Отвори го главното мени

Могила

село во Општина Могила


Могила — големо и развиено село во областа Пелагонија, во Општина Могила, во околината на градот Битола. Претставува едно од најголемите битолски села, а воопшто и пелагониски. Селото претставува административно седиште на истоимената општина.

Могила
Камбанарија Могила 09.JPG

Улица во селото Могила со камбанаријата на главната селска црква „Св. Архангел Михаил“

Могила is located in Македонија
Могила
Местоположба на Могила во Македонија
Координати 41°6′29″N 21°22′42″E / 41.10806° СГШ; 21.37833° ИГД / 41.10806; 21.37833Координати: 41°6′29″N 21°22′42″E / 41.10806° СГШ; 21.37833° ИГД / 41.10806; 21.37833
Регион Logo of Pelagonia Region.svg Пелагониски
Општина Coat of arms of Mogila Municipality.svg Могила
Област Пелагонија
Население 1.526[1] жит.
(поп. 2002)
Пошт. бр. 7216
Повик. бр. 047
Надм. вис. 567 м
Слава Свети Константин и Елена
Свети Архангел Михаил
Могила на општинската карта
Могила во Општина Могила.svg

Атарот на Могила во рамките на општината
Commons-logo.svg Могила на Ризницата

ЕтимологијаУреди

Се претпоставува дека името на селото потекнува од могила („гроб“ или „споменик“), бидејќи имало остатоци од некогашни гробници, кои народот ги викал могили.[2]

Географија и местоположбаУреди

 
Поглед на паркот со споменикот на македонскиот револуционер и борец Димко Сарванов-Могилче

Ова големо село се наоѓа во Пелагонија, во средишниот дел на Битолското Поле, во јужниот дел на територијата на Општина Могила. Се наоѓа непосредно на патот Прилеп-Битола, а од самиот град Битола е оддалечено 12 километри.[3] Селото е рамничарско, на надморска височина од 582 метри.[3]

Могила е големо полско село, кое се наоѓа покрај долниот тек на реката Шемница, десна притока на Црна Река. Незначително е оддалечено од железничката пруга Прилеп-Битола. Околни села се: Кукуречани, Радобор, Беранци и Трн.[4]

Месностите во атарот ги носат следниве имиња: Аџимулица, Прекурека, Црна Земја, Круша, Врбушки, Шемница, Мешковица, Трнка, Белев Камен, Рибарица, Горни Лозја, Слатина, Раманка, Висови, Габа Бара, Зајкова Ливада, Лениште (тука се сеело лен) и Долно Село.[4]

Селото е од збиен тип и се дели на две големи маала: Горно и Долно. На границата помеѓу двете маала е средишниот дел на селото или сретселото со голем задружен дом, во кој денес е сместена зградата на Општина Могила.[4]

ИсторијаУреди

Месноста Висои на тромеѓето помеѓу атарите на селата Могила, Беранци и Црнобуки. Во истражување спроведено во 1954 година биле откопани стари гробови наредени во круг. Биле откопани плочи со „римско писмо“, а во внатрешноста на гробовите се наоѓале грнчиња.[4] Се претпоставува дека се работи за македонскиот древен град „Чепик“.

Месноста Долно Село се наоѓа 3 километри источно од селото. Денес, таму се наоѓаат ниви. Мештаните се иселиле од таму, бидејќи имало многу змии.[4]

Во 1335 година се сретнува Могилени како пусто селиште. Истата година, царот Душан го предал селиштето на манастирот во Трескавец. Се верува дека се однесува за денешното село Могила. Друг пишан документ за Могила е од првата половина на XVII век, кога некој кадија Мехмед се жалел против селаните.[4]

Могила е едно од постарите битолски села, поради што има и староседелски родови.[4]

Околу селото се сретнуваат повеќе вештачки градени возвишувања или „тумби“, по кои селото го добило и името. На една од тумбите се наоѓа задружниот дом, на друга, пак, е изградена селската црква.[4]

Во XIX век, Могила било село во Битолската каза, на Отоманското Царство.

Во 1903 година, во мај се случила битка помеѓу четата на Парашкев Цветков и турската војска и жандармерија. Во битката, турските сили употребиле и артилерија и биле убиени 13-14 членови на четата, меѓу кои и самиот војвода Цветков.[5]

Во текот на Првата светска војна, селото било разрушено и селаните биле преселени во селата Ивањевци, Вашарејца и Подино, но и во градот Прилеп.[4]

СтопанствоУреди

 
Нива со сончоглед во околината на Могила

Атарот е релативно голем и зафаќа простор од 22,2 км². На него преовладува обработливото земјиште на површина од 1.712 хектари, пасиштата заземаат 340 хектари, а шумите само 9 хектари.[3]

Селото, во основа, има исклучително полјоделска функција.[3]

НаселениеУреди

Според податоците на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) од 1900 година, во Могила живееле 850 жители, сите Македонци.[6] Според секретарот на бугарската егзархија Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“), во 1905 година во Могила имало 736 жители, егзархисти.[7]

Могила е големо село, но со намалување на бројот на населението. Така, во 1961 година броело 2.038 жители, а во 1994 година 1.576 жители, македонско население.[3]

Селото по завршувањето на Втората светска војна бележи константен пораст на населението, но во 1980-тите години доживува масовни миграции и бројот на жители се намалува. Трендот на намалување на населението е присутен и денес.

Според последниот попис од 2002 година, во селото Могила живееле 1.526 жители, од кои 1.525 Македонци и 1 останат.[1]

Во табелата во продолжение е направен преглед на населението во сите пописни години:

Година 1900[8] 1905[9] 1948 1953 1961 1971 1981 1991 1994 2002
Население 850 736 1.480 1.703 2.038 2.282 2.510 2.285 1.576 1.526
Извор за 1948-2002 г.: Државен завод за статистика на РМ.[10]

РодовиУреди

Селото Могила отсекогаш па сѐ до денес е населено исклучиво со Македонци од православна христијанска вероисповед.[4]

Родови во селото се следниве:

  • Најстари македонски родови се: Нешевци (слават Митровден), Карадиновци (слават Митровден), Шемовци (слават Петковден) и Тезгаровци (слават Свети Архангел). По сѐ изгледа тие се старинци.
  • Македонски родови со познато потекло на доселување: Автаровци (слават Свети Никола) со старина од селото Ѕвезда во преспанскиот крај (Мала Преспа) денес под Албанија. „Избегале од Албанци кои им ги грабале жените“. Од Ѕвезда дошле во селото Вардино, Демирхисарско. Потоа преминале во Добрушево, Радобор и најпосле во Могила. Во овој род се знае следниот родослов: Коле жив на 25 години во 1956 година –Алексо-Насто-Веле-Перко (кој се доселил во Могила)-Крсте (кој се иселил од Ѕвезда); Чагорци (слават Свети Никола) дошле од селото Чагор на границата спрема Демирхисарско, кое сега не постои; Сакурмовци (слават Митровден) дошле од соседното село Трап; Мармачовци (слават Свети Архангел) дошле од Долна Чарлија каде што биле „момоци при агите“; Српчани (слават Света Пречиста) дошле од Долно Српци близу Беранци; Секирци (слават Митровден) доселени од Секирани „над Кукуречани“; Бозјаковци (слават Свети Никола) и Ношпалци (слават Митровден) се доселени од Ношпал; Черговци (слават Свети Никола) доселени се од Ивањевци; Белевци (слават Света Петка) дошле од Црнобуки, а пред тоа живееле во Ивањевци; Јазевци (слават Свети Никола) дошле од соседното село Беранци каде што имаат роднини; Лопатичани (слават Свети Никола) доселени се од Лопатица; Кековци и Буклевци слават Митровден и се доселени од Добрушево; Пресилци (слават Митровден) дошле на крајот на XIX век од Пресил, кое во 1912 година било затечено како албанско село; Колтовци (слават Митровден) дошле од Драгожани; Љаковци (слават Света Петка) дошле од соседното село Беранци; Свеќанци (слават Свети Ѓорѓи) дошле од демирхисарското село Света; Новоселци (слават Свети Никола) дошле од Новоселани кај Тополчани; Простиженовци (слават Свети Ѓорѓи) дошле од Путурус, а подалечното потекло им е од Мариово од селото Орле; Мантевци (слават Свети Ѓорѓи) дошле од Долна Чарлија, каде што имаат истоимени роднини; Ерековчани (слават Свети Никола) дошле од Ерековци; Ѓаваштани доселени од селото Ѓавато, повремено живееле и во Могила и во Битола; Мазниовци (слават Свети Никола) доселени од соседното село Радобор; Шојлевци (слават Свети Никола) дошле од село Крушеани кај Прилеп (Кривогаштани); Алчевци (слават Петковден) се доселиле од селото Кален во Мариово; Чарлинци (слават Свети Врачи) дошле од Горна Чарлија каде што припаѓале на тамошниот род Стојковци; Српчани (слават Митровден) дошле од Долно Српци; Масалковци (слават Свети Никола) дошле од соседното село Кукуречани. Последните два рода се доселиле во Могила после турското владеење.
  • Македонски родови за кои не се знае од каде се доселиле (во турско време): Шурбевци (слават Петковден), Печиловци (слават Света Петка „зимна“), Нешковци (слават Света Пречиста), Саботковци (слават Свети Никола), Пивковци (слават Свети Никола), Бендеровци (слават Св. Пречиста), Богдановци (слават Свети Ѓорѓи), Огненовци (4 слават Свети Никола), Љуљевци (слават Св. Никола), Кенчевци (слават Митровден), Рибаровци (слават Митровден), Поповци (слават Свети Ѓорѓи „посен“), Ѓорушковци (слават Свети Архангел). Со оглед на тоа дека некои од овие родови уште во турско време живееле слободни на своја сопствена земја, голема е веројатноста тие да се староседелци (Шурбевци и други).

Општествени установиУреди

 
Седиштето на Општина Могила се наоѓа во задружниот дом на селото

Самоуправа и политикаУреди

Селото влегува во рамките на Општина Могила, која била создадена при новата територијална поделба на Македонија во 2004 година.

Во периодот од 1996 до 2004 година, селото се наоѓало во рамките на некогашната рурална општина Могила.

Во периодот од 1965 до 1996 година, селото било сместено во големата општина Битола.

Во периодот од 1955 до 1965 година, селото влегувало во рамките на тогашната општина Кукуречани.

Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Кукуречани, во која селото Могила, се наоѓале и селата Горно Оризари, Драгожани, Драгарино, Крклино, Кукуречани, Ново Змирново, Раштани, Старо Змирново и Црнобуки. Во периодот 1950-1952, селото било седиште на Општина Могила, во која селото Могила била единствено село.

Изборно местоУреди

Во селото постојат изборните места бр. 0191 и бр. 0192 според Државната изборна комисија, сместени во просториите на основното училиште.[11]

На претседателските избори во 2019 година, на ова изборно место биле запишани вкупно 1.280 гласачи.[12]

Културни и природни знаменитостиУреди

 
Поглед на камбанаријата на главната селска црква „Св. Архангел Михаил“
Археолошки локалитети[13]
Цркви[14]
Верски објекти
  • Петочна Вода

Редовни настаниУреди

Слави[2]
  • Свети Константин и Елена — селска слава, која мештаните ја слават по манастирот со тоа име, кој некогаш постоел во селото[4]
  • Свети Архангел Михаил — селска слава

ЛичностиУреди

Родени во Могила
Починале во Могила

Култура и спортУреди

  • КУД „Димче Могилчето“
  • ФК „Стрела“, настапува во битолската локална лига
  • Турнир во мал фудбал, се одржува во летниот период

ИселеништвоУреди

Се знае за следниве иселеници: Фичуровци (5 к.), живеат во Поешево; Велески (1 к.), живеат во Долно Српци; Клаповци (2 к.), живеат во Оптичари; Здравевци (1 к.), живеат во Радобор; Јанкуловци (3 к.), живеат во Црнобуки; Могилчани (2 к.), живеат во Габалавци; Талевци (1 к.) и Дојчиновци (3 к.), живеат во Жабени.[4]

Во Битола целосно се иселил родот Сарвановци, од кои потекнувал Димче Могилче.[4]

Од ова село има иселено над 1.000 лица. Најголем дел од нив се имаат иселено во градовите Битола, Прилеп и Скопје, но и во прекуокеанските земји и во Европа.[2]

ГалеријаУреди

НаводиУреди

  1. 1,0 1,1 „Попис на Македонија“ (PDF). Завод за статистика на Македонија. 2002. конс. 28 октомври 2019. 
  2. 2,0 2,1 2,2 „Мој Роден Крај“. www.mojrodenkraj.com.mk. конс. 2019-10-28. 
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Панов, Митко (1998) (на македонски). Енциклопедија на селата во Република Македонија. Скопје: Патрија. стр. 198. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf. посет. 28 октомври 2019 г. 
  4. 4,00 4,01 4,02 4,03 4,04 4,05 4,06 4,07 4,08 4,09 4,10 4,11 4,12 Трифуноски; Јован Ф. (1998). Bitoljsko-Prilepska kotlina : antropogeografska proučavanja. Белград: Српска академија на науките и уметностите. ISBN 8670252678. OCLC 41961345. https://www.worldcat.org/oclc/41961345. 
  5. Битката“. Македонска енциклопедија , книга I (А-Љ): стр. 157. (2009). Скопје: МАНУ.
  6. Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 239.
  7. D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, рр. 166-167.
  8. К’нчов, Васил. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900
  9. Brancoff, D.M. „La Macédoine et sa Population Chrétienne“. Paris, 1905.
  10. „Население по возраст и по пол, по населени места, според пописите спроведени во Република Македонија по Втората светска војна“. Државен завод за статистика. 
  11. „Описи на ИМ“. конс. 28 октомври 2019. 
  12. „Претседателски избори 2019“. конс. 28 октомври 2019. 
  13. Коцо, Димче (1996). Археолошка карта на Република Македонија. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069
  14. Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски (2011). Валентина Божиновска. уред (на македонски). Карта на верски објекти во Македонија. Менора - Скопје: Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи. ISBN 978-608-65143-2-7. 
  15. Софиска Народна библиотека „Св. Св. Кирил и Методиј“, белешки: к. 42, а.е.66, л. 33-50.

ПоврзаноУреди

Надворешни врскиУреди