Монголско писмо


Класичната вертикална монголска азбука (монголски: Monggol bicig.svg Monɣul bičig, кирилица: Монгол бичиг, Mongol bichig') било едно од многуте системи на пишување создадени за монголски јазик и највеќе користена азбука сѐ до воведувањето на кириличната монголска азбука во 1946. Традиционалното писмо со малимодификации се користи денес во Внатрешна Монголија во Народна Република Кина. Истото писмо се користи и во евенкискиот јазик.

Монголско писмо
Guyuk khan's Stamp 1246.jpg
Тип
ТворецТатар-Тонга
Период
околу 1204 – денес
Правец на пишувањеод горе надолу, од лево кон десно Edit this on Wikidata
Јазицимонголски
евенкиски
Сродни писма
Матични системи
Изведени системи
манџурско писмо
чисто писмо
вагинтара
ISO 15924
ISO 15924Mong, 145 Edit this on Wikidata, ​Mongolian
Уникод
Уникоден назив
Mongolian
U+1800 – U+18AF
 Оваа страница може да содржи фонетски симболи од меѓународната фонетска азбука (МФА).

ПримериУреди

Историски форми Модерно печатење Транслитерација на првиот збор:
   
 
  v
   i
  k
  i
  p
  e
  d
  i
  y
  a
  • транслитерација: Vikipediya čilügetü nebterkei toli bičig bolai.
  • кирилица: Википедиа Чөлөөт Нэвтэрхий Толь Бичиг Болой.
  • транскрипција: Vikipedia chölööt nevterkhii toli bichig boloi.
  • превод: Википедија е слободна енциклопедија

Традиционалната монголска азбукаУреди

Знаци Транслитерација Забелешки
почетна средна крајна Латиница Кирилица
       a А Distinction usually by vowel harmony (see also q/γ and k/g below)
  e Э
   [1]

 [2]

  i, yi И,Й, Ы, Ь At end of word today often absorbed into preceding syllable
      o, u О, У Distinction depending on context.
        ö, ü Ө, Ү Distinction depending on context.
   [3]

 [4]

  n Н Distinction from medial and final a/e by position in syllable sequence.
    ng Н, НГ Only at end of word (medial for composites).

Transcribes Tibetan ང; Sanskrit ङ.

      b Б, В
    p П Only at the beginning of Mongolian words.

Transcribes Tibetan པ;

      q Х Only with back vowels
         ɣ Г Only with back vowels.

Between vowels today pronounced as long vowel.[5] The "final" version only appears when followed by an a written detached from the word.

    k Х Only with front vowels.
Word-finally only g, not k.

g between vowels today pronounced as long vowel.[6]

  g Г
      m М
      l Л
      s С
      š Ш Pronunciation of this character hasn't changed.
        t, d Т, Д Distinction depending on context.
    č Ч, Ц Originally no distinction between /tʃ'/ and /ts'/, today by context.
    ǰ Ж, З Distinction by context.

Originally often interchanged with y below.

    y Е, Ё, И, Ю, Я Part of diphthongs, although technically a consonant.
      r Р Not normally at the beginning of words.[7]
    v В Transcribes Sanskrit व.
    f Ф Medieval Mongolian didn't use this sound.
    К Transcribes Russian К.
    (c) (ц) Transcribes Tibetan /ts'/ ཚ; Sanskrit छ.
    (z) (з) Transcribes Tibetan /dz/ ཛ; Sanskrit ज.
    (h) Transcribes Tibetan /h/ ཧ, ྷ; Sanskrit ह.

НаводиУреди

  1. Following a consonant, latin transliteration is i.
  2. Following a vowel, latin transliteration is yi, with rare exceptions like naim (eight) or Naiman.
  3. Character for front of syllable (n-<vowel>).
  4. Character for back of syllable (<vowel>-n).
  5. Examples: qa-γ-an (khan) is shortened to qaan. Some exceptions like tsa-g-aan (white) exist.
  6. Example: de-g-er is shortened to deer. Some exceptions like ügüi (no) exist.
  7. Transcribed foreign words usually get a vowel prepended. Example: Transcribing Русь (Russia) results in Oros.