|ѥ}}, т.е.
: {{УникодScript|Cyrs|є}} = {{УникодScript|Cyrs|ѥ}} (=је);
 
* Сведување на прасловенските согласнички групи *tl и *dl кон -л-:
: *metlŭ > м{{УникодScript|єCyrs|мєлъ}}лъ, *radlo > {{Script|Cyrs|рало}}, *krydlo > {{Script|Cyrs|кръıло}};
 
* Придавски форми без скусување:
: {{Script|Cyrs|добраѥго}} („добрајего“ наместо „добрааго“ или „добраго“)
: '''добра'''{{Уникод|ѥ}}'''го''' (читај: добрајего) наместо '''добрааго''' или '''добраго'''
 
Ова се основните особини на јазикот, кои го разликуваат од останатите словенски говори, меѓутоа тој носел одредени особини кои пак го разликувале од останатите, несловенски, јазици меѓу кои се: задолжителната употреба на двоината како граматички број, сите слогови се отворени, т.е. завршуваат на самогласка, постоење на вокални ''р'' и ''л'' (ŗ и ļ ), [[палатализација]] на заднонепчените согласки ''к'', ''г'' и ''х'', изедначување на генитивот и аблативот во корист на првиот, [[метатеза]] (промена на местата) во прасловенските групи: *or, *ol, *er и *el помеѓу согласки или во почетокот на зборот пред согласка, чувањето на супинот како посебна глаголска форма итн.