Грузиска азбука: Разлика помеѓу преработките

Додадени 5.613 бајти ,  пред 11 година
нема опис на уредувањето
[проверена преработка][проверена преработка]
с (Брзо додавање категорија Грузиски јазик (со користење на HotCat))
Нема опис на уредувањето
{{Infobox Writing system
{{Без извори|датум=ноември 2009}}
|type=азбука
{{Infobox WS
|type=Азбука
|name=Грузиска азбука
|languages=[[грузиски јазик|грузиски]] и останати [[картвелски јазици]]
|languages=[[Јужни кавкаски јазици|јужни кавкаски]]
|time=о. 430 до- денес
|iso15924=Geor
|unicode=[http://www.unicode.org/charts/PDF/U10A0.pdf U+10A0–U+10FC],<br />[http://www.unicode.org/charts/PDF/U2D00.pdf U+2D00–U+2D25]
|sample=Georgian Alphabet Sample.svg
|imagesize=250px
}}
{{Историја на азбукатаписмото}}
'''Грузиската азбука''' (ქართული დამწერლობა) е писмо што се користи за пишување на [[Грузиски јазик|грузискиот]] јазик и други кавкаски јазици, како што се [[картвелијански јазик|картвелијански]], [[мингрелијански јазик|мингрелијански]], [[Сван јазик|сван]] и [[Лаз јазик|лаз]] јазикот. Модерната азбука има 33 букви.
 
'''Грузиската азбука''' ({{lang-ka|ქართული დამწერლობა}}, {{IPA-ka|kʰɑrtʰuli dɑmtsʼɛrlɔbɑ|}}, буквално „грузиско писмо“) е писмото на кое се пишува грузискиот јазик и останатите картвелски јазици.<ref>{{Citation|url=http://www.omniglot.com/writing/georgian2.htm |title=Georgian alphabet (Mkhedruli) |publisher=Omniglot.com |date= |accessdate=2009-04-22}}</ref> Грузиската азбука е фонетска, како македонската, и има 33 букви.
 
Зборот „азбука“ на грузиски е {{lang-ka|ანბანი}} [anbani] и потекнува од првите две букви од називите за сите три верзии на грузиското писмо. Трите азбуки изгледаат многу различно една од друга, но го имаат истиот распоред на буквите и истите имиња. Карактеристично за азбуката е што не разликува голема од мала буква.
{| class="wikitable"
 
!Букви!! Unicode !! Име!! Национална [[транскрипција (лингвистика)|транскрипција]] !! ISO 9984 !! Романизација !! МФА
== ''Асомтаврули'' (4 – 5 век)==
 
{|border="1" class="wikitable" style="line-height:1.2;width:30em;"
|- style="text-align:center;"
!colspan="14"| ''Asomtavruli'' letters
|- style="text-align:center; font-size:120%;"
| {{unicode|Ⴀ}} || {{unicode|Ⴁ}} || {{unicode|Ⴂ}} || {{unicode|Ⴃ}} || {{unicode|Ⴄ}} || {{unicode|Ⴅ}} || {{unicode|Ⴆ}}
|bgcolor="#DDDDFF"| {{unicode|Ⴡ}}
| {{unicode|Ⴇ}} || {{unicode|Ⴈ}} || {{unicode|Ⴉ}} || {{unicode|Ⴊ}} || {{unicode|Ⴋ}} || {{unicode|Ⴌ}}
|- style="text-align:center; font-size:120%;"
|bgcolor="#DDDDFF"| {{unicode|Ⴢ}}
| {{unicode|Ⴍ}} || {{unicode|Ⴎ}} || {{unicode|Ⴏ}} || {{unicode|Ⴐ}} || {{unicode|Ⴑ}} || {{unicode|Ⴒ}}
|bgcolor="#DDDDFF"| {{unicode|Ⴣ}}
| {{unicode|ႭჃ}}, {{unicode|Ⴓ}} || {{unicode|Ⴔ}} || {{unicode|Ⴕ}} || {{unicode|Ⴖ}} || {{unicode|Ⴗ}} || {{unicode|Ⴘ}}
|- style="text-align:center; font-size:120%;"
| {{unicode|Ⴙ}} || {{unicode|Ⴚ}} || {{unicode|Ⴛ}} || {{unicode|Ⴜ}} || {{unicode|Ⴝ}} || {{unicode|Ⴞ}}
|bgcolor="#DDDDFF"| {{unicode|Ⴤ}}
| {{unicode|Ⴟ}} || {{unicode|Ⴠ}}
|bgcolor="#DDDDFF"| {{unicode|Ⴥ}}
|colspan="4"| &nbsp;
|- style="font-size:120%"
|bgcolor="#EEEEEE" colspan="14"| <small>Ќе забележите дека некои модерни грузиски фонтови не ги прикажуваат точните форми на некои асомтаврилиски букви, но користат поголеми форми од мкедрулиската варијанта.</small>
|}
 
== ''Нускури'' (9 век)==
 
{|border="1" class="wikitable" style="line-height:1.2;width:30em;"
|-
!colspan="14"| ''Nuskhuri'' letters
|style="font-size:170%"| ა || U+10D0 || an || A a || A a || А а || {{IPA|/ɑ/}}
|- style="text-align:center; line-height:1.2;"
| ⴀ || ⴁ || ⴂ || ⴃ || ⴄ || ⴅ || ⴆ
|bgcolor="#DDDDFF"| {{unicode|ⴡ}}
| ⴇ || ⴈ || ⴉ || ⴊ || ⴋ || ⴌ
|- style="text-align:center; line-height:1.2;"
|bgcolor="#DDDDFF"| {{unicode|ⴢ}}
| ⴍ || ⴎ || ⴏ || ⴐ || ⴑ || ⴒ
|bgcolor="#DDDDFF"| {{unicode|ⴣ}}
| ⴍⴣ, ⴓ || ⴔ || ⴕ || ⴖ || ⴗ || ⴘ
|- style="text-align:center; line-height:1.2;"
| ⴙ || ⴚ || ⴛ || ⴜ || ⴝ || ⴞ
|bgcolor="#DDDDFF"| {{unicode|ⴤ}}
| ⴟ || ⴠ
|bgcolor="#DDDDFF"| {{unicode|ⴥ}}
|colspan="4"|
|}
 
== ''Мкедрули'' (11 век) ==
{|border="1" class="wikitable" style="line-height:1.2;width:30em;"
|-
!colspan="14"| ''Mkhedruli'' letters
|style="font-size:170%"| ბ || U+10D1 || ban || B b || B b || B b || {{IPA|/b/}}
|- style="text-align:center; line-height:1.2;"
| ა || ბ || გ || დ || ე || ვ || ზ
|bgcolor="#DDDDFF"| {{unicode|ჱ}}
| თ || ი || კ || ლ || მ || ნ
|- style="text-align:center; line-height:1.2;"
|bgcolor="#DDDDFF"| {{unicode|ჲ}}
| ო || პ || ჟ || რ || ს || ტ
|bgcolor="#DDDDFF"| {{unicode|ჳ}}
| უ || ფ || ქ || ღ || ყ || შ
|- style="text-align:center; line-height:1.2;"
| ჩ || ც || ძ || წ || ჭ || ხ
|bgcolor="#DDDDFF"| {{unicode|ჴ}}
| ჯ || ჰ
|bgcolor="#DDDDFF"| {{unicode|ჵ}}
|bgcolor="#DDDDEE"| {{unicode|ჶ}}
|bgcolor="#DDDDEE"| {{unicode|ჷ}}
|bgcolor="#DDDDEE"| {{unicode|ჸ}}
|| &nbsp;
|}
 
== Транскрипција ==
{| class="wikitable" border="1"
|-
!букви!! [[уникод]]!! Name !! [[Гризиски национален систем за романизација|национална]]!! [[ISO 9984]]!! [[BGN/PCGN романизација|BGN]]!! [[ласки јазик|ласки]]!! [[МФА]]
|style="font-size:170%"| გ || U+10D2 || gan || G g ||G g || G g || {{IPA|/ɡ/}}
|-
|style="font-size:170%"| || U+10D310D0 || donan || DA da || DA da || DA da || A a ||{{IPA|/dɑ/}}
|-
|style="font-size:170%"| || U+10D410D1 || enban || EB eb || EB eb || EB eb || B b ||{{IPA|/ɛb/}}
|-
|style="font-size:170%"| || U+10D510D2 || vingan || VG vg ||G V vg || VG vg || G g ||{{IPA|/vɡ/}}
|-
|style="font-size:170%"| || U+10D610D3 || zendon || ZD zd || ZD zd || ZD zd || D d ||{{IPA|/zd/}}
|-
|style="font-size:170%"| || U+10D710D4 || t'anen || TE te || T'E t'e || T'E t'e || E e ||{{IPA|/ɛ/}}
|-
|style="font-size:170%"| || U+10D810D5 || invin || IV iv || IV iv || IV iv || V v ||{{IPA|/iv/}}
|-
|style="font-size:170%"| || U+10D910D6 || kanzen || K'Z k'z || KZ kz || KZ kz || Z z ||{{IPA|/z/}}
|-
|style="font-size:170%"| || U+10DA10D7 || lastan || LT lt || LT' lt' || LT' lt' || T t ||{{IPA|/l/}}
|-
|style="font-size:170%"| || U+10DB10D8 || manin || MI mi || MI mi || MI mi || I i ||{{IPA|/mi/}}
|-
|style="font-size:170%"| || U+10DC10D9 || nark'an || NK' nk' || NK nk || NK nk || K' k' ||{{IPA|/n/}}
|-
|style="font-size:170%"| || U+10DD10DA || onlas || OL ol || OL ol || OL ol || L l ||{{IPA|/ɔl/}}
|-
|style="font-size:170%"| || U+10DE10DB || parman || P'M p'm || PM pm || PM pm || M m ||{{IPA|/m/}}
|-
|style="font-size:170%"| || U+10DF10DC || žannar || ZhN zhn || ŽN žn || ZhN zhn || N n ||{{IPA|/ʒn/}}
|-
|style="font-size:170%"| || U+10E010DD || raeon || RO ro || RO ro || RO ro || O o ||{{IPA|/rɔ/}}
|-
|style="font-size:170%"| || U+10E110DE || sanp'ar || SP' sp' || SP sp || SP sp || P' p' ||{{IPA|/s/}}
|-
|style="font-size:170%"| || U+10E210DF || taržan || T'Zh t'zh || T'Ž t'ž || TZh tzh || J j ||{{IPA|/ʒ/}}
|-
|style="font-size:170%"| || U+10E310E0 || unrae || UR ur || UR ur || UR ur || R r ||{{IPA|/ur/}}
|-
|style="font-size:170%"| || U+10E410E1 || p'arsan || PS ps || P'S p's || P'S p's || S s ||{{IPA|/s/}}
|-
|style="font-size:170%"| || U+10E510E2 || kant'ar || KT' kt' || K'T k't || KT t || T' kt' || {{IPA|//}}
|-
|style="font-size:170%"| || U+10E610E3 || {{Unicodeun ||ḡan }}U u || GhU ghu || {{Unicode|ḠU ḡ}}u || GhU ghu || {{IPA|/ɣu/}}
|-
|style="font-size:170%"| || U+10E710E4 || qarpar || QP p || P' qp' || QP' qp' || QP qp || {{IPA|//}}
|-
|style="font-size:170%"| || U+10E810E5 || šinkan || ShK shk || ŠK' šk' || ShK' shk' || K k ||{{IPA|/ʃ/}}
|-
|style="font-size:170%"| || U+10E910E6 || č'in{{Unicode|ḡan }} || ChGh chgh || Č'{{Unicode|Ḡ č'ḡ}} || Ch'Gh ch'gh || Ğ ğ ||{{IPA|/ɣ/}}
|-
|style="font-size:170%"| || U+10EA10E7 || cq'anar || TsQ' tsq' || C'Q c'q || Ts'Q ts'q || Q q ||{{IPA|/ts/}}
|-
|style="font-size:170%"| || U+10EB10E8 || jilšin || DzSh dzsh || JŠ jš || DzSh dzsh || Ş ş ||{{IPA|/dzʃ/}}
|-
|style="font-size:170%"| || U+10EC10E9 || cilčin || TsCh ch || Č' tsč' || CCh' cch' || TsÇ tsç || {{IPA|/tsʼ/}}<ref name="Aronson">{{Harvcoltxt|Aronson|1990}} depicts the two affricates as aspirated, though other scholars, like {{Harvcoltxt|Shosted|Chikovani|2006}} describe them as voiceless.</ref>
|-
|style="font-size:170%"| || U+10ED10EA || čarcan || ChTs ts || C' chc' || ČTs' čts' || ChTs chts || {{IPA|/tʃʼts/}}<ref name="Aronson"/>
|-
|style="font-size:170%"| || U+10EE10EB || xanjil || KhDz khdz || XJ xj || KhDz khdz || Ž ž ||{{IPA|/xdz/}}
|-
|style="font-size:170%"| || U+10EF10EC || ǰanc'il || JTs' jts' || C ǰc || JTs jts || Ts' ts' ||{{IPA|/tsʼ/}}
|-
|style="font-size:170%"| || U+10F010ED || haeč'ar || HCh' hch' || HČ hč || Ch H hch || Ç' ç' ||{{IPA|/htʃʼ/}}
|-
|style="font-size:170%"| ხ || U+10EE || xan || Kh kh || X x || Kh kh || X x ||{{IPA|/x/}}
|-
|style="font-size:170%"| ჯ || U+10EF || ǰan || J j || J̌ ǰ || J j || C c ||{{IPA|/dʒ/}}
|-
|style="font-size:170%"| ჰ || U+10F0 || hae || H h || H h || H h || H h ||{{IPA|/h/}}
|}
 
== Поврзано ==
* [[Грузиски јазик]]
* [[Системи на пишување]]
 
== Наводи ==
{{наводи}}
 
== Користена литература ==
* {{Citation
|last=Aronson
|first=Howard I.
|year=1990
|title=Georgian: a reading grammar
|edition=second
|publisher=Slavica
|place=Columbus, OH
}}
* {{citation
|last = Shosted
|first = Ryan K.
|last2 = Vakhtang
|first2 = Chikovani
|year= 2006
|title=Standard Georgian
|journal=Journal of the International Phonetic Association
|volume=36
|issue=2
|pages=255–264
|doi = 10.1017/S0025100306002659
}}
 
== Надворешни врски ==
* [http://www.seelrc.org:8080/grammar/pdf/stand_alone_georgian.pdf Граматика на грузискиот од Хауард Аронсон]
* [http://ge.translit.cc Грузиски превод со грузиска виртуелна тастатура]
* [http://ncnever.free.fr/translit/ Транслитерација: латиница ↔ грузиски]
* [http://titus.fkidg1.uni-frankfurt.de/unicode/tituut.asp Грузиски фонтови]
* [http://transliteration.eki.ee/pdf/Georgian.pdf Транслитерација на грузискиот]
 
[[Category:Грузиски јазик|Грузиски јазик]]
 
{{Link FA|ka}}
 
[[af:Georgiese alfabet]]
[[vo:Lafab Grusiyänik]]
[[zh:格鲁吉亚字母]]
 
[[Категорија:Грузиски јазик]]