Отвори го главното мени

Промени

[[Податотека:Илија Гарашанин.jpg|мини|Илија Гарашанин]]
 
Основите на српската пропаганда се наоѓаат во ''[[Начертание]]то'' на [[Илија Гарашанин]] од 1844 година. Но српската пропаганда до 1868 година била далеку од тоа да созадава [[Срби]] во Македонија.
Основите на српската пропаганда се наоѓаат во ''[[Начертание]]то'' на [[Илија Гарашанин]] од 1844 година. Но српската пропаганда до 1868 година била далеку од тоа да созадава [[Срби]] во Македонија. Во 1868 година , по иницијатива на министерскиот совет во Србија се формираа ''Просветителен одбор'' кој имал за цел да отвара српски училишта во Македонија и започнуваа процесот на србизација на Македонците. Меѓутоа во текот на [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турската војна]], српските училишта во Македонија биле затворени со исклучок на она во Штип. Српската пропагнада во Македонија се засилила по обединувањето на кнежеството [[Бугарија]] и [[Источна Румелија]], кога српските владеачки кругови повикале да се преземат енергични мерки против бугарската пропаганда која ги загрозувала српските интереси во Македонија. Српската пропаганда сакала да дејствува преку [[Цариградската Патријаршија]] во Македонија и да добие остапки од Високата порта, односно печатење на српски книги на финансиска сметка на империјата.
 
Во 1868 година , по иницијатива на министерскиот совет во Србија се формираа ''Просветителен одбор'' кој имал за цел да отвара српски училишта во Македонија и започнуваа процесот на србизација на Македонците.
Српската пропагнада во Македонија била раководена од српските конзули. Имено во 1886 година, Стојан Новаковиќ кој бил српски дипломатски прествник во [[Цариград]], потпишал конзуларна конвенција со Високата порта, по што Србите отвориле конзули најпрво 1887 година во [[Солун]] и [[Скопје]], 1889 година во [[Битола]], а 1897 година во [[Сер]]. Српската држава давала големи финансиски средстава за пропагнадата, а таквата дејност, да се создаваат Срби по пат на пари, била подржувана од самите српски конзули. Српските конзули во Македонија истакнале дека кај населението во Македонија е слабо развиена националната свест и затоа тие кон пропагндите преминуваат од материјална корист, и затоа ''тие можат да бидаат добри Срби и Грци, а не само добри Бугари''. 1890 година српската влада донела одлука за територијално рзаграничување на надлежностите на конзулите, така што секој српски конзул се грижел за пропагандата во вилаетот во кој бил поставен. Српската пропаганда првенствено дејствувала во Скопскиот и Битолскиот вилает, а во Солунскиот вилает дејствувале повеќе од тактички цели отколку од стратешки. Целта на српската пропаганда во солунскиот вилает била да се изврши притисок врз [[Софија]] и [[Атина]] за започнување на преговори за поделба на [[Македонија]] на свери на влијанија, кои би можеле да бидат идните териториални разграничувања.
 
Меѓутоа во текот на [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турската војна]], српските училишта во Македонија биле затворени со исклучок на она во Штип.
 
Српската пропагнада во Македонија се засилила по обединувањето на кнежеството [[Бугарија]] и [[Источна Румелија]], кога српските владеачки кругови повикале да се преземат енергични мерки против бугарската пропаганда која ги загрозувала српските интереси во Македонија.
 
Српската пропаганда сакала да дејствува преку [[Цариградската Патријаршија]] во Македонија и да добие остапки од Високата порта, односно печатење на српски книги на финансиска сметка на империјата.
 
Српската пропагнада во Македонија била раководена од српските конзули. Имено во 1886 година, Стојан Новаковиќ кој бил српски дипломатски прествник во [[Цариград]], потпишал конзуларна конвенција со Високата порта, по што Србите отвориле конзули најпрво 1887 година во [[Солун]] и [[Скопје]], 1889 година во [[Битола]], а 1897 година во [[Сер]].
 
Српската држава давала големи финансиски средстава за пропагнадата, а таквата дејност, да се создаваат Срби по пат на пари, била подржувана од самите српски конзули.
 
Српските конзули во Македонија истакнале дека кај населението во Македонија е слабо развиена националната свест и затоа тие кон пропагндите преминуваат од материјална корист, и затоа ''тие можат да бидаат добри Срби и Грци, а не само добри Бугари''.
 
1890 година српската влада донела одлука за територијално рзаграничување на надлежностите на конзулите, така што секој српски конзул се грижел за пропагандата во вилаетот во кој бил поставен.
 
Српската пропаганда првенствено дејствувала во Скопскиот и Битолскиот вилает, а во Солунскиот вилает дејствувале повеќе од тактички цели отколку од стратешки.
 
Целта на српската пропаганда во солунскиот вилает била да се изврши притисок врз [[Софија]] и [[Атина]] за започнување на преговори за поделба на [[Македонија]] на свери на влијанија, кои би можеле да бидат идните териториални разграничувања.
 
=== Македонизмот на српската пропаганда ===
 
Во 60-те години, Гарашанин во тајна политичка мисија во [[Македонија]] го испратил [[Стефан Верковиќ]]. Според Верковиќ, неговата мисија била по решавањето на [[Источно прашање|Источното прашање]], македонските словени да бидат признати за [[Словени]], а не за [[Грци]]. Со цел да се ослабат позиците на бугарската пропаганда во Македонија, во првиот период од своето делување српската пропаганда има отворен македонистички настап, отворено се подржуваат македонските асоцијации и друштва со цел на тој начин да се ослабне бугарската пропаганда. Македонизмот на српската пропаганда се гледа во подршката на разни македонски асоцијации како што е [[Таен македонски комитет|Тајниот македонски комитет]] или [[Друштво Србо-Македонци|Друштвото Србо-Македонци]]. Секако целата на српската пропаганда не е да се заштити македонскиот национален индивидуалитет, туку тоа е правено од дневно политички интерси со што се внесувал дополнителен антагонизам во Македонија. Од друга страна треба да се истакне дека и покрај тоа што меѓу овие македонски асоцијации и дејци делувала српската пропаганда сепаак тие манифестирале силна македонска национална свест <ref name="VG" />.
 
Со цел да се ослабат позиците на бугарската пропаганда во Македонија, во првиот период од своето делување српската пропаганда има отворен македонистички настап, отворено се подржуваат македонските асоцијации и друштва со цел на тој начин да се ослабне бугарската пропаганда.
 
Македонизмот на српската пропаганда се гледа во подршката на разни македонски асоцијации како што е [[Таен македонски комитет|Тајниот македонски комитет]] или [[Друштво Србо-Македонци|Друштвото Србо-Македонци]]. Секако целата на српската пропаганда не е да се заштити македонскиот национален индивидуалитет, туку тоа е правено од дневно политички интерси со што се внесувал дополнителен антагонизам во Македонија. Од друга страна треба да се истакне дека и покрај тоа што меѓу овие македонски асоцијации и дејци делувала српската пропаганда сепаак тие манифестирале силна македонска национална свест <ref name="VG" />.
 
=== Српската просветна пропаганда ===
[[Податотека:STOJAN-NOVAKOVIC-1842-1915-.jpg|десно|мини|Стојан Новаковиќ]]
 
Во Солунскиот вилает српската пропаганда била насочена првенствено во [[Солун]], и затоа С. Новаковиќ, кој бил дипломатски преставник на Србија во [[Цариград]], во 1886 година ја посетил [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската егзархиска гиманзија Св. Кирил и Методиј]] и дошол до став дека интерес на Србија е да се парализира работата на оваа институција. Кога во учебната 1887/88 година ќе дојде до училишен бунт и ќе бидаат исклучени 38 ученика, меѓу нив ќе делува Петар Карастојановиќ српскиот конзул во Солун, и ќе успее да убеди 33 исклучени ученици за заминат во Белград каде требале да го продолжаат своето образование. Во [[1892]] година во [[Солун]] било отворено првото основно српско училиште со што се создале услови за пробив на српската пропаганда во Солунскиот вилает <ref><small>''К. Џамбазовски, Културно - општествени врски на Македонците со Србија во текот на 19 век, Скопје, 1960.''</small></ref>. Српската пропаганда во Солунскиот вилает била многу слаба и нејзиното влијани одвај се чуствувало во [[Гевгелија|Гевгелиско]], [[Воден|Воденско]], [[Дојран|Дојранско]], [[Кукуш|Кукушко]], [[Тиквеш|Тиквешко]] и [[Ениџе Вардар|Ениџевардарско]].
 
Кога во учебната 1887/88 година ќе дојде до училишен бунт и ќе бидаат исклучени 38 ученика, меѓу нив ќе делува Петар Карастојановиќ српскиот конзул во Солун, и ќе успее да убеди 33 исклучени ученици за заминат во Белград каде требале да го продолжаат своето образование.
 
Во [[1892]] година во [[Солун]] било отворено првото основно српско училиште со што се создале услови за пробив на српската пропаганда во Солунскиот вилает <ref><small>''К. Џамбазовски, Културно - општествени врски на Македонците со Србија во текот на 19 век, Скопје, 1960.''</small></ref>.
 
Српската пропаганда во Солунскиот вилает била многу слаба и нејзиното влијани одвај се чуствувало во [[Гевгелија|Гевгелиско]], [[Воден|Воденско]], [[Дојран|Дојранско]], [[Кукуш|Кукушко]], [[Тиквеш|Тиквешко]] и [[Ениџе Вардар|Ениџевардарско]].
 
Српската пропаганда особено се насочила на [[Велес]] и Велешката каза поради стратегиската положба на овој реон. Оттука пропагандата можела да дејствува во Северна, Југозападна и Јужна Македонија и затоа во [[Велес]] во учебната 1894/95 година било отворено српско училиште.
 
Поради недостаток на вистинско српско населние, Македонците кои оделе на печалба во [[Србија]] биле уценети да ги запишаат своите деца во ова училиште или во спротивно српските власти немало да им дозволаат да влезаат во [[Србија]].
 
Дополнително на тоа српските пропагандисти во ова училиште донеле сиромашни [[албанци|албанчиња]] од Поречието, Србија и од други краеви. Со ова делување во Азот, српската пропаганда го зголемила антагонизмот во [[Македонија]] кој и онака постоел, дошло до поделба на населнието на србомани и бугараши, се свртеле татко против син, брат против брат.
 
Треба да се истакне дека на овој српски пробив се обидел да се спротистави [[Петар Поп Арсов]], но неговиот авторитет се обидела да го искористи Егзархијата за своите интерси и затоа Арсов го напуштил Азот.
 
Во [[1897]] година [[Србија]] добила право да отвори училишта на целата територија на Македонија и се започнал обидот на српската пропаганда за пробив во Солунскиот санџак.
 
Во почетокот на [[1898]] година српската пропаганда отворила српско училиште во [[Кукуш]]. Подготовките ги водел црногорецот Јован Јовановиќ кој исто така бил замешан во убиството на Христо Ганов.
 
Тој успеал да издејствува преку рушвет кај Кајмаканот отварање на српското училиште. Но набргу училштето било нападнато од кукушаните, тие ги искршиле вратите и прозорците на училиштето, го претепале учителот и му се заканиле на сопственикот на куќата, која ја изнајмил за училиште, дека ако уште еднаш ја изнајми за српско училиште ќе ја запалат.
 
Но Јовановиќ добил засилување од двајца црногорци, а Јовановиќ носел два пиштола и истакнал дека не се плаши од никого и дека [[Кукуш]] е српски град.
 
Меѓутоа по неколку дена дошла истражна комисија од [[Солун]], а Кајмакамот останал без својата служба. Сопственикот на куќата која ја изнајмувал за српско училиште бил принуден да се откаже од изнајмувањето, а Јован Јовановиќ морал да го пресели српското училиште во турскиот дел од градот со што бил изолиран од [[Македонците]].
Српската пропаганда особено се насочила на [[Велес]] и Велешката каза поради стратегиската положба на овој реон. Оттука пропагандата можела да дејствува во Северна, Југозападна и Јужна Македонија и затоа во [[Велес]] во учебната 1894/95 година било отворено српско училиште. Поради недостаток на вистинско српско населние, Македонците кои оделе на печалба во [[Србија]] биле уценети да ги запишаат своите деца во ова училиште или во спротивно српските власти немало да им дозволаат да влезаат во [[Србија]]. Дополнително на тоа српските пропагандисти во ова училиште донеле сиромашни [[албанци|албанчиња]] од Поречието, Србија и од други краеви. Со ова делување во Азот, српската пропаганда го зголемила антагонизмот во [[Македонија]] кој и онака постоел, дошло до поделба на населнието на србомани и бугараши, се свртеле татко против син, брат против брат. Треба да се истакне дека на овој српски пробив се обидел да се спротистави [[Петар Поп Арсов]], но неговиот авторитет се обидела да го искористи Егзархијата за своите интерси и затоа Арсов го напуштил Азот.
 
Во [[1897]] година [[Србија]] добила право да отвори училишта на целата територија на Македонија и се започнал обидот на српската пропаганда за пробив во Солунскиот санџак. Во почетокот на [[1898]] година српската пропаганда отворила српско училиште во [[Кукуш]]. Подготовките ги водел црногорецот Јован Јовановиќ кој исто така бил замешан во убиството на Христо Ганов. Тој успеал да издејствува преку рушвет кај Кајмаканот отварање на српското училиште. Но набргу училштето било нападнато од кукушаните, тие ги искршиле вратите и прозорците на училиштето, го претепале учителот и му се заканиле на сопственикот на куќата, која ја изнајмил за училиште, дека ако уште еднаш ја изнајми за српско училиште ќе ја запалат. Но Јовановиќ добил засилување од двајца црногорци, а Јовановиќ носел два пиштола и истакнал дека не се плаши од никого и дека [[Кукуш]] е српски град. Меѓутоа по неколку дена дошла истражна комисија од [[Солун]], а Кајмакамот останал без својата служба. Сопственикот на куќата која ја изнајмувал за српско училиште бил принуден да се откаже од изнајмувањето, а Јован Јовановиќ морал да го пресели српското училиште во турскиот дел од градот со што бил изолиран од [[Македонците]]. Кон крјот на 19 век српската пропаганда во Солун имала 2 класни и 2 основни училишта, но успехот бил привиден бидејќи во 1903 година во Солун имало околу 15 србомански куќи. И покрај сите обиди српската пропаганда не успеала да го засили своето влијание во Јужна Македонија, а тоа се потврдува од извештајот на рускиот конзул од [[Солун]] Николај Гирс во кој тој истакнува:
 
{{Цитатник|''Србите требало да се задоволаат со своите училишта во Солун и да не трчаат со отварање нови училишта по Солунскиот вилает бидејќи предизвикуваат непријателство меѓу словенското население... (за б.н) српските училишта се трошаат многу пари , зашто нивното отварање и постоење без откуп невозможно, овие трошоци едвај се оправдуваат... нема сомнение дека без постојната матаријална подршка, оние што почнаа себеси, да се нарекуваат Срби одново ќе бидаат Бугари, какви што се станати веќе пред многу години, благодарение на усилената бугарска пропаганда сред македонските Словени'' <ref><small>''Симон Дракул, Македонија меѓу автономијата и дележот..., т.1, 247.''</small></ref>}}