Оризари (Кочанско)

Оризари — најстарата населба во Општина Кочани, која се наоѓа на двата брега на Оризарска Река и седиште на поранешната општина Оризари. Со оглед на интензивната изградба на станбени и други објекти, Оризари е приградска населба на градот Кочани.

Оризари
Orizarska reka vo Orizari.jpg

Оризари и Оризарска Река

Оризари is located in Македонија
Оризари
Местоположба на Оризари во Македонија
Координати 41°55′21″N 22°26′46″E / 41.92250° N; 22.44611° E / 41.92250; 22.44611Координати: 41°55′21″N 22°26′46″E / 41.92250° N; 22.44611° E / 41.92250; 22.44611
Општина Кочани
Население 3776 жит.
(поп. 2002)
Пошт. бр. 2300
Повик. бр. 033
Шифра на КО 13029
Надм. вис. 361 м
Оризари на општинската карта
Оризари во Општина Кочани.svg

Атарот на Оризари во рамките на општината
Commons-logo.svg Оризари на Ризницата
Грб на поранешната Општина Оризари.

Географиja и местоположбаУреди

Оризари е ридско-рамничарска населба што се наоѓа на источната страна од Кочани, сместена на двете страни од Оризарска Река, или како што мештаните ја нарекуваат - Масалница. Должината на населбата изнесува 2,6 км во правецот север-југ, под текот на реката. Просечната надморска височина на која се наоѓа населбата изнесува 361 метар.

Со оглед на интензивната изградба на станбени и други објекти, Оризари веќе е приградска населба на Кочани.

Панорама на Оризари

ИсториjaУреди

Во четириесеттите години од XX век Оризари го сочинувале три посебни населби со две одделени маала, и тоа: селото Оризари со Коларско (Лештанско) маало, од левата страна на реката, потоа селото Устран Дол со маалото Дулевци, од десната страна на реката и селото Витоша од левата страна на реката, над селото Оризари, а спротивно од Устран Дол.

Во секое од селата имало посебни гробишта, кои се уште се во функција. Постоеле и турски гробишта, на локација што се наоѓала на јужната страна на Витоша. Имено, до 1912 година Витоша било населено исклучиво со Турци, кои по Првата балканска војна целосно се иселиле.

Училиштето, во тоа време четиригодишно, било заедничко за сите три села, а објектот се наоѓал во Оризари, јужно од црквата, на местото на постојниот ваковски дом (куќа). Бидејќи тоа не ги задоволувало нараснатите потреби од зголемениот број ученици, во учебната 1939/40 во употреба било предадена нова училишна зграда.

Легенда за иметоУреди

Многу одамна, високо над селото, во реонот на Добра вода, во месностите Бела и Црна Црква, постоело населено место. Од него, во тогашното село се доселила една жена по име Јордана со своите два сина Вито и Тошо, според чиј акроним (Вито+Тошо=Витошо, Витоша) се смета дека селото подоцна и го добило името.[1]

Легенда за Оризари (2)Уреди

Оваа легенда се прераскажува низ генерациите овде. Имено некогаш во Оризари владеала “голема чума“ која го “косела“ населението. За да се спасат од чумата двајца браќа- близнаци од Оризари со помош на два вола, исто така близнаци, и со рало “самотворка“ го заорале Оризари. При орање велеле: “ори-заори“, и се така во една насока и во повторна насока. Според преданието така “болеста не можела да работи и да го уништува населението“ . Па според ова предание преку овие два збора “ори-заори“ Оризари го добило и своето име.

Легенда за Оризари (3)Уреди

Според некои кажувања легендата за името на Оризари датира од втората половина на 9 век во времето на Константин Брегалнички, кој како епископ владеал по течението на реката Брегалница во овие краеви. Овој епископ илам голем број на помошници-свештени лица а најпознат меѓу нив бил отец Арсо (Арсениј) . За својата преданост кон епископот,црквата и народот како заслужен свештеник Константин како награда на поп Арсо му одобрил средства да го посети гробот на Исус Христос во Ерусалим. Поп Арсо (отец Арсениј) со радост ја прифатил довербата и отпатувал за Ерусалим. По посетата на гробот на Исус Христос, имал време и услови да го разгледа и градот. На пазарот немало што нема.Во една вреќа видел семе-оризова арпа.Од продавачот побарал објаснување за тоа како се одгледува оваа култура,на каква почва расте и купил еден килограм од оризовата арпа. Но семиња преку граница тешко се пренесувале. Според едни кажувања поп Арсо купил бастун со внатрешна празнина и ја наполнил празнината со арпа, а според други пак купил гуска. Ја огладнел многу и на гуската и го дал семето да го исколва.Пред да дојде на граничната контрола ја заклал гуската и така ја пренел со оризовата арпа. На безбедно место од гушата го извадил семето, а гуската ја дал на анџијата, да му ја подготви за вечера. Когха го донел семето,уште истата пролет на подготвена почва го посеал на нива во близина на сегашно Оризари. Во октомври го собрал целото семе.Идната година од семето дал и на други и така секоја година по година семето успевало и се проширувале површините. Оризопроизводителството се стабилизирало и станало доходовна гранка во земјоделството во овој крај и меѓу жителите на оризари. Од тука семето се проширило и во другите населени места во Брегалничката Котлина, а поради оваа култура Оризари го добило и своето име.

ДемографијаУреди

Според статистиката на Васил К'нчов („Македониja, Етнографиja и статистика“) од 1900 година, во селото Оризари заедно со маалата Устран Дол и Витоша имало 1.665 жители, од кои 900 Македонци, 610 Турци, 150 Роми и 5 Албанци.[2]

Според егзархискиот секретар Димитар Мишев, во 1905 година во Оризари имало 576 Македонци, под врховенството на Бугарската егзархија.[3]

Селото броело 2.154 жители во 1961 година, додека во 1994 година живеат 3.795 жители.

Според пописот од 2002 година, во селото Оризари, денес приградска населба на Кочани, живеат 3.776 жители, од кои 3.768 Македонци, 2 Срби, 1 Влав и 4 останати.[4] На табелата е прикажана состојбата на населението во сите пописни години:[5]

Година 1900 1905 1948 1953 1961 1971 1981 1991 1994 2002
Население 1.665[2] 576[3] 1.497 1.677 2.154 2.808 3.475 3.957 3.795 3.776

РодовиУреди

Оризари е македонско село.

Според истражувањата од 1959 година, родови во селото се.

Маалото Долно Оризари

  • Коларци (17 к.), Дедо-Ановци (8 к.), Црвенџици (7 к.), Кримаци (6 к.), Ананови (3 к.), Дедо-Минови (3 к.), Шеќерци (2 к.), Дедо-Томови (1 к.), Беќарци (1 к.) и Трпковци (1 к.) сите наведени родови се староседелски.
  • Дилижанци (4 к.) потекнуваат од истиот род во маалото Горно Оризари.
  • Рецовци (3 к.) доселени се од Кочани. Таму се викале Бегалци.
  • Поп-Миајловци (4 к.) доселени се од селото Тркање.
  • Бекерци (5 к.) доселени се од селото Истибања кај Виница.
  • Ушковци (1 к.) доселени се од селото Бели.
  • Од 1950 година овде се населиле домаќинства од Пресека (15 к.), Вранинци (2 к.) и Цера (15 к.)

Маалото Горно Оризари

  • Шутаци (13 к.), Брзаци (10 к.), Ѓораци (2 к.), Каргашовци (20 к.), Козаримци (5 к.), Брзилци (4 к.), Гојовци (4 к.), Трчковци (4 к.), Дедо-Коцеви (4 к.), Дилижаци (3 к.), Лифовци (3 к.), Калимерци (3 к.), Дедо-Доневи (3 к.), Чорловци (2 к.), Дедо-Гошеви (2 к.), Клиндури (2 к.), Дедо-Накови (2 к.), Косовци (2 к.), Дедо-Андови (2 к.) и Трипунци (1 к.) сите наведени родови во селото се староседелски.
  • Чобанци (4 к.) доселени се од селото Пресека.
  • Спанчевци (1 к.) доселени се од селото Спанчево.
  • Дулевци (2 к.) и Стаменковци (2 к.) доселени се од селото Вранинци.

Маало Витоша

Општествени установиУреди

  • Амбуланта
  • Библиотека „Искра“
  • Основно училиште „Крсте П. Мисирков“

Самоуправа и политикаУреди

Изборно местоУреди

Во селото постојат изборните места бр. 898, 899, 890 и 891 според Државната изборна комисија, сместени во основното училиште, Амбуланта и сала на дом на културата -оризари.[7]

На претседателските избори во 2019 година, на овие изборни места биле запишани вкупно 3.120 гласачи.[8]

Културни и природни знаменитостиУреди

Археолошки наоѓалишта
Верски градби
  • Манастир „Пресв. Богородица“: познат и по името „Добра Вода“
Настани

Култура и спортУреди

Во селото постои Фолклорниот ансамбл „Љупчо Сантов“.

Активен е и фудбалскиот клуб Младост кој една сезона има играно во 2 МФЛ (Втора македонска фудбалска лига).

НаводиУреди

  1. Оризари во четвртата деценија на XX век, Љупчо Тодоров Симеонов, монографија, 1999 г.
  2. 2,0 2,1 Кънчов, Васил. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, стр. 225.
  3. 3,0 3,1 D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, рр. 132-133.
  4. Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 - Книга X
  5. Население на Република Македонија според изјаснувањето за етничката припадност, по населени места, според пописите на население 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 1994 и 2002 година (согласно територијалната организација од 1996 година). База на податоци МАКСтат. Државен завод за статистика.
  6. Трифуноски, Јован (1970). Кочанска Котлина. Скопје: Универзитетска печатница.
  7. „Описи на ИМ“. Посетено на 21 декември 2019.
  8. „Претседателски избори 2019“. Посетено на 21 декември 2019.

Надворешни врскиУреди